Chương 4: Một Chữ Ký Không Kể Hết Câu Chuyện
Đơn vị rà soát độc lập bắt đầu bằng một việc khiến Trúc thất vọng: họ không hỏi cô ai là thủ phạm.
Họ hỏi quyền của từng tài khoản, cách một nhà cung cấp được tạo trong hệ thống, ai có thể thay đổi thông tin ngân hàng, tài liệu nào bắt buộc trước khi thanh toán, và trong hai năm qua công ty đã cho phép những ngoại lệ nào. Sau đó họ yêu cầu bản ảnh ổ cứng của các thiết bị công ty, log đăng nhập, lịch sử chỉnh sửa vendor master và hồ sơ phê duyệt từ ngân hàng. Việc phỏng vấn người liên quan được xếp sau, khi dữ liệu có nguy cơ bị thay đổi đã được sao lưu và niêm nhận.
Trúc chỉ biết tiến độ qua Tuấn và những cập nhật chính thức mà ban kiểm soát đồng ý chia sẻ cho bên tranh chấp. Không ai đưa cô quyền truy cập vào hệ thống cũ. Cô cũng không được xem toàn bộ hồ sơ điều tra. Điều đó làm cô bực, nhưng Tuấn nói chính sự giới hạn ấy là một phần của tính đáng tin: Trúc không cần biến thành điều tra viên của chính vụ án mình đang là bên liên quan.
Một tuần sau, chuyên gia chữ ký được mời xem các bản gốc hoặc bản scan có chất lượng đủ để đánh giá. Kết luận ban đầu rất khác câu chuyện kiểu “chữ ký giả là xong”: một số chứng từ không có dấu hiệu bút mực trực tiếp mà dùng hình ảnh chữ ký lặp lại gần như cùng vị trí, cùng tỉ lệ, cùng các điểm nhiễu kỹ thuật. Điều này cho thấy khả năng có một mẫu scan được chèn vào tài liệu điện tử. Nhưng chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng từ hình ảnh chữ ký không thể tự suy ra ai đã chèn, ai đã duyệt, hay tiền đã đi đâu.
Phần hệ thống mới thực sự mở ra hướng điều tra. Các chứng từ gắn tên Trúc có nhiều nguồn khác nhau. Có bản do tài khoản của Hùng tạo. Có bản được tải lên từ tài khoản một chuyên viên tài chính. Một số file PDF xuất hiện sau ngày ghi trên biểu mẫu vài tuần, dấu hiệu cho thấy tài liệu có thể được hoàn thiện sau. Quan trọng hơn, những lệnh thanh toán lớn được duyệt qua luồng ngân hàng bằng token không thuộc Trúc. Tài khoản của cô không có quyền phê duyệt ngân hàng và log cũng không cho thấy thiết bị của cô thực hiện các bước đó.
“Như vậy là tôi được minh oan chưa?” Trúc hỏi Tuấn khi anh tóm tắt phần thông tin họ được phép biết.
“Có dữ liệu mạnh cho thấy cáo buộc ban đầu dựa trên chữ ký là thiếu cơ sở,” Tuấn trả lời. “Nhưng đừng biến ‘không phải chị phê duyệt’ thành ‘chắc chắn người X phạm tội’. Điều tra vẫn phải đi tiếp.”
Trúc gật đầu. Cô bắt đầu quen với việc sự thật đến thành từng lớp, không thành một cú lật bàn.
Đơn vị rà soát tiếp tục đối chiếu các hóa đơn từ công ty của Linh. Có hợp đồng tư vấn thật, nhưng mô tả công việc rộng đến mức khó đo lường: “phát triển quan hệ thị trường”, “hỗ trợ kết nối đối tác”, “tư vấn hình ảnh doanh nghiệp”. Một số tháng có báo cáo đầu ra; một số tháng chỉ có invoice và biên bản nghiệm thu vài dòng. Có biên bản ký bởi người không tham gia dự án. Có file được tạo sau ngày nghiệm thu. Có các khoản phí sự kiện mà danh sách khách tham dự không khớp với booking thực tế.
Tuy vậy, không phải toàn bộ số tiền đều được xếp chung thành gian lận. Một số dịch vụ có dấu vết công việc thật, một số khoản cần định giá lại, một số khoản thiếu chứng từ, và một nhóm giao dịch có dấu hiệu nghiêm trọng nhất vì đi qua quy trình ngoại lệ, thiếu deliverable và gắn với thay đổi thông tin vendor bất thường. Con số “mười tỷ” mà Dũng dùng để cáo buộc Trúc vì thế cũng được tách ra. Đó là tổng của nhiều khoản bị nghi ngờ ban đầu, không phải một cục tiền duy nhất biến mất trong một ngày.
Một buổi làm việc có đại diện luật sư của cả hai bên, Trúc được mời giải thích phạm vi công việc trước đây. Cô chỉ vào một mẫu phiếu đề nghị thanh toán và nói mình thường điền lịch trình, tên khách, mã chuyến công tác hoặc attach booking; cô không có quyền tạo vendor hay duyệt tiền. Khi được hỏi về chữ ký, cô giải thích có những biểu mẫu cô ký để xác nhận “đã chuyển hồ sơ” hoặc “đã nhận chứng từ”, không phải chấp thuận chi. Việc dùng cùng một hình ảnh chữ ký của cô trên các tài liệu khác loại có thể đã khiến người không hiểu workflow tưởng đó là cùng một cấp phê duyệt.
Hùng ngồi ở phía đối diện. Anh nói rất ít, chủ yếu trả lời rằng “không nhớ”. Trúc nhìn người đàn ông từng nhiều lần gọi cô xuống phòng tài chính lấy giấy tờ gấp và cảm thấy giận. Nhưng cô không chất vấn anh trực tiếp. Những câu hỏi quan trọng hơn đang nằm trong log.
Đơn vị rà soát phát hiện có thời điểm tài khoản nhà cung cấp của Linh được thay đổi thông tin ngân hàng từ một tài khoản doanh nghiệp sang một tài khoản nhận tiền khác rồi đổi lại. Việc thay đổi được thao tác từ tài khoản nội bộ có quyền cao hơn Trúc và được phê duyệt trong một chuỗi email mà Trúc không phải người nhận. Họ yêu cầu ngân hàng và bộ phận tài chính đối chiếu beneficiary name, thời điểm thay đổi, người duyệt và các giao dịch đi qua khoảng thời gian đó.
Đây là lần đầu tiên Trúc cảm thấy nền đất dưới chân mình trở lại. Không phải vì cô đã “thắng”, mà vì bằng chứng kỹ thuật bắt đầu xác lập những điều rất cụ thể: cô không có quyền hệ thống tương ứng, thiết bị của cô không tạo các hành động then chốt, và chữ ký scan không thể thay cho audit trail.
Dũng vẫn gửi qua luật sư quan điểm rằng Trúc “có trách nhiệm vì là đầu mối hồ sơ”. Tuấn trả lời rằng trách nhiệm hành chính trong luồng giấy tờ, nếu có, phải được phân biệt với việc tạo chứng từ giả, thay đổi vendor, phê duyệt ngân hàng hay hưởng lợi từ giao dịch. Anh yêu cầu công ty chỉnh cách diễn đạt trong mọi thông báo nội bộ để không coi cáo buộc là kết luận.
Vài ngày sau, ban kiểm soát gửi thông báo tạm thời cho nhân viên: việc rà soát vẫn đang diễn ra; công ty chưa có kết luận cuối cùng về trách nhiệm cá nhân; nhân sự được yêu cầu không lan truyền thông tin chưa kiểm chứng. Thông báo không xin lỗi Trúc. Nó cũng không trả lại công việc cho cô. Nhưng nó là lần đầu công ty chính thức lùi khỏi câu chuyện “chữ ký giống hệt nên cô ấy lấy tiền”.
Trúc in email, kẹp vào hồ sơ. Cô nhớ buổi sáng đầu tiên trong phòng họp, khi cả một khoản tiền khổng lồ dường như được đặt lên vai mình bằng vài tờ giấy.
Bây giờ cô hiểu: một chữ ký có thể kể một phần câu chuyện, nhưng chỉ quyền truy cập, luồng phê duyệt, dấu vết hệ thống, tài khoản hưởng lợi và chứng từ công việc mới có thể ghép thành một câu chuyện đáng tin.