Chương 10: Con Trai Ra Đời Ở Nơi Có Đủ Điều Kiện
Con trai của Hải và Lan không chào đời trong phòng khám. Hai vợ chồng đã thống nhất điều đó từ nhiều tháng trước. Lan mang thai khỏe, được khám sản định kỳ và có kế hoạch sinh tại một cơ sở đủ năng lực sản khoa, gây mê, hồi sức sơ sinh và xử lý biến chứng khi cần.
Có lần Hải đùa: “Anh là bác sĩ, em là điều dưỡng, sinh ở phòng khám nhà mình cũng được mà.”
Lan nhìn anh đủ lâu để anh tự rút lại câu đó. “Em là vợ anh trước khi là một ca lâm sàng.”
“Anh đùa thôi.”
“Thì đùa cho đúng chỗ.”
Hải cười, nhưng câu nói của Lan chạm vào một điều quan trọng: quan hệ cá nhân không phải lý do để bỏ qua ranh giới chuyên môn. Nếu có biến chứng, Hải không muốn vừa là chồng vừa là người gánh toàn bộ quyết định lâm sàng ở một nơi không có đủ người hỗ trợ.
Vì vậy kế hoạch sinh của Lan rất đỗi bình thường. Có bác sĩ sản theo dõi, có nơi sinh dự kiến, có phương án nếu chuyển dạ sớm, có người nhà hỗ trợ. Và điều quan trọng không kém là có kế hoạch để phòng khám vẫn hoạt động khi Hải vắng mặt. Đó mới là thứ khiến anh lo. Anh từng nghỉ một hai ngày, nhưng chưa bao giờ rời phòng khám liên tục vào giai đoạn đông bệnh nhân.
Lan bắt anh thử trước. “Tuần sau anh nghỉ ba ngày.”
“Không cần đâu.”
“Cần cho hệ thống, không phải cho anh.”
Hải miễn cưỡng đồng ý, và ba ngày ấy trở thành một cuộc kiểm tra sức chịu đựng. Bác sĩ Hương phụ trách chuyên môn theo lịch đã định, bác sĩ Thuận nhận một buổi khám nội khoa, điều dưỡng trưởng Mai quản lý vận hành. Hải không được phép gọi điện mỗi hai tiếng để hỏi “ổn không”. Có một buổi sáng, Lan còn giữ luôn điện thoại của anh vì bực quá.
“Nếu quyết định nào cũng phải chờ anh thì mình đã thất bại rồi.”
Ngày đầu không có chuyện gì lớn. Ngày thứ hai có một ca chuyển tuyến khẩn, được xử lý đúng quy trình. Ngày thứ ba có một lời phàn nàn về thời gian chờ, nhóm ghi nhận và giải quyết. Không ai gọi cho Hải.
Khi quay lại, anh thấy vừa nhẹ nhõm vừa hụt hẫng. Lan hỏi, giọng có chút trêu chọc:
“Thấy mình bị thay thế chưa?”
“Một chút.”
“Tốt.”
“Sao lại tốt?”
“Vì phòng khám không phải đứa con đầu lòng của anh.”
Hải phản đối: “Anh có bao giờ gọi nó như vậy đâu.”
Lan cười. “Nhưng anh cư xử y như vậy.”
Khi ngày sinh tới gần, Hải báo lịch vắng mặt cho cả nhóm từ trước. Không có bài đăng Facebook nào kiểu “bác sĩ tạm nghỉ để đỡ đẻ cho vợ”. Phòng khám chỉ cập nhật lịch bác sĩ phụ trách và cách liên hệ phù hợp.
Khi có dấu hiệu chuyển dạ, Lan nhập viện theo đúng kế hoạch. Hải đi cùng với tư cách một người chồng. Anh hiểu hết các thuật ngữ, nhưng không giành quyền điều phối ekip. Có lúc thói quen nghề nghiệp khiến anh muốn hỏi dồn bác sĩ trực. Lan bóp chặt tay anh, thở dốc giữa hai cơn gò:
“Ngồi xuống.”
Hải ngồi xuống.
Con trai họ chào đời an toàn tại bệnh viện, được đội ngũ sản khoa và sơ sinh chăm sóc theo đúng quy trình. Lần đầu bế con, Hải thấy cảm giác ấy không giống bất kỳ ca bệnh nào anh từng gặp. Không phải vì “đứa trẻ sinh ra từ chính phòng khám anh xây”. Ngược lại, anh biết ơn vì con không cần đến phòng khám của anh.
Lan mệt nhưng tỉnh táo. Cô nghiêng đầu nhìn con rồi hỏi: “Đặt tên gì đây anh?”
Hai người đã bàn từ trước mà vẫn chưa chốt. Cuối cùng họ chọn tên Phong, gợi nhắc quê nhà nhưng không biến đứa bé thành biểu tượng cho dự án nào.
“Sau này nó muốn đi đâu thì đi,” Hải nói.
“May quá. Em cứ sợ anh bắt nó học y nối nghiệp.”
“Không đâu.”
“Ghi âm lại đi.”
Những ngày sau đó, phòng khám vẫn mở cửa theo lịch. Hải nhận bản cập nhật cuối ngày, không can thiệp vào từng việc. Một ca cần hội chẩn chuyên khoa được điều phối xong xuôi. Một lô thuốc được giao tới. Một nhân viên xin nghỉ đột xuất và Mai xoay lại lịch trực. Không có thảm họa nào. Hải nhận ra việc phòng khám chạy tốt khi anh vắng mặt là thành tựu lớn hơn bất kỳ ngày khám đông kỷ lục nào.
Khi Lan và bé về nhà, bà con trong xóm mang quà tới: bó rau, chục trứng, ít gạo mới. Có người còn muốn tặng một tấm biển khắc chữ: Cảm ơn bác sĩ Hải đã trở về phục vụ quê nhà. Hải cảm động, nhưng xin không treo ở phòng khám. Người tặng hơi buồn, anh giải thích:
“Bác quý con thì con xin nhận tấm lòng. Nhưng phòng khám có nhiều người cùng làm, và bệnh nhân không nợ con một danh hiệu nào hết.”
Cuối cùng tấm biển được khắc lại thành: Chúc phòng khám phục vụ bà con lâu dài. Hải treo nó trong phòng nhân viên. Lan nhìn rồi gật gù: “Câu này hay hơn.”
Trong thời gian nghỉ chăm vợ con, Hải đọc báo cáo tài chính quý. Quỹ hỗ trợ vẫn ổn, nhưng đang phụ thuộc vào hai nhà tài trợ lớn, và đó là một rủi ro. Nhóm đề xuất đa dạng nguồn thu: giữ bảng phí hợp lý, không miễn phí tràn lan, nhận những hợp đồng nhỏ cho chương trình sức khỏe cộng đồng khi phù hợp, kêu gọi nhiều nhà tài trợ nhỏ thay vì lệ thuộc một đơn vị, và duy trì quỹ dự phòng.
Hải từng nghĩ tài chính là phần “kém nhân văn” nhất của y tế. Giờ, ngồi bên nôi nhìn con ngủ, anh hiểu ra: nếu muốn phòng khám còn đứng được mười năm nữa, tiền lương tháng sau của nhân viên chính là chuyện nhân văn.
Hết thời gian nghỉ, Lan quay lại làm việc theo nhịp phù hợp, không ôm lại mọi vai trò cũ. Cô chỉ giữ phần quản trị chuyên môn và một số ca lâm sàng theo lịch. Mai tiếp tục làm điều dưỡng trưởng. Hải cũng không giành lại quyền vận hành hằng ngày chỉ vì Lan đã trở lại.
Một buổi sáng, anh bế bé Phong ghé phòng khám một lúc cho cả nhóm gặp mặt, nhưng không biến khu khám bệnh thành phòng trẻ. Mọi người chụp ảnh trong phòng nhân viên, không để bệnh nhân nào lọt vào khung hình, không chú thích “em bé đầu tiên của phòng khám”. Phong là con của Hải và Lan, không phải một sản phẩm truyền thông.
Trước khi về, Hải đứng ngoài hiên nhìn người bệnh ra vào. Bác sĩ Hương đang khám. Mai ngồi rà thuốc với một bệnh nhân. Nhân viên hành chính gọi điện xác nhận lịch hẹn ngày mai. Trong khoảnh khắc ấy, không ai cần đến Hải, và anh thấy vui.
Nếu một tổ chức chỉ hoạt động khi người sáng lập đứng giữa phòng, đó không phải cộng đồng. Đó chỉ là một sân khấu.
Hải không muốn con mình lớn lên thấy cha lúc nào cũng phải là nhân vật chính. Anh muốn Phong nhìn thấy một nơi có nhiều người cùng gánh trách nhiệm, và biết khi nào nên nhường chỗ cho người khác làm tốt hơn mình.