Chương 8: Trở Lại Với Quyền Được Hỏi

Châu không khoác lại quân phục trong một buổi lễ phục hồi chức vụ, ít nhất là chưa. Cô chọn phương án thứ hai: sáu tháng ở bộ phận đào tạo và an toàn nghiệp vụ, sau đó đánh giá lại.

Cục trưởng hỏi cô có sợ quay về công việc cũ không. Châu thừa nhận có. “Vậy vì sao cô vẫn ở lại?”

“Vì tôi muốn sửa cái phần đã đưa tôi vào tù,” cô nói. “Nhưng tôi chưa biết mình có muốn sống cả đời trong đơn vị này không.”

Ông gật đầu. “Hợp lý.”

Ngày đầu tiên đến trung tâm đào tạo, Châu mặc thường phục, chưa dùng quân hàm. Quyền hạn của cô được ghi rõ trên giấy: rà soát quy trình xác nhận mệnh lệnh; rà soát hồ sơ sự cố; đào tạo về tính toàn vẹn của hồ sơ; tham gia thiết kế cơ chế bảo toàn dữ liệu chẩn đoán khi xảy ra vụ việc nghiêm trọng. Không tham gia nhiệm vụ hiện trường.

Nam đứng ở cuối phòng họp. Châu nhìn thấy anh nhưng không ra chào trước. Cô đang đọc bản dự thảo quy trình, bút đỏ trên tay.

Điều đầu tiên cô sửa: mệnh lệnh quan trọng truyền bằng lời trong tình huống khẩn cấp phải có cơ chế xác nhận lại và hậu kiểm bắt buộc. Không phải “mọi mệnh lệnh đều phải bằng văn bản”, vì thực tế không cho phép. Nhưng nếu tình huống buộc phải dùng lời nói, hệ thống phải giữ lại đủ dấu vết để sau này không chỉ còn ký ức. Điều thứ hai: nhật ký chẩn đoán không được tự động bị loại khỏi diện lưu giữ bắt buộc khi có sự cố nghiêm trọng. Điều thứ ba: nhân chứng có quyền được tư vấn độc lập khi lời khai của họ có thể khiến chính họ bị kỷ luật.

“Điều này là vì Đức à?” một thành viên hỏi.

“Một phần,” Châu đáp. “Nếu hệ thống đặt người ta vào thế phải chọn giữa nói thật và tự hại mình mà không có gì bảo vệ, thì đừng ngạc nhiên khi họ im lặng.”

Điều thứ tư: mọi phiên bản tài liệu chỉnh sửa sau sự cố phải giữ lại bản trước và ghi rõ lý do sửa; không được dùng một “bản sạch” thay cho lịch sử. Điều thứ năm: đánh giá hành vi cá nhân phải tách khỏi việc xác định nguyên nhân mang tính hệ thống.

“Cô đang viết dựa trên vụ của mình,” cục trưởng nhận xét. Châu thừa nhận đúng vậy. “Có nguy cơ quy trình bị may đo quá sát cho một trường hợp không?”

Châu dừng bút. Câu hỏi hay. “Có,” cô nói. “Vậy nên hãy để một nhóm không liên quan gì tới vụ của tôi phản biện.”

Ông gật đầu. Bản quy trình được gửi sang một đơn vị khác phản biện trước khi ban hành. Họ bỏ hai điều quá đặc thù, sửa ba câu, giữ lại phần cốt lõi. Châu thích như vậy. Cô không muốn hệ thống mới mang hình dạng nỗi đau riêng của mình đến mức chẳng dùng được cho ai khác.

Đức quay lại làm việc bán thời gian sau đợt điều trị, ở một vị trí không quá áp lực. Lần đầu hai người gặp nhau trong căng tin sau cuộc rà soát, anh đứng bật dậy. “Chị.”

“Ngồi đi.” Châu lấy một cốc cà phê rồi ngồi xuống đối diện. Không ai nhắc đến chuyện xin lỗi. Đức kể anh đang tham gia nhóm đào tạo về bảo vệ nhân chứng. Châu nói vậy là tốt.

“Chị còn giận em không?”

Châu nghĩ một lúc. “Có lúc.” Đức cúi đầu. “Nhưng không phải lúc nào cũng giận.”

Anh ngẩng lên, mắt đỏ hoe. “Thế là được rồi ạ.”

Sau quy trình kỷ luật, Thành Công bị cách chức chỉ huy và chịu hình thức xử lý riêng vì báo cáo sai lệch và không bảo toàn hồ sơ, theo kết luận của cơ quan có thẩm quyền. Châu không đọc từng bản tin nội bộ về ông. Khi mẹ gọi điện hỏi ông đó bị sao, cô chỉ nói bị xử lý rồi. Mẹ hỏi con không quan tâm à. “Có chứ,” Châu đáp. “Nhưng đọc cũng không làm con ngủ ngon hơn.” Mẹ ừ, như đã hiểu.

Ba tháng sau, Châu bắt đầu mặc lại quân phục trong những ngày làm việc chính thức. Không có buổi lễ nào. Cô tự đi lấy bộ đã được sửa lại cho vừa người, đứng trước gương. Vai áo nặng trĩu, không phải vì cấp bậc, mà vì ký ức. Châu không ép mình phải thấy tự hào. Cô chỉ mặc vào.

Buổi đào tạo đầu tiên với lớp học viên mới, cô không kể toàn bộ vụ của mình. Cô chỉ đưa ra một tình huống đã được ẩn danh: một mệnh lệnh bằng lời, một bản log bị thiếu, một phiên bản tài liệu bị thay, một nhân chứng sợ hãi, và một người ra quyết định cứu người nhưng không báo cáo đầy đủ. Rồi cô hỏi: “Nếu các bạn chỉ được chọn một người để đổ lỗi, các bạn chọn ai?”

Rất nhiều cánh tay giơ lên. Châu viết những cái tên giả lên bảng, rồi hỏi tiếp: “Nếu mục tiêu là ngăn chuyện này lặp lại, chọn một người có đủ không?” Không ai giơ tay nữa. Châu gật đầu. “Đó là bài học hôm nay.”

Sau giờ học, một học viên trẻ nán lại. “Nếu lúc đó người kia làm đúng hết quy trình, thì hai người mắc kẹt có được cứu không ạ?”

Châu nhìn cậu. “Không biết.”

“Vậy quy trình có ích gì ạ?”

“Quy trình không bảo đảm kết quả tốt,” cô đáp. “Nó giúp những quyết định quan trọng có thêm một lớp kiểm tra. Và khi kết quả xấu, chúng ta biết điều gì thật sự đã xảy ra, thay vì phải dựng lại bằng ký ức.” Cậu học viên gật đầu, nhưng vẻ mặt vẫn chưa hoàn toàn thỏa mãn. Châu thấy thế là tốt. Một quy trình an toàn không nên được tin như một thứ phép màu khác.

Nam đứng chờ ngoài cửa lớp. “Cô mặc lại rồi.” Cô ừ. “Thấy sao?”

“Nóng.”

Anh bật cười. “Tôi hỏi thật mà.”

Châu nhìn dọc hành lang dài, nơi nắng chiều đổ xiên qua những ô cửa. “Chưa biết.” Anh nói được. Cô hỏi sao anh không nói mình tự hào về cô. “Cô có cần không?” Châu nghĩ một lúc rồi lắc đầu. “Không.”

Hai người cùng đi ra bãi xe. Không ai nói mười tám tháng kia “có ý nghĩa”. Nó không cần phải có ý nghĩa thì những việc làm sau đó mới đáng làm. Châu chỉ biết chắc một điều: từ giờ, một mệnh lệnh quan trọng sẽ khó biến mất khỏi hồ sơ hơn trước.

Trước khi về, cô quay lại phòng học thu tài liệu, cho học viên ký nhận đã đọc quy trình mới, rồi tự lưu một bản theo đúng hệ thống mới. Việc rất hành chính, rất bình thường. Chính sự bình thường ấy khiến cô thấy mình đang thật sự trở lại làm nghề, chứ không phải trở lại làm một biểu tượng.

Điều đó không đủ để trả lại thời gian. Nhưng đủ là lý do để cô có mặt ở đây ngày hôm ấy.