Chương 1: Cái Tên Duy Nhất
Điện thoại reo lúc hai giờ sáng. Minh đang ngồi trong phòng thu trên quận Bình Thạnh, mắt đỏ vì deadline, khi màn hình hiện lên cái tên “Bà Sáu — Quê”. Bà không bao giờ gọi giờ này.
“Minh hả con?” Giọng bà run, cộp mác với tiếng gió xuyên qua máy. “Ba mày… ba mày quên hết rồi. Quên cả bà nội mày rồi. Nhưng mà…” Bà ngập ngừng. “Mấy bữa nay ổng cứ kêu hoài một cái tên thôi. Ổng kêu Minh. Sáng trưa chiều tối, lúc tỉnh lúc mê, cứ Minh, Minh. Con ơi, ba mày nhớ mày.”
Minh không trả lời ngay. Trong tai nó vang lại một đêm mưa mười năm trước — tiếng cây đàn gãy làm đôi trên nền gạch, và giọng cha nó, trầm như sấm: “Mày bỏ trường để theo mấy cái đàn bát bún đó thì đi. Đi rồi đừng quay lại.”
Nó đã đi. Và đúng mười năm nó không quay lại.
Chuyến xe đêm từ Sài Gòn về quê chạy bốn tiếng. Minh ngồi ghế cuối, ôm đầu gối, nhìn con đường quốc lộ chạy ngược thời gian. Mười năm trước nó cũng ngồi chuyến xe như vậy — một chiếc áo mưa dột, một cái balô, một khoản nợ trong ngực không ai đòi nhưng nó trả suốt.
Đêm ấy mưa to. Minh vừa qua tuổi hai mươi tư, nộp đơn bảo lưu Bách Khoa xong, quyết đi theo ban nhạc của người anh lớn chơi bar. Ông Hùng — thợ mộc bốn mươi năm xưởng, người tin rằng nghề tay mới là nghề — nghe xong không nói gì. Ông đi ra xưởng, bưng cây Yamaha của nó vào nhà, đặt trước mặt nó. “Mày chọn cái này hay chọn nhà.” Minh chọn đàn. Ông đập cây đàn xuống nền gạch. “Mày bỏ trường để theo mấy cái đàn bát bún đó thì đi. Đi rồi đừng quay lại.” Mẹ nó ngồi ở bậu cửa, không chen vào — người đàn bà cả đời không chen vào giữa hai người cứng.
Nó đi trong mưa, không quay đầu. Sau đó là những năm ngủ trong phòng trọ nghe nhạc của người khác, viết nhạc đêm, dạy guitar sáng, làm kỹ sư âm thanh chiều. Tên nó lên tờ rơi, lên báo. Nó nghĩ mình đã chứng minh — chứng minh cho cha mình, người không hề đọc báo.
Mẹ nó đã mất bốn năm trước. Nó về lo đám tang ba ngày rồi chạy vội về Sài Gòn — trong ba ngày đó cha nó nói với nó đúng một câu: “Ủa mày về à.” Câu ấy lúc ấy nghe như sỉ nhục. Giờ nhớ lại, Minh không chắc nữa. Có lẽ ông chỉ ngạc nhiên. Có lẽ ông đã đứng đợi ba ngày, không biết nói gì ngoài câu đó.
Nhà ông Hùng nằm cuối con hẻm đất ven sông Cổ Chiên. Xe đến trạm lúc năm giờ sáng, sương còn nằm trên mặt sông. Minh đi bộ con hẻm nó thuộc từng gạch — hẻm ngày xưa nó chạy xe đạp giập đầu, hẻm có cái gốc me nó trèo hái quả bị mẹ kéo tai. Mái ngói nhà sừng sỏ như lúc nó còn nhỏ, chỉ cây sào trước sân giờ thấp đi, và cánh cửa gỗ ông làm hai mươi năm trước đã chuyển sang màu tro. Bà Sáu đứng đợi dưới hiên, tay xoay xoay cái chuỗi.
“Bà sợ lắm con ơi.” Bà Sáu kéo nó vào hiên, nói nhỏ như sợ nhà nghe. “Tuần trước ổng còn nhận bà. Tuần này ổng gọi bà là ‘cô’. Quên mẹ mày. Quên tên mình luôn — bà hỏi ‘ông tên gì’ ổng ngồi cười. Nhưng mà cứ xế chiều là ổng ra ngồi gốc mận, kêu ‘Minh, Minh chưa về’. Con ơi, ổng quên hết trừ mày.”
“Ổng ngồi đó từ sớm.” Bà chỉ về gốc cây mận trong sân.
Ông Hùng ngồi trên chiếc ghế gỗ ông tự làm, hai bàn tay đặt trên đầu gối, nhìn thẳng ra cổng như đang đợi một chuyến xe. Tóc ông bạc trắng hơn trong ảnh Minh giữ. Người ốm đi rõ rệt, nhưng tư thế vẫn cứng — thợ mộc ngồi đúng cả khi đầu óc đã không còn đứng vững nữa.
Minh lại gần. “Ba.”
Ông quay đầu. Nhìn nó. Ánh mắt lướt qua mặt nó như lướt qua một người lạ đứng trước cửa mình.
“Anh tìm ai?” ông hỏi. Giọng khô, lịch sự.
Câu ấy chạy qua ngực Minh như dao. Nó đã chuẩn bị mình để đối mặt với giận dữ, với khinh khi, với lời mắng — nó không chuẩn bị cho việc không được nhận ra.
“Ba đợi ai?” nó hỏi.
“Minh.” Ông nói không ngập ngừng. “Đứa con tôi. Mới bốn tuổi. Đi chơi chưa về.”
Minh đứng lặng. Bốn tuổi. Không phải ba mươi tư. Trong đầu ông Hùng, đứa con đang đứng trước mặt ông không tồn tại — chỉ có một cậu bé bốn tuổi còn đang chạy ngoài đường, và ông ra ngồi đợi nó về.
Bà Sáu ở sau lưng nói khẽ: “Ngày nào cũng vậy. Đợi mày về.”
Ngày đầu Minh học cách chăm một người đã quên mình. Ông Hùng ăn khi được đút, đứng khi được kêu, và mỗi xế chiều tự đi ra gốc mận. Ông không ghét nó — ông không biết nó là ai để ghét. Cái lịch sự “anh tìm ai” đó đau hơn mọi lời mắng nó từng tưởng tượng mười năm. Nó rửa bát, giặt chăn, phân thuốc vào hộp có chữ ngày — những việc mười năm trước nó không bao giờ nghĩ mình sẽ làm cho cha.
Minh quyết định ở lại dọn nhà. Không phải vì ai yêu cầu — vì nhà ông Hùng là một nhà đang sụp đổ chậm: bát bẩn trong chậu, thuốc Alzheimer vứt lăn lóc, chăn gốm trên giường gối. Và trong xưởng mộc cạnh nhà — xưởng đã đóng cửa vài năm — Minh tìm thấy cây đàn.
Nó đứng dựng trong góc, trên bàn phẳng gỗ, không phủ bụi như mọi thứ khác. Cây Yamaha gãy mười năm trước.
Nhưng nó không còn gãy.
Mặt đàn có vết nứt lớn chạy chéo qua tấm phản âm — vết nứt được chắp lại bằng một thanh gỗ mỏng, dán keo bằng phẳng cẩn thận, cạnh mài mịn như ông chữa một vết gỗ xước trên cánh cửa. Cần đàn gãy được nối bằng mộng ẩn, bề ngoài không nhận ra nếu không nhìn kỹ. Sáu dây mới căng đúng độ. Tay Minh chạm lên mặt đàn: gỗ ấm, vết chắp mài tròn — dấu tay một người đã ngồi với nó rất lâu, rất nhiều lần.
Trong hộp sắt đựng dụng cụ mộc — lẫn giữa cưa và bào — có một phong bìa cũ đã vàng góc. Bên trong:
Một vé xe khách Sài Gòn. Ngày đi: hai mươi sáu tháng bảy, tám năm trước — đúng đêm show đầu tiên của Minh trên sân khấu Bến Thành, đêm nó in tên mình lên tờ rơi. Vé nguyên vẹn, chưa xé. Ông mua vé. Ông không đi.
Một xấp giấy cắt báo — bài phỏng vấn nó trên báo văn nghệ; cái ảnh nhỏ nó đứng trên sân khấu; góc một tờ báo viết ba dòng về “nhạc sĩ trẻ Minh”. Ông cắt ra, gấp, giữ. Có cả tờ rơi show của nó — ai đó đem tờ rơi về quê, ông giữ lại. Mặt sau tờ rơi, ông ghi ngày, sai chính tả: “Minh hát.”
Và một lá thư. Giấy học trò, chữ nắn nót của người ít viết — chữ ông Hùng. Những chỗ ông viết đi viết lại, chữ “con” bị gạch ba lần rồi viết lại:
“Con yêu,
“Ba viết cái này không biết có gửi được không. Cây đàn con ba đập gãy đó, ba sửa xong rồi. Sửa mất ba năm. Ba làm gỗ mà sửa đàn khó hơn làm cái tủ — cái mặt nó mỏng, ba sợ chạm mạnh nó vỡ nữa. Con về ba trả con. Con không muốn về thì ba giữ.
“Ba không ghét con. Ba giận. Người ta giận cái mình thương mới nặng. Ba không biết nói. Con lớn lên trong nhà không có lời — ba chỉ biết làm bằng tay. Bài ca ba hát khi làm bào, con từng đứng nghe hồi nhỏ — ba chỉ biết thương con theo cách đó.
“Nếu con còn hát, ba nghe được là ba vui.”
“Không có ký tên.”
Minh ngồi xuống bàn gỗ trong xưởng, lá thư trong tay, mười năm trong ngực nó vỡ như nước chạy qua đập. Nó từng đuổi cha mình ra khỏi đầu mình bằng một câu chuyện đơn giản: cha ghét nó, cha từ bỏ nó. Câu chuyện đó dễ sống — bi kịch có khi chỉ là cách mình dựng cho một ông già không biết mở miệng.
Nó nhớ đêm mưa khác — nhớ mình nghe trong xưởng tiếng bào gỗ chạy dài, và một giọng hát khẽ không có nhạc. Mẹ nó bảo: ba mày hát cho gỗ nghe. Bốn tuổi nó đứng ngoài cửa xưởng nghe bài ca đó trộn với mùi mùn cưa. Nó quên bài hát gần hai mươi năm. Giờ trong xưởng tối, cây đàn sửa lại nằm trên tay nó, nó nghe lại — như ông đã để nó cho nó tìm.
Dưới đáy phong bìa còn một mẩu giấy nhỏ hơn — như một dòng ông viết sau, chữ run hơn thư trước: “Tôi đi mua vé rồi tôi không đi. Tôi sợ con tôi thấy tôi. Con tôi hát hay.”
Minh đọc câu ấy ba lần. Ông sợ con thấy ông. Người đàn ông đập đàn trong đêm mưa sợ đứng trước mặt đứa con mình đuổi đi. Nó ngồi trong xưởng đến khi đèn nhà chính cháy lên phía sau, và bóng ông Hùng in trên cửa sổ như một thứ gì cố định sắp tan.
Chiều ông Hùng vẫn ngồi gốc mận. Tối ông ăn cháo bà Sáu đem qua, rồi ngồi nhìn ra cổng. Đêm đến, khi Minh mở đèn trong nhà chính, ông ngồi trong bóng tối phòng mình, lẩm bẩm — giọng lúc mê, không nhận ra nó đang ngồi gần: “Minh… Minh chưa về…”
Nó không bừng lên giật mình. Nó lấy cây đàn.
Ngồi trên thềm, nó vọc nhẹ — bài ca ông từng hát khi bào gỗ, câu nó đã đứng nghe hồi nhỏ ngoài cửa xưởng. Tay nó còn nhớ những ngón lúc bốn tuổi đã nghe. Giai điệu đi ra trong đêm. Cây đàn ông sửa ba năm vang không êm — vết chắp làm âm hơi vụn — nhưng nó vang. Như những thứ gãy được giữ lại thì còn vang được.
Ông Hùng trong bóng tối ngừng lẩm bẩm. Rồi từ trong bóng, giọng khô của ông cất lên — không gọi con, chỉ hát theo, sai chỗ, lặp lại. Và trong một khoảng dừng giữa hai câu, ông nói thẳng vào đêm:
“Minh ơi… ba sửa xong cây đàn rồi. Mày về chưa?”
Minh không đáp. Tay nó vẫn đi trên dây. Ông không nhìn nó — ông nhìn ra cổng, đợi chuyến xe của một cậu bé bốn tuổi. Nhưng câu ông nói đi qua nó như lửa: ông đã quên mọi người, quên cả vợ ông bốn năm nay, quên cả chính ông đã sửa đàn — chỉ còn nhớ một cái tên. Và cái tên ấy là của nó.
Sáng hôm sau Minh gọi cho chủ phòng thu: nó chuyển công việc về quê một thời gian. Nó dọn lại xưởng — dụng cụ mộc còn nguyên — đặt bàn thu âm nhỏ cạnh bàn bào. Nó sẽ viết nhạc ở đây, nơi ông từng hát cho gỗ nghe.
Nó không nói với ông “con là Minh” — ông sẽ không tin; ông tin chuyến xe hơn người đứng trước mặt. Bác sĩ nói bệnh này không quay lại. Những gì ông quên thì đã quên. Nhưng cái ông còn giữ — cái tên — thì nó có thể đến ngồi cạnh. Nó chỉ ngồi xuống gốc mận cạnh ông, đặt cây đàn trên đầu gối, và vọc lại bài ca.
Ông Hùng nghe. Gật đầu, như khen một người lạ chơi không tệ. Rồi ông nói, như một lời chỉ dẫn cho người mới đến:
“Con tôi thích cái bài này. Tôi đợi nó.”
Minh gật. “Con nghe cùng ba.”
Ông không nhớ mặt nó. Nhưng trong cái nhớ duy nhất ông giữ lại — trong cái tên ông lặp đi lặp lại — Minh đã về từ lâu. Ông chỉ đang đợi nó một cách ông biết. Và nó, cuối cùng, đã đến đúng chỗ ông đợi.
Chiều hôm ấy, hai người ngồi dưới cây mận, sông Cổ Chiên chảy qua cuối hẻm. Ông Hùng lặp lại câu của ông, chậm và nhẹ như một kinh cầu: “Minh chưa về.” Minh đi tiếp trên dây đàn và trả lời — không để ông nghe con trả lời, mà để ông được nghe bài ca một lần nữa:
“Minh về rồi, ba.”
Mở mục lục để tải danh sách chương.