Chương 8: Vùng đất sạch
Ba tháng sau ngày ký thỏa thuận nguyên tắc, hợp đồng cuối cùng được đóng dấu tại trụ sở Cục Quản lý cạnh tranh. Phúc Lộc chấm dứt hoàn toàn điều khoản độc quyền T-4 và công khai việc rút trên báo chí; bồi thường hai tỷ hai cho HTX An Hòa — số tiền vào sổ công khai của hợp tác xã, đúng điều bác Tư đề nghị; tiêu chuẩn sạch của Phúc Lộc Fresh chuyển sang kiểm định độc lập mỗi quý, mã truy xuất bắt buộc từng lô, và một quỹ kỹ thuật của tập đoàn được lập ra để hỗ trợ các hợp tác xã khác xây hệ thống truy xuất tương tự.
Hà Vĩnh Thịnh bị điều tra nội bộ và nghỉ việc trong tuần thứ hai sau đàm phán — hồ sơ sai phạm của khối thực phẩm mở rộng ra những vụ cũ hơn Đất Nắng. Ngày anh rời tòa nhà hai mươi tám tầng, truyền thông gọi đó là “thay đổi nhân sự chiến lược”. Không ai trong ngành hiểu sai.
Ông Phạm Minh Tân ký lại với HTX An Hòa — hợp đồng mới trên chân bằng, được luật sư Hải Âu đọc từng dòng, không một điều khoản trói. Nhà phân phối Minh Tân giờ chở hàng Đất Nắng song song với hàng ba nhà sản xuất khác — kênh mở cho cả ngành, đúng điều một. Tuần đầu ký lại, ông Tân tự lái xuống An Hòa gặp bác Tư Lành, hai người già ngồi uống trà trong sân ông Hai, nói chuyện giống như không từng có một phụ lục nào giữa họ.
Quách Đình Khoa nghỉ hẳn Phúc Lộc. Cục xác nhận anh là nguồn cung cấp bằng chứng được bảo vệ theo quy định. Khi Dương đề nghị anh làm Giám đốc vận hành của Đất Nắng — “anh biết chuỗi cung ứng là cái gì khi nó chạy sai; giờ anh chạy nó đúng” — Khoa đồng ý với một điều kiện nhỏ: mỗi tuần anh xuống ruộng một ngày để học tên từng hộ trồng. Anh nói: “Mười bốn năm tôi quản chuỗi mà không biết tên người đứng đầu chuỗi. Đó là cái sai đầu tiên của nghề tôi.”
HTX An Hòa cuối tháng ba đạt một nghìn sáu trăm giỏ rau mỗi tuần — gấp đôi đỉnh trước khủng hoảng. Trang đặt hàng nâng cấp thành ứng dụng; Quy làm trưởng nhóm kỹ thuật, tuyển hai lập trình viên trẻ khác trong huyện về làm — “không cần đi Sài Gòn”, Quy nói với họ, “Sài Gòn đang cần quê mình”. Kho lạnh mới ở Cần Thơ được mua lại từ đối tác nhỏ; một kho thứ hai mở ở giữa xã, do chính HTX sở hữu.
Tiền bồi thường hai tỷ hai được bà con bàn suốt một đêm họp. Quyết định cuối: một phần ba chia lại các hộ theo sản lượng giao đã bị tổn hại; một phần ba làm quỹ vốn xoay cho hộ mới muốn vào HTX; một phần ba dựng phòng kiểm nghiệm nhanh của riêng xã — để tự xét lô trước khi mang ra phòng lab. Chị Ba Xuân đứng lên nói câu được in trong biên bản: “Tiền nó bồi là tiền của niềm tin. Tiêu nó cẩn thận như tiêu giống.”
Kết quả kiểm định độc lập đầu tiên của Phúc Lộc Fresh được công khai giữa tháng ba: hai trong mười bốn lô quét được mã truy xuất đầy đủ — tỷ lệ đúng thấp, nhưng đó là lần đầu thị trường nhìn thấy con số thật của một chuỗi lớn. Trà My viết bài cuối của loạt “Rau sạch” với mở đầu: “Năm nay, người mua không cần tin chữ ‘sạch’ trên nhãn nữa — họ quét.” Đất Nắng lúc đó đạt một trăm phần trăm lô quét được, và con số ấy được giữ như một giấy cam kết không thể rút.
Thảo — cô nông sinh đã tìm ra hàng giả ở chợ Bình Điền từ thuáng thu — giờ phụ trách cả phòng kiểm nghiệm nhanh của xã. Cô dạy bà con cách lấy mẫu đúng, và đứng trong buổi truyền thông của HTX trả lời phóng viên: “Em học nông nghiệp để được về quê dùng nó. Hồi trước cô Dương trả em lương ba triệu rưỡi; giờ em là cán bộ kiểm nghiệm của một phòng có tên riêng xã mình.”
Hai hợp tác xã của hai tỉnh lân cận xuống An Hòa học mô hình cuối tháng ba — một HTX cá tra, một HTX trái cây. Bác Tư Lành đứng giảng cho họ cả ngày trong nhà ông Hai, giọng cụ lúc đấy to hơn giọng của mọi buổi họp: “Nó muốn nuốt mình thì mình đứng chung lại. Đứng chung là nó phải mở kênh.” Út Kiên trở thành “người chạy chuyến mẫu” của cả hai HTX mới — anh chở lô đầu của họ lên thành phố để chứng minh đường đi đó đi được.
Tối liên hoan mừng hợp đồng cuối được đóng dấu, sân nhà ông Hai căng dây đèn, mọi hộ mang một món — cải ngọt luộc của bác Tư, bánh xèo của bà Năm, gạo thơm mới xay. Dương đứng trước micro cũ của hội trường xã mượn về, nói ngắn:
“Nửa năm trước mình có một công ty. Bây giờ mình có một hợp tác xã — nghĩa là không ai trong sân này sợ một tập đoàn nữa, vì không ai đứng một mình. Tuần trước hai hợp tác xã của hai tỉnh khác đã xuống học mô hình của mình — sang năm sẽ còn nhiều hơn. Đất sạch không phải một công ty của tôi — nó là cách người dân đứng chung lại.”
Khoa đứng mé sân xem — anh đã ở lại An Hòa ba tháng, tay tàn nắng, biết cách đếm thùng nhanh như Út Kiên. Khi Dương đi ngang, anh nói khẽ: “Cô biết gì không — tuần trước có một HTX ở tỉnh khác gọi hỏi ‘làm sao để người lớn không nuốt được mình’. Tôi kể hết chuyện này cho họ.” Dương cười: “Kể đúng không?” “Kể đúng. Kể cả đoạn cô thừa nhận lỗi khuyến mại hai năm trước — đoạn đó mới là chỗ họ không ngờ.”
Gần khuya, khi nhạc xã tắt và khách về dần, Dương đi một mình ra mé ruộng số bảy. Cải ngọt vụ hai đã được hái đợt đầu tuần — mỗi bó đi kèm mã QR in mặt bác Tư — và luống đất đang nghỉ, phủ rơm, chờ vụ ba gieo. Cô ngồi mé bờ đất, nhìn lên trời đêm đầy sao mà bốn năm trước cô đã rời Sài Gòn để tìm lại.
Điện thoại rung — tin nhắn của Hải Âu: “Cục vừa phát thông báo đóng hồ sơ tố cáo: hai bên đạt thỏa thuận, điều khoản đã rút. Tin nhỏ thôi, không trang nhất. Nhưng nó là chữ ký cuối.”
Dương đáp một dòng: “Cảm ơn chị.” Rồi cô tắt máy.
Trong bóng tối ấm của đêm đất An Hòa, cô nghĩ về những thứ đã mất — một giám đốc kinh doanh phản bội, một nhà phân phối bị khoá, những đêm xe Út Kiên bị phá — và những thứ đã thay thế: một HTX ba trăm hộ đứng chung, một chuỗi cung ứng giờ dẫn thẳng từ bác Tư tới căn bếp của một người mẹ ở quận Bảy, một tập đoàn đã phải ngồi xuống bàn và ký.
Sáng mai, luống đất nghỉ này được gieo vụ ba. Bác Tư sẽ đứng trước camera của Quy nói ngày gieo mới — và người ở thành phố sẽ quét mã thấy ruộng đang lên, như một cái hẹn tiếp theo.
Đất vẫn đây. Tay vẫn đây. Và lần này, kênh cũng đây.
Mở mục lục để tải danh sách chương.