Chương 1: Biên bản rời cảng Cầu Đá
Gió sau bão thốc qua sân cảng Cầu Đá, lật mép những tờ giấy trên chiếc bàn gấp kê trước phòng điều hành. Đặng Quốc Khánh vừa bước ra đã thấy người phụ trách nhân sự đặt bàn tay lên tập biên bản. Bên cạnh chị là bảo vệ và một nhân viên kỹ thuật máy tính. Cả ba nhìn chiếc ba lô anh đang đeo.
Khánh kéo khóa túi. Anh biết phải bàn giao thiết bị, nhưng không nghĩ việc ấy sẽ diễn ra ở đây, ngay lối những người quen vẫn đi qua mỗi sáng. Không ai quát tháo. Người nhân viên chỉ đọc từng món trong danh sách, chờ anh đặt xuống bàn rồi cúi tìm số sê-ri. Sự chậm rãi ấy khiến Khánh có cảm giác mình đang bị tháo rời cùng đống đồ.
Chiếc máy Dell do Đại Nam cấp được đặt xuống trước, tiếp đến là máy đo độ ẩm cầm tay, hai micro siêu âm và bộ ghi âm thực địa. Khánh tháo thẻ ra vào khu nhà yến khỏi dây đeo. Suốt bốn năm, anh vẫn quen tìm nó trong túi mỗi khi đến cơ sở. Lúc tấm thẻ nằm giữa mặt bàn, anh chợt không biết nên để đôi tay trống ở đâu.
Người nhân viên đưa tay về phía chiếc ThinkPad cũ, góc máy dán một miếng băng xanh. Khánh giữ máy lại.
“Cái này là máy cá nhân. Tôi mua trước khi vào công ty. Anh ghi riêng giúp tôi.”
Người phụ trách nhân sự ngẩng lên, rồi nhìn về hành lang. Lâm Thế Hùng đứng phía trong, nghe rõ từ đầu.
“Cậu còn muốn gây chuyện đến phút cuối à?”
Khánh buông quai túi đang bị mình siết chặt, chỉ vào dòng cuối biên bản.
“Ghi giúp tôi máy này không thuộc tài sản bàn giao. Và tôi không đồng ý với cáo buộc sao chép bí mật thương mại ở phần lý do chấm dứt.”
Hùng bước đến gần bàn. “Mày nghĩ thêm một dòng là cứu được mày sao?”
“Công ty đang kiểm tài sản tôi mang đi. Tôi cần biên bản ghi cho chính xác.”
Anh nghe giọng mình khô đi. Có rất nhiều điều muốn nói, nhưng chỉ một câu lỡ lời lúc này cũng đủ kéo cuộc bàn giao sang một hướng khác. Anh cúi xuống đọc lại từng dòng.
Trương Mỹ Lệ đứng cách đó vài bước, ôm tập hồ sơ trước ngực. Chiếc ổ cứng màu xám nằm trong tay cô. Khánh nhận ra ngay. Nó từng chứa bộ dữ liệu của dự án nội bộ, thứ hai người đã nhiều lần mở ra lúc hai giờ sáng để nghe lại những đoạn âm thanh gần như giống hệt nhau. Khi ấy, Lệ còn có thể tranh luận với anh đến cùng về tần số loa hay chu kỳ hoạt động của đàn yến. Ba tháng gần đây, họ chỉ nói với nhau những việc cần phải nói.
Ổ cứng ấy thuộc Đại Nam. Khánh không định đòi lại. Điều khiến anh nghẹn ở cổ là câu Hùng vừa nói trong phòng điều hành: toàn bộ thuật toán dẫn dụ đã là tài sản công ty. Một bộ dữ liệu, một hệ thống, những phần anh mang đến từ trước và những phần cả nhóm làm sau này đều bị ép vào chữ “toàn bộ”.
Anh ký xác nhận bàn giao thiết bị, rồi cúi viết thêm bằng tay: “Không thừa nhận nội dung cáo buộc về quyền sở hữu trí tuệ; đề nghị cung cấp căn cứ và phạm vi tài liệu bị cho là sao chép.”
Người phụ trách nhân sự đọc phần bổ sung khá lâu trước khi ký xác nhận anh có ghi ý kiến. Khánh chụp lại biên bản ngay trước mặt mọi người, gửi bản chụp về địa chỉ thư điện tử cá nhân rồi mới cất điện thoại.
Hùng quay ra sân. Hai quản lý nhà yến và vài kỹ thuật viên đã đứng gần đó.
“Từ hôm nay cậu không còn quyền vào bất kỳ cơ sở nào của Đại Nam. Nếu còn xuất hiện, bảo vệ sẽ xử lý theo quy định. Cậu cũng không được liên lạc với khách hàng công ty để nói xấu sản phẩm.”
“Tôi cần bản sao quyết định chấm dứt hợp đồng và quy chế sở hữu trí tuệ công ty đang viện dẫn.”
“Pháp chế sẽ gửi.”
“Bằng văn bản, giúp tôi.”
“Cậu cứ chờ.”
Khánh nhìn qua nhóm kỹ thuật. Nguyễn Tấn Lợi, người từng phụ anh lắp cảm biến ở Đầm Môn, cúi mắt xuống. Không ai lên tiếng. Đại Nam vừa trải qua nhiều tháng gọi vốn; mỗi người ở đây đều còn công việc phải giữ. Khánh hiểu điều đó, dù vẫn đau khi thấy một người từng đứng cạnh mình trên tầng kỹ thuật giờ không nhìn thẳng vào mình.
Anh nhấc ba lô. Nhẹ hơn lúc đến, nhưng quai túi lại cấn vai.
Mỹ Lệ gọi khi anh vừa quay đi.
“Anh nên dừng lại. Hệ thống anh làm ở Đại Nam có ngân sách của công ty. Anh không thể mang đi rồi nói là của mình.”
Khánh dừng trước bậc thềm.
“Anh chưa nói toàn bộ là của anh.”
Lệ khựng lại. Anh nhìn cô, cố nói chậm hơn.
“Dữ liệu tiếng yến anh thu trước khi vào đây khác với dữ liệu lấy bằng thiết bị công ty. Bộ phân loại tiếng kêu phiên bản 0.3 cũng phải xem riêng, không thể gộp với phần điều khiển nhà yến viết theo nhiệm vụ nội bộ. Mình đã làm những việc ấy cùng nhau. Em biết chúng không phải một thứ.”
“Anh Hùng nói anh đưa mã nguồn ra ngoài.”
“Vậy công ty cần chỉ rõ tệp nào, dấu thời gian nào, mã băm nào để đối chiếu. Mã băm giúp nhận diện đúng tệp đang nói đến. Có tài liệu cụ thể thì anh sẽ trả lời cụ thể.”
Lệ siết tập hồ sơ. Khánh chờ một nhịp, nhưng cô không nói thêm. Anh bước xuống bậc cảng.
Gió mặn tạt vào vết xước trên cổ tay do lúc sáng tháo thiết bị quá vội. Ra khỏi những ánh mắt ấy rồi, anh mới nhận ra đầu mình đau nhói. Anh giận Hùng, giận Lệ, giận cả cách mình cứ phải lựa từng chữ trong khi người khác có thể nói một câu là đẩy anh ra khỏi công việc đã làm bốn năm. Nhưng cơn giận không cho anh quyền quay lại lấy thêm dữ liệu, xóa hoặc sửa nhật ký hệ thống hay tung lên mạng những tài liệu chưa được phép công bố.
Trên đường về Vĩnh Phước, điện thoại rung liên tục. Tin chấm dứt hợp đồng vì “vi phạm bảo mật” đã xuất hiện trong một nhóm trò chuyện của người trong ngành. Hai người quen hỏi anh có thật đánh cắp thuật toán không. Một tài khoản ẩn danh còn viết rằng anh bị đuổi vì làm chết đàn yến thử nghiệm.
Khánh dừng lại đọc. Ngón tay anh gõ một đoạn dài, xóa đi, rồi mở cuộc trò chuyện khác. Trả lời người nào trước cũng có vẻ không đủ. Đến khi về phòng trọ, anh xóa nốt những câu đang viết dở.
Căn phòng vẫn nguyên như lúc sáng. Khánh đặt ThinkPad lên bàn nhưng chưa bật máy. Anh lấy cuốn sổ giấy, kẻ ba cột: tài sản cá nhân có trước Đại Nam; tài sản tạo ra trong công việc tại Đại Nam; phần chưa rõ, cần xem hợp đồng.
Ở cột đầu, anh ghi bộ âm thanh thu tại Phú Yên trước ngày vào công ty, sổ phân tích tiếng gọi đàn, kho mã cá nhân chứa nguyên mẫu nhận dạng. Sang cột thứ hai là phần kiểm soát độ ẩm viết theo nhiệm vụ được giao, các tệp hiệu chuẩn thiết bị công ty, báo cáo dùng dữ liệu từ những nhà yến Đại Nam vận hành.
Viết được một lúc, đầu bút dừng ở cột thứ ba.
Có những bản cập nhật anh làm vào cuối tuần, lưu trong kho mã cá nhân, nhưng lại dùng dữ liệu thu bằng micro của công ty. Có tệp ghi chép nghiên cứu cũ anh đã chép sang máy Dell để tiện chạy. Trước đây, mỗi khi chương trình cần một hàm xử lý đã có sẵn, anh chỉ nghĩ đến việc làm cho nó chạy. Hiếm khi anh dừng lại ghi phần ấy đến từ đâu, đưa vào dự án với điều kiện gì.
Khánh nhìn ba cột giấy. Câu “tôi viết trước” bỗng không còn đủ để điền mọi ô trống. Thừa nhận điều đó làm anh khó chịu gần bằng việc bị Hùng quy chụp, bởi lần này không thể đổ hết cho ai.
Anh gọi Vũ Hạnh, luật sư từng giúp một người bạn đăng ký phần mềm.
Hạnh nghe anh kể ngắn gọn rồi hỏi:
“Cậu còn truy cập hệ thống Đại Nam không?”
“Không. Thẻ đã bị thu.”
“Cả tài khoản cũng vậy. Dù thông tin đăng nhập cũ còn dùng được, cậu đừng đăng nhập lại, đừng tải thêm gì. Giữ nguyên những tài liệu cậu được quyền giữ và lập danh mục trước.”
Khánh kéo cuốn sổ về phía mình. Anh kể về lịch sử mã nguồn trên Git, những bản cập nhật có dấu thời gian và chữ ký số PGP. Đó là phần anh đã nghĩ đến suốt đường về, như một chỗ có thể bấu vào.
“Những thứ ấy hữu ích để dựng trình tự thời gian,” Hạnh nói. “Nhưng còn nguồn dữ liệu, hoàn cảnh tạo từng phần mềm, nhiệm vụ được giao, ai trả chi phí. Tôi cần xem hợp đồng, thư bàn giao, thỏa thuận bảo mật và điều khoản chuyển giao quyền.”
“Mã đã có từ trước thì vẫn chưa đủ sao?”
“Đủ để đặt một câu hỏi quan trọng. Muốn biết cậu được quyền khai thác phần nào, phải đặt nó cạnh những tài liệu khác. Chữ ký và dấu thời gian không tự đọc được hợp đồng thay mình.”
Khánh im lặng, nhìn chiếc máy cũ. Lần đầu tiên trong ngày, anh thôi nghĩ đến việc phải chứng minh ngay rằng Hùng sai.
“Bây giờ tôi làm gì trước?”
“Ghi lại tình trạng tài liệu hiện tại. Xuất và lưu bản sao những thư, hợp đồng cậu có quyền giữ. Đừng sửa dấu thời gian hay đụng vào tài liệu công ty mà cậu không được phép mang theo. Ngày mai tôi đến xem.”
Cuộc gọi kết thúc. Ngoài cửa sổ, nước còn nhỏ từ mép mái tôn. Khánh ngồi thêm một lúc rồi mở máy, làm những việc Hạnh vừa dặn. Mỗi tài liệu được ghi vào danh mục đều khiến công việc chậm hơn anh muốn, nhưng cũng làm cơn giận bớt chiếm hết căn phòng.
Gần nửa đêm, thư của pháp chế Đại Nam đến. Kèm theo quyết định chấm dứt hợp đồng là yêu cầu anh xác nhận không lưu dữ liệu nội bộ. Khánh đọc lại câu ấy, liếc cuốn sổ còn nhiều chỗ chưa phân định, rồi chuyển thư cho Hạnh. Anh lưu chính thư vừa nhận thành bản PDF. Ô trả lời để trống.
Trước khi ngủ, Khánh mở cửa ban công hẹp. Ngoài xa, biển chìm thành một dải tối. Buổi sáng, lúc đặt chiếc thẻ lên bàn, anh đã tưởng mọi lối trở lại ngành yến sào Khánh Hòa đều khép lại. Giờ trên bàn vẫn còn những tài liệu phải rà, những phần có thể phải trả hoặc thôi sử dụng. Anh chưa biết cuối cùng mình giữ được bao nhiêu.
Nhưng anh vẫn biết cách quan sát một đàn chim, đặt cảm biến đúng chỗ, thiết kế một thử nghiệm và đọc những bản ghi môi trường. Những việc ấy sẽ giúp anh làm lại, sau khi xác định được ranh giới cần giữ.
Khánh khép cửa, đặt cuốn sổ cạnh máy tính. Ngày mai, anh sẽ bắt đầu từ từng dòng trong ba cột giấy ấy. Trước khi xây bất cứ thứ gì mới, anh cần biết mình được mang theo những gì.