Chương 1: Sau Ca Mổ, Cây Đàn Vẫn Ở Đó
Nguyễn Quang Huy tỉnh lại sau ca mổ, và việc đầu tiên cậu làm là nhìn xuống bàn tay phải. Lớp băng quấn dày đến mức bàn tay trông như một khối trắng lạ lẫm. Ngón cái còn. Ngón út còn. Còn khoảng trống ở giữa thì không cần ai giải thích.
Năm ấy Huy mười hai tuổi.
Ba ngày trước, mùa gặt đang vào vụ. Người lớn trong nhà bận tối mặt, Huy phụ bà ngoại chuyển mấy bao lúa tới gần chiếc máy xay. Chỉ một khoảnh khắc thiếu chú ý, bàn tay phải của cậu bị cuốn vào phần truyền động trước khi máy kịp dừng. Người nhà gọi cấp cứu, Huy được sơ cứu rồi chuyển lên bệnh viện tuyến trên có khả năng xử trí chấn thương nặng. Các bác sĩ cứu được bàn tay, nhưng không giữ được ba ngón giữa.
Về sau, Huy rất ghét khi có người kể lại chuyện ấy bằng một câu gọn ghẽ: “Bà ngoại ôm cháu chạy ba cây số, tới nơi thì đã quá muộn.” Câu đó nghe như một cảnh phim. Thực tế hỗn loạn hơn nhiều: có người hàng xóm chạy sang, có chiếc xe được gọi gấp, có trạm y tế, có chuyến chuyển viện, và có hàng loạt quyết định y khoa mà gia đình không thể tự hiểu hết. Quan trọng hơn cả, không ai trong nhà đáng bị biến thành người “đã làm sai một bước nên Huy mất ngón”.
Vậy mà bà ngoại vẫn tự trách. Ngày nào bà cũng ngồi ở cuối giường bệnh, hai bàn tay nhăn nheo siết chặt lấy nhau.
“Giá hôm đó bà không gọi con ra sân…”
Huy không trả lời. Cậu còn quá đau và quá sợ để an ủi bất kỳ ai. Mẹ khóc nhiều hơn bà, còn bố thì gần như không nói gì. Người lớn bắt đầu lặp đi lặp lại cùng một câu trước mặt cậu: “Miễn còn sống là được.” Huy hiểu đó là ý tốt, nhưng với một đứa trẻ mười hai tuổi, hai chữ “còn sống” không trả lời được câu hỏi đang đập thình thịch trong đầu: vậy còn piano thì sao?
Huy học đàn từ nhỏ ở nhà văn hóa huyện. Cậu chẳng phải đứa trẻ bất bại ở mọi cuộc thi: từng có giải khuyến khích cấp tỉnh, từng trượt một vòng sơ khảo, từng bị thầy nhắc vì chạy ngón nhanh mà câu nhạc thì cứng đơ. Nhưng piano là thứ cậu gắn bó lâu nhất ngoài chuyện đi học. Mỗi tuần hai buổi với thầy Nguyễn Văn Tuấn, mỗi ngày tự tập một đến hai tiếng tùy bài.
Điều Huy thích nhất không phải lúc được khen. Cậu thích cảm giác một đoạn khó dần dần có hình hài, cái khoảnh khắc hai bàn tay bắt đầu hiểu nhau. Giờ thì một trong hai bàn tay ấy đã đổi khác hoàn toàn.
Bác sĩ phẫu thuật không nói “Cháu sẽ không bao giờ chơi piano nữa”. Ông chọn lời thận trọng hơn: “Trước mắt phải ưu tiên cho vết thương lành, giảm đau, bảo tồn chức năng phần tay còn lại và tập lại sinh hoạt. Sau này cháu có thể thử lại nhạc cụ, nhưng cách chơi sẽ phải thay đổi, và phải theo khả năng thực tế.”
Huy chỉ nghe được một nửa. “Nghĩa là cháu vẫn chơi được ạ?”
“Nghĩa là chưa ai nên hứa cháu sẽ chơi được như trước.”
Câu ấy làm cậu khóc. Không thành tiếng, chỉ lặng lẽ quay mặt vào tường. Mẹ cúi xuống định dỗ, nhưng bác sĩ khẽ lắc đầu: “Cứ để cháu buồn.” Đó là một trong những câu Huy nhớ lâu nhất, bởi suốt những ngày ấy, đó là lần duy nhất không ai ép cậu phải “mạnh mẽ lên”.
Vài tuần sau, khi vết mổ ổn định hơn, Huy bắt đầu chương trình phục hồi theo hướng dẫn của đội điều trị. Cậu học lại những việc nhỏ đến mức trước kia chưa bao giờ để ý: cầm thìa, cài cúc áo, giữ cốc nước, viết bằng tay trái khi tay phải mỏi. Cậu được dặn phải che chở vùng sẹo còn nhạy cảm, chỉ cử động cổ tay và hai ngón còn lại trong giới hạn cho phép. Trong danh sách bài tập không có mục nào liên quan đến piano. Chưa có.
Huy ghét điều đó. Một buổi trưa, cậu lén đặt bàn tay phải lên mặt chiếc bàn nhựa cạnh giường, co ngón cái và ngón út như đang bấm một quãng tám. Cơn căng buốt lập tức chạy dọc vùng sẹo, khiến cậu giật tay về. Chị điều dưỡng đi ngang đã kịp nhìn thấy.
“Đừng thử tải lực kiểu đó khi chưa được hướng dẫn.”
“Em chỉ muốn biết mình còn chơi được không.”
“Biết sau. Lành trước.”
Cậu không thích câu trả lời ấy, nhưng vẫn nghe theo.
Thầy Tuấn tới bệnh viện lần đầu vào một buổi chiều oi nồng. Thầy không mang bản nhạc, cũng không mang cuốn sách nào về những nghệ sĩ khuyết tật. Thầy chỉ xách theo một túi cam, ngồi cạnh giường gần nửa tiếng, hỏi chuyện trường lớp, chuyện bạn bè, như thể đây là một buổi thăm bệnh bình thường. Mãi đến lúc thầy đứng dậy ra về, Huy mới dám hỏi:
“Thầy ơi, con còn học với thầy được không?”
Thầy Tuấn nhìn cậu rất lâu. “Con còn muốn học à?”
“Con không biết.”
“Vậy thì chưa cần quyết.”
“Nhưng nếu con muốn thì sao?”
“Thì thầy với con cùng tìm cách.”
Huy nhìn xuống bàn tay quấn băng. “Cách nào ạ?”
“Thầy chưa biết,” thầy Tuấn thừa nhận.
Thầy không nói câu mà nhiều người lớn hay nói: “Người ta mất cả cánh tay còn chơi được, con còn bảy ngón thì sợ gì.” Thầy biết những phép so sánh như thế dễ khiến một đứa trẻ thấy mình thất bại nếu không đạt tới hình mẫu của người khác. Thay vào đó, thầy chậm rãi bảo: “Có những tác phẩm viết riêng cho một tay. Có những người chơi đàn với những cơ thể rất khác nhau. Có nhiều cách chia nốt giữa hai tay. Nhưng tay con là tay con. Mình phải xem nó làm được gì mà không làm nó hỏng thêm.”
Đêm đó, lần đầu tiên kể từ ca mổ, Huy ngủ yên hơn một chút.
Một tháng sau, cậu được về nhà. Cây đàn piano điện cũ vẫn nằm ở góc phòng như trước. Mẹ từng đề nghị cất nó đi cho cậu đỡ buồn, nhưng bố bảo cứ để nguyên. Từ đó không ai chạm vào nó, còn Huy đi ngang qua bao nhiêu lần cũng không mở nắp. Có hôm cậu muốn đập nó cho hả giận, có hôm lại chỉ muốn ngồi lặng cạnh nó một lúc.
Rồi một buổi chiều, sau khi chuyên viên phục hồi chức năng đồng ý cho cậu thử những hoạt động nhẹ trong giới hạn, Huy kéo ghế ngồi xuống. Cậu không chơi Chopin, cũng không thử quãng tám. Cậu đặt tay trái lên vùng phím giữa, bấm một nốt, rồi một hợp âm đơn giản. Tay phải vẫn nằm yên trên đùi, như một vị khách chưa được mời vào.
Ba phút sau, Huy đóng nắp đàn. Không có phép màu nào xảy ra, cũng chẳng có dòng âm nhạc nào trào ra như trong phim. Chỉ có một điều rất nhỏ: cây đàn vẫn ở đó, và Huy vẫn có thể ngồi trước nó.