Chương 3: Ca Cấp Cứu Đầu Tiên Là Một Cuộc Chuyển Tuyến

Ca cấp cứu đầu tiên đến vào một tối mưa, ba tuần sau ngày phòng khám mở cửa. Mưa từ chiều đã trút xuống mái tôn hiên trước, gõ thành từng tràng dài, và đường làng loáng nước dưới ánh đèn đường vàng đục.

Nguyễn Văn Thắng, bốn mươi mốt tuổi, được vợ chở tới bằng xe máy, áo mưa còn trùm nửa người. Anh đau bụng từ chiều, nôn mấy lần, mặt tái mét và gần như không tự đi nổi. Lan vừa nhìn thấy đã gọi vọng vào trong:

“Anh Hải, ca khẩn!”

Hải đưa Thắng vào phòng khám, đánh giá nhanh, rồi hỏi kỹ thời điểm bắt đầu đau, vị trí đau, các triệu chứng đi kèm, bệnh cũ và những gì anh đã uống trước khi tới. Anh không có ý định chứng minh một chẩn đoán tại chỗ bằng mọi giá. Điều anh cần biết trước tiên là người đàn ông này có dấu hiệu cần được đánh giá cấp cứu ở một cơ sở có khả năng phẫu thuật hay không.

Câu trả lời nghiêng rõ về phía có.

Trong câu chuyện Hải từng tự tưởng tượng về đời mình, đây hẳn sẽ là “ca mổ đầu tiên ở quê”. Trong căn phòng thật, dưới ánh đèn huỳnh quang và tiếng mưa rát trên mái, anh nói:

“Anh Thắng, tôi lo anh đang có một tình trạng bụng cấp cần được chẩn đoán và có thể phải can thiệp ở bệnh viện. Ở đây không đủ điều kiện để xử lý.”

Vợ Thắng hoảng hốt, hai tay bấu chặt mép áo mưa. “Đi xa vậy có kịp không bác sĩ?”

Hải không nói “chắc chắn kịp”. Anh không biết điều đó.

“Mình sẽ chuyển nhanh nhất có thể, và tôi sẽ gọi trước cho nơi tiếp nhận để họ chuẩn bị. Trong lúc chờ xe, chúng tôi sẽ theo dõi và hỗ trợ anh trong phạm vi an toàn.”

Đó là lúc những buổi họp khô khan trước ngày khai trương bỗng trở nên có ý nghĩa. Phòng khám có danh sách số liên lạc của tuyến nhận, có tiêu chí khi nào gọi xe cấp cứu, có mẫu giấy chuyển viện, có bản tóm tắt hồ sơ để người bệnh tới nơi mới không phải kể lại mọi thứ từ đầu.

Lan gọi theo đúng quy trình. Hải liên hệ bác sĩ trực ở tuyến phù hợp, báo tình trạng, những gì đã đánh giá được và lý do cần chuyển. Không ai ở đầu dây bên kia hỏi “bác sĩ giỏi thế sao không mổ tại chỗ”. Người ta chỉ hỏi những thông tin cần cho việc tiếp nhận, gọn và rõ.

Thắng được chuyển đi. Hải không đi theo, vì phòng khám còn vài bệnh nhân đang chờ và Lan cần anh ở lại cho tới khi ca cuối được giải quyết. Anh bàn giao kỹ cho kíp xe rồi quay vào, vừa khám tiếp vừa để mắt tới chiếc điện thoại úp trên bàn.

Gần nửa đêm, bệnh viện gọi lại. Thắng đã được đánh giá, chẩn đoán xác định và xử trí tại nơi có đủ ekip.

Hải ngồi phịch xuống ghế. Lan đưa anh ly nước ấm.

“Anh thất vọng à?”

“Một chút.”

“Vì không được mổ?”

Hải nhìn vợ. “Nghe ngu quá ha?”

“Không. Nghe đúng kiểu bác sĩ ngoại.”

Hải bật cười, rồi lại nghiêm giọng. “Anh từng nghĩ giá trị của mình là làm được những thứ người ở đây không làm được.”

Lan kéo ghế ngồi cạnh. “Hôm nay anh làm đúng một việc rất quan trọng: không làm điều cơ sở này không được phép làm.”

Sáng hôm sau, Hải cùng bác sĩ Hương rà lại toàn bộ ca bệnh. Không phải để khen nhau. Họ hỏi những câu cụ thể: phân loại ban đầu có đủ nhanh không, thông tin bàn giao có thiếu gì không, từ lúc bệnh nhân bước vào đến lúc quyết định chuyển mất bao lâu, gia đình có hiểu vì sao phải chuyển không, phòng khám có cần cải thiện cách liên lạc ngoài giờ không.

Họ phát hiện một lỗi nhỏ: số điện thoại của một đầu mối chuyển viện trong bản in đã cũ. Lần này không gây hại gì vì Lan có số mới trong điện thoại, nhưng nếu người khác trực thì có thể mất mấy phút quý giá. Họ sửa danh bạ, ghi ngày rà soát định kỳ cho danh sách liên lạc và lưu một bản có đánh số phiên bản rõ ràng.

Hải từng nghĩ cải tiến chất lượng là chuyện của bệnh viện lớn. Giờ anh thấy nơi càng nhỏ lại càng cần nó, vì ít người đồng nghĩa với ít lớp dự phòng khi một mắt xích trục trặc.

Ba ngày sau, gia đình báo Thắng đã ổn định. Vợ anh mang tới phòng khám một túi cam, đặt lên quầy rồi nói, giọng còn run run:

“Bác sĩ cứu chồng em.”

Hải nhận túi cam, lắc đầu. “Không phải mình tôi đâu chị. Gia đình đưa anh ấy tới sớm, phòng khám nhận ra nguy cơ, xe chuyển kịp, bệnh viện tiếp nhận và ekip ở đó điều trị. Nếu chỉ có tôi thì không đủ.”

Chị nhìn anh, hơi bối rối. Câu chuyện “một bác sĩ cứu một mạng người” dễ hiểu hơn nhiều so với “một chuỗi hệ thống vận hành đúng”. Nhưng Hải muốn nói thật.

Tuần đó, phòng khám có thêm hai ca khiến anh phải kìm thói quen “làm ngay”. Một người bị thương mà cơ chế chấn thương gợi ý nguy cơ tổn thương sâu, cần được đánh giá kỹ hơn những gì phòng khám làm được. Một đứa trẻ sốt cao kèm những dấu hiệu khiến Hải không yên tâm chỉ kê thuốc rồi hẹn mai quay lại. Cả hai đều được chuyển hoặc phối hợp với cơ sở phù hợp.

Một người nhà phàn nàn ngay ở quầy: “Tới đây rồi vẫn bị chuyển đi thì phòng khám để làm gì?”

Hải không khó chịu. Đó là một câu hỏi chính đáng.

“Phòng khám không phải bệnh viện thu nhỏ,” anh giải thích. “Việc của chúng tôi là xử lý những gì phù hợp ở đây, phát hiện sớm những gì không phù hợp, giúp anh chị đi đúng nơi với thông tin rõ ràng hơn, rồi theo dõi tiếp sau đó.”

“Vậy bác sĩ ngoại về đây có phí không?”

“Không phí, nếu chuyên môn của tôi giúp nhận ra lúc nào là nguy hiểm.”

Từ câu hỏi ấy, Hải và Lan sửa luôn phần giới thiệu trên website. Trước đó có dòng: Bác sĩ ngoại khoa giàu kinh nghiệm trực tiếp khám và xử lý nhiều bệnh lý. Họ đổi thành: Khám ban đầu, theo dõi và đánh giá nguy cơ; các trường hợp cần chẩn đoán hoặc điều trị chuyên sâu sẽ được giới thiệu hoặc chuyển tới cơ sở phù hợp. Kém hấp dẫn hơn hẳn, nhưng không khiến người bệnh tưởng phòng khám làm được những thứ nó không có.

Cuối tháng, phòng khám tổ chức buổi rà soát an toàn và biến cố đầu tiên. Cái tên nghe to tát, nhưng quanh chiếc bàn nhựa chỉ có Hải, Lan, bác sĩ Hương và một điều dưỡng mới vào làm. Họ xem lại những sự cố suýt xảy ra, những lần chuyển tuyến chậm, các lời phàn nàn và những ca phải quay lại sớm. Không ai bị phạt vì nêu lỗi.

“Nếu ai cũng sợ ghi sự cố,” Lan nói, “mình chỉ có bộ hồ sơ đẹp chứ không có hệ thống an toàn.”

Hải nhớ tới bệnh viện cũ, nơi anh từng ghét những cuộc họp chất lượng vì thấy chúng xa giường bệnh. Bây giờ anh hiểu những bảng thời gian và danh mục kiểm tra không đối lập với lòng nhân ái. Chúng là cách để lòng tốt không phụ thuộc vào tâm trạng hay sức khỏe của một người.

Vài tuần sau, Thắng quay lại tái khám theo hẹn. Anh đi còn chậm nhưng da dẻ đã hồng hào hơn. Ngồi xuống ghế, anh hỏi nửa đùa nửa thật:

“Bác sĩ, hôm đó nếu bác sĩ mổ tôi ở đây thì sao?”

“Thì tôi đã đặt anh vào một rủi ro không cần thiết.”

Thắng cười khà. “Vậy may là bác sĩ không liều.”

Hải cũng cười. Đó là lần đầu tiên anh thấy tự hào về một ca mà mình không động dao.

Và từ đó, câu chuyện về phòng khám bắt đầu đổi hướng. Người dân không chỉ nói “có ông bác sĩ giỏi từ Sài Gòn về”. Họ bắt đầu nói: “Tới đó người ta nói rõ khi nào ở lại, khi nào phải đi viện.”

Với Hải, đó là thứ danh tiếng tốt hơn nhiều.