Chương 3: Nhà Cung Cấp Có Quan Hệ Không Được Khai Báo

Manh mối đầu tiên Trúc có thể kiểm chứng không đến từ một chiếc điện thoại bí mật, mà từ những việc cô từng được giao làm công khai.

Trong bảy năm làm trợ lý điều hành, Trúc đã đặt hàng trăm chuyến bay, phòng khách sạn và xe đưa đón cho Dũng, khách hàng, chuyên gia, nhà cung cấp. Phần lớn chẳng có gì đáng nhớ. Nhưng cái tên Nguyễn Thùy Linh xuất hiện đủ nhiều để cô nhớ: vài chuyến công tác, một số buổi ăn tối và hai sự kiện “phát triển thị trường” mà Linh được giới thiệu là đại diện một đơn vị tư vấn marketing nhỏ.

Trúc không có bản sao điện thoại của Dũng, cũng không còn quyền truy cập lịch công ty. Thứ cô có là những email xác nhận đặt chỗ từng được gửi đồng thời đến địa chỉ công việc của cô và địa chỉ cá nhân dùng để xử lý vé ngoài giờ, cùng vài hóa đơn booking cô đã nộp để hoàn ứng cho chính mình. Tuấn yêu cầu cô không lục lọi dữ liệu mới mà chỉ lập danh sách những gì đang có hợp pháp trong tay.

Họ ngồi cạnh nhau một buổi chiều, mở từng email. Có chuyến Dũng đi Đà Nẵng hai ngày với lý do gặp đối tác. Linh có vé cùng chuyến, nhưng tên cô không nằm trong agenda Trúc còn giữ. Có lần Linh được đặt phòng tại cùng khách sạn, nhưng hóa đơn phòng của cô lại xuất hiện trong bộ chứng từ “tiếp khách chiến lược” mà trước đây Trúc chỉ chuyển tiếp sang tài chính theo yêu cầu miệng của Dũng. Những mảnh này chưa đủ chứng minh sai phạm. Chúng chỉ cho thấy một câu hỏi quản trị đáng kể: Linh có quan hệ gì với Dũng, công ty của cô nhận tiền theo hợp đồng nào, và mối quan hệ đó có được khai báo hay không.

“Tôi biết họ có quan hệ tình cảm,” Trúc nói. “Tôi từng thấy họ đi cùng nhau ngoài công việc.”

Tuấn ngẩng lên. “Chị có thể nói chị quan sát thấy họ đi cùng, đặt chuyến cùng, ở cùng địa điểm. Nhưng chúng ta không cần biến đời tư thành trung tâm. Nếu công ty của Linh có hợp đồng thật, có dịch vụ thật, giá hợp lý và xung đột được công bố theo đúng quy trình thì quan hệ cá nhân là một vấn đề quản trị cần kiểm soát, không phải bằng chứng biển thủ.”

Trúc im lặng. Cô nhận ra mình đang rất muốn có một nhân vật để ghét. Từ ngày bị sa thải, giận dữ giúp cô đứng dậy, nhưng giận dữ cũng thích những câu chuyện đơn giản: người tình, tiền công ty, âm mưu đổ tội. Cô gạch bỏ câu “Dũng dùng tiền nuôi nhân tình” trong bản nháp khiếu nại và thay bằng “cần xác minh giao dịch với nhà cung cấp có quan hệ chưa được công bố và đối chiếu deliverable thực tế”.

Tuấn tìm thông tin doanh nghiệp công khai của đơn vị do Linh đứng tên. Công ty tồn tại hợp pháp, quy mô nhỏ, đăng ký ngành tư vấn truyền thông. Điều đó cũng không chứng minh hợp đồng với Thép Đông Á là thật hay giả. Họ cần câu trả lời về phạm vi công việc, báo cáo đầu ra, nghiệm thu, người phê duyệt và dòng tiền.

Trúc nhớ một chi tiết. Có lần Dũng yêu cầu cô đặt một phòng họp nhỏ tại khách sạn cho “team Linh” nhưng sau đó không có khách nào ngoài Dũng và Linh đến. Trúc đã phải hủy suất ăn phút chót. Email hủy suất ăn vẫn còn vì khách sạn gửi vào địa chỉ cá nhân của cô để xác nhận hoàn tiền. Tuấn nhìn nó rồi nói: “Chi tiết này tốt ở chỗ có ngày, nơi, người gửi. Nhưng nó vẫn chỉ chứng minh buổi đó không diễn ra như kế hoạch chị biết. Không dùng nó để suy ra cả hợp đồng giả.”

Hai người xây một phụ lục cho bản kiến nghị gửi ban kiểm soát. Không có ảnh riêng tư, không có tin nhắn bị lấy từ thiết bị của Dũng. Chỉ có một bảng thời gian liệt kê những booking Trúc trực tiếp thực hiện, hóa đơn cô từng nhận, tên vendor xuất hiện trong tài liệu cô được giao xử lý và các câu hỏi đề nghị công ty xác minh bằng dữ liệu nội bộ mà họ có quyền truy cập.

Bản kiến nghị đặc biệt yêu cầu đối chiếu vendor master: ai tạo hồ sơ nhà cung cấp của Linh, ai thay đổi thông tin tài khoản nhận tiền, tài liệu KYC hoặc hợp đồng được tải lên khi nào, ai là người kiểm tra xung đột lợi ích. Tiếp đó là lệnh thanh toán: ai lập, ai phê duyệt, tài khoản người dùng nào đăng nhập, thiết bị hoặc địa chỉ IP nào được ghi nhận, token ngân hàng thuộc ai. Cuối cùng là bằng chứng dịch vụ: kế hoạch marketing, báo cáo, danh sách khách hàng, biên bản nghiệm thu, kết quả cụ thể tương ứng với từng hóa đơn.

Trúc đọc lại bảng và thấy lần đầu tiên vụ việc có hình dạng. Không còn là câu hỏi “ai ghét tôi”, mà là một chuỗi kiểm soát có thể kiểm tra. Nếu mọi bước đều hợp lệ, cô sẽ phải chấp nhận giả thuyết của mình sai. Nếu có lỗ hổng, lỗ hổng ấy sẽ nằm trong hồ sơ hệ thống chứ không phụ thuộc vào trí nhớ của cô.

Ba ngày sau, một thành viên độc lập trong ban kiểm soát liên hệ qua luật sư. Ông không xác nhận nội dung khiếu nại đúng, chỉ nói hội đồng đã nhận được và đang xem xét có cần mở rộng phạm vi rà soát hay không. Tuấn yêu cầu mọi trao đổi tiếp tục bằng văn bản hoặc qua đầu mối chính thức. Trúc không gọi cho ông để kể thêm chuyện riêng.

Cùng thời gian đó, một người bạn cũ gửi Trúc ảnh chụp tin nhắn nội bộ nói rằng cô “bị phát hiện giả chữ ký và chuyển tiền cho người quen”. Trúc định gửi ngay cho báo chí. Tuấn ngăn lại. “Đây là bằng chứng có thể cho thấy thông tin sai đang lan truyền trong doanh nghiệp. Nhưng mình chưa biết ai viết, nguồn gốc thế nào. Lưu lại, ghi người gửi và thời điểm. Đừng biến một ảnh chụp thành cuộc chiến truyền thông.”

Trúc nghe lời. Cô bắt đầu hiểu rằng phản kháng không phải lúc nào cũng là nói lớn hơn đối phương. Có khi phản kháng là từ chối vội vàng.

Một buổi tối, mẹ cô ghé phòng trọ mang theo hộp cơm. Bà Lan nhìn bàn đầy giấy, hỏi Trúc có tìm được “người lấy tiền” chưa. Trúc cười mệt. “Chưa mẹ. Con chỉ tìm được chỗ người ta cần nhìn kỹ hơn.”

“Vậy thì nhìn kỹ,” mẹ nói. “Đừng đoán.”

Câu ấy đơn giản đến mức Trúc bật cười. Bà Lan không biết gì về kiểm soát nội bộ, nhưng lại nói đúng điều Tuấn nhắc cô suốt hai tuần.

Cuối tháng, ban kiểm soát thông báo sẽ đề nghị ủy ban kiểm toán thuê một đơn vị độc lập rà soát các giao dịch có liên quan đến nhóm vendor marketing và chi phí đại diện. Họ chưa kết luận về trách nhiệm của bất kỳ cá nhân nào. Trúc đọc email hai lần rồi chuyển cho Tuấn lưu hồ sơ.

Cô không thấy chiến thắng. Cô thấy nhẹ vì cuối cùng có một cơ chế mà Dũng không thể tự mình định nghĩa toàn bộ câu chuyện. Nếu kiểm tra được thực hiện đúng, các mối quan hệ, hóa đơn, tài khoản và log hệ thống sẽ phải trả lời cùng một bộ câu hỏi.

Manh mối quan trọng nhất không phải việc Linh là ai trong đời tư của Dũng. Mà là liệu một nhà cung cấp có quan hệ với người có quyền lực đã đi qua hệ thống công ty bằng những ngoại lệ mà không ai dám hỏi hay không.