Chương 1: Khủng Hoảng Không Tạo Ra Người Kế Vị
Điện thoại của Bảo Ngọc rung lúc 9 giờ 17 phút sáng, giữa cuộc họp rà soát tỷ lệ nghỉ việc của đội điều độ miền Bắc. Người gọi là thư ký của cha. Chị chỉ nói được hai câu, giọng đứt quãng: ông Đại vừa gục xuống trong phòng làm việc, xe cấp cứu đã đưa ông đến bệnh viện, bác sĩ nghi xuất huyết não. Ngọc đứng dậy, khép máy tính và giao phần họp còn lại cho phó phòng. Cô không nói “mọi người cứ chờ tin”, bởi cô biết một công ty sáu nghìn lao động không thể tạm dừng chỉ vì gia đình chủ sở hữu đang hoảng loạn.
Ở khoa cấp cứu thần kinh, Hùng đến trước cô mười phút, Minh đến sau gần nửa giờ. Cả ba chỉ được nghe bác sĩ giải thích những điều tối thiểu mà bệnh viện có thể xác nhận: ông Đại có ổ xuất huyết cần theo dõi sát, đã được xử trí cấp cứu và sẽ phải trải qua những giờ rất quan trọng phía trước. Không ai hứa khi nào ông tỉnh. Cũng không ai nói ông “không thể tỉnh lại”. Bác sĩ nhắc gia đình chuẩn bị cho một quá trình dài, vì tiên lượng phụ thuộc vào diễn biến chảy máu, phù não, đáp ứng điều trị và khả năng phục hồi sau giai đoạn nguy kịch.
Bà Lệ ngồi bên hành lang, hai bàn tay lạnh ngắt. Ngọc ngồi xuống cạnh mẹ. Hùng đi qua đi lại, vừa nghe điện thoại vừa hỏi thư ký cha xem lịch ký hôm nay có những gì. Minh mở máy tính, yêu cầu phòng tài chính gửi ngay báo cáo dòng tiền tuần. Không ai trong ba người bình tĩnh, chỉ là mỗi người biểu lộ nỗi sợ theo một cách khác nhau.
Đến gần trưa, Hùng nói nhỏ nhưng đủ để Minh nghe: “Từ mai phải có người đứng ra quyết. Anh là con trưởng, anh sẽ thay cha chủ trì.”
Minh ngẩng đầu. “Anh chủ trì công ty vận tải của anh thì được. Tập đoàn có Hội đồng quản trị. Anh không tự ngồi vào ghế Chủ tịch được.”
Hùng cau mặt. “Còn hơn để người ngoài nắm quyền lúc nhà mình có chuyện.”
“CEO Vũ không phải người ngoài. Ông ấy là người HĐQT thuê để điều hành.”
Ngọc nhìn hai anh. Cô không chen vào chuyện ai “xứng đáng” hơn. Cô hỏi một câu khác: “Anh Vũ đã kích hoạt kế hoạch continuity chưa?”
Cả Hùng lẫn Minh im lặng một nhịp. Năm trước, sau một đợt dịch bệnh khiến ba giám đốc khu vực cùng vắng mặt, Ngọc từng đề nghị lập quy trình kế nhiệm khẩn cấp cho các vị trí chủ chốt. Khi ấy Hùng bảo hồ sơ đó quá hành chính. Minh ký vì nghĩ nó chỉ là tài liệu nhân sự. Còn ông Đại, sau hai lần trì hoãn, cuối cùng đã yêu cầu Ủy ban quản trị đưa thành nghị quyết HĐQT.
Ngọc gọi cho Mai Hương, thành viên độc lập đang làm Phó Chủ tịch HĐQT. Chị Hương nói đã nhận thông tin chính thức từ thư ký Hội đồng và đang triệu tập cuộc họp bất thường vào 15 giờ. Bà yêu cầu gia đình không đưa bất kỳ thông tin y tế chi tiết nào cho nhân viên ngoài thông báo đã thống nhất. “Chúng ta thông báo ông Đại đang điều trị và HĐQT đã kích hoạt cơ chế duy trì hoạt động. Phần còn lại là riêng tư của bệnh nhân,” bà nói.
Ba giờ chiều, Ngọc tham gia cuộc họp trực tuyến từ phòng chờ bệnh viện. Trên màn hình có bảy thành viên HĐQT, CEO Lê Quang Vũ, CFO Phạm Quốc An, tổng cố vấn pháp lý và thư ký Hội đồng. Ghế của ông Đại để trống. Mai Hương mở đầu bằng việc xác nhận tình trạng vắng mặt đột xuất của Chủ tịch và đọc lại điều khoản continuity đã được phê chuẩn trước đó. Theo đó, CEO vẫn điều hành hằng ngày; Phó Chủ tịch độc lập chủ trì HĐQT tạm thời; các quyết định vượt thẩm quyền phải theo ma trận ủy quyền hiện hành; Ủy ban đề cử và quản trị có trách nhiệm đánh giá phương án lãnh đạo trung hạn nếu ông Đại không thể sớm quay lại.
Hùng yêu cầu được giao quyền điều phối toàn bộ các công ty con “để tránh hỗn loạn”. Một thành viên HĐQT hỏi anh dựa vào thẩm quyền nào. Hùng trả lời bằng kinh nghiệm hai mươi năm làm vận tải và vị trí con trưởng. Câu thứ nhất được ghi vào biên bản. Câu thứ hai không tạo ra quyền biểu quyết nào.
Minh đề xuất lập Ủy ban tài chính khẩn cấp do anh đứng đầu, với quyền phê duyệt mọi khoản trên mười tỷ. CFO An phản đối. “Nếu thay ma trận ủy quyền trong ngày hôm nay, chúng ta sẽ tạo thêm một điểm nghẽn. Hạn mức tín dụng, thanh toán nhà thầu, nhiên liệu và phí cảng đang chạy theo lịch. Tôi đề nghị đóng băng mọi thay đổi quyền ký cho tới khi rà soát rủi ro.”
Ngọc nghe, ghi lại từng việc. Cô không đề nghị chức danh nào cho mình. Khi Mai Hương hỏi bộ phận nhân sự cần gì trong bảy mươi hai giờ đầu, Ngọc trả lời bằng bốn việc: thông báo thống nhất để tránh tin đồn; danh sách vị trí vận hành không có người thay thế; kênh báo cáo nếu quản lý ép nhân viên “chọn phe”; và lịch bàn giao cho những cuộc họp mà ông Đại vốn tham gia nhưng thực tế có thể do cấp điều hành xử lý.
“Tôi muốn thêm một dashboard hằng ngày,” Ngọc nói. “Không phải dashboard nhân sự riêng. Tôi cần OTIF, backlog, số chuyến bị hủy, tỷ lệ xe rỗng, dwell time tại ba kho lớn, số nhân sự điều độ vắng ca, các khách hàng có SLA đang đỏ và công nợ quá hạn. Nếu tranh chấp lãnh đạo bắt đầu chạm vào vận hành, chúng ta phải nhìn thấy trước khi khách hàng nhìn thấy.”
CEO Vũ gật đầu ngay. “Tôi sẽ để COO và customer service gửi dữ liệu cho cô. Nhưng dashboard do war room quản lý, không thuộc riêng HR.”
“Đúng,” Ngọc đáp. “Tôi không thay COO. Tôi chỉ muốn các điểm gãy nằm trên cùng một trang.”
Cuộc họp kết thúc sau hai tiếng. Hùng bực vì không được trao quyền. Minh cũng không hài lòng vì đề xuất của mình bị giới hạn. Ngọc thì thấy nhẹ đi một chút, không phải vì cô thắng ai, mà vì ít nhất công ty chưa tự tạo thêm một cuộc khủng hoảng pháp lý trong ngày đầu tiên.
Tối đó, cô quay lại phòng bệnh. Ông Đại vẫn mê, gương mặt phù nhẹ, dây theo dõi chạy quanh giường. Bà Lệ đã ngủ gục trên ghế. Hùng đứng ở cửa sổ, Minh tựa lưng vào tường. Ba anh em ở gần nhau nhưng không ai biết nên nói gì.
Hùng là người phá im lặng. “Cha mà nằm lâu, ngoài kia người ta sẽ nghĩ nhà mình yếu.”
Minh đáp: “Nếu anh tự ý làm Chủ tịch thì người ta mới biết nhà mình có vấn đề.”
Ngọc khép quyển sổ. “Ngoài kia không cần biết nhà mình mạnh hay yếu. Họ cần biết container có ra khỏi cổng đúng giờ không, lái xe có được thanh toán không, hàng có đến đúng hẹn không và ai có quyền ký khi có sự cố. Nếu ba đứa mình biến chuyện của cha thành cuộc thi xem ai ngồi ghế trước, công ty sẽ trả tiền cho cuộc thi đó.”
Hùng nhìn cô, có vẻ muốn phản bác, rồi thôi. Minh cũng không nói nữa.
Ngọc không nghĩ mình vừa nói điều gì lớn lao. Cô chỉ nghĩ đến bảng sơ đồ tổ chức trong máy tính: hàng trăm ô chức danh, hàng nghìn con người, những dây nối mà rất ít người để ý cho đến lúc một mắt xích biến mất. Cha cô từng xây Tập đoàn Trương bằng cách tự mình quyết gần như mọi việc quan trọng. Thành công ấy khiến cả gia đình quen với việc có ông ở giữa mọi đường dây.
Đêm đầu tiên sau cơn đột quỵ, Ngọc hiểu rằng bài toán thật sự không phải chọn một người thay cha. Bài toán là làm sao để hệ thống không sụp khi không còn một người đứng giữa tất cả.