Chương 2: Bố Và Chiếc Đồng Hồ Poljot
Sơn học sửa đồng hồ từ bố — ông Ngô Văn Thành, thợ sửa đồng hồ Liên Xô, bốn mươi năm kinh nghiệm, ngồi ở vỉa hè phố Hàng Đào từ năm 1985.
Ông Thành sáu mươi lăm tuổi, tóc bạc, lưng còng, đeo kính lúp một bên mắt, ngồi trên ghế nhựa nhỏ bên cạnh chiếc bàn gỗ rộng nửa mét — trên bàn là tua vít, nhíp, dầu máy, và hàng trăm bánh răng nhỏ li ti.
Ông sửa đồng hồ Liên Xô — Poljot, Vostok, Raketa — những chiếc đồng hồ cơ khí mà cán bộ nhà nước mang về từ Moscow trong thập niên bảy mươi, tám mươi. Khi Liên Xô sụp đổ, phụ tùng không còn — nhưng ông Thành tự chế: tiện bánh răng từ đồng thau, mài lò xo từ dây thép, đúc trục từ nhôm. Tất cả bằng tay, bằng kính lúp, bằng kiên nhẫn.
"Bố ơi, sao bố không mở tiệm?"
"Vỉa hè là tiệm của bố. Người ta đi ngang, thấy bố, dừng lại. Nếu bố ngồi trong nhà, ai biết bố ở đâu?"
Sơn mười tuổi, bắt đầu ngồi cạnh bố, phụ lau dầu máy, sắp xếp bánh răng. Mười hai tuổi, ông Thành dạy con tháo đồng hồ: "Nhớ, tháo đến đâu ghi đến đó. Đồng hồ có hai trăm chi tiết — quên một cái là chết."
Mười lăm tuổi, Sơn tháo và lắp lại chiếc Poljot đầu tiên — chiếc đồng hồ mạ vàng của ông Hai, cán bộ phường nghỉ hưu. Ông Hai mang đến, nói: "Nó ngừng chạy rồi, cháu sửa được không?" Sơn tháo, tìm lỗi — một bánh răng nhỏ bằng hạt gạo bị mòn, ăn khớp không đúng. Anh mài lại bằng giấy nhám 2000, tra dầu, lắp — đồng hồ chạy lại.
Ông Hai trả năm mươi nghìn đồng. Sơn mang về đưa bố.
"Giỏi. Nhưng con nhớ: sửa đồng hồ là nghề nhỏ. Làm đồng hồ mới là nghề lớn."
"Bố ơi, sao bố không làm đồng hồ?"
"Bố không có máy, không có vốn, không có kiến thức. Bố chỉ có tay. Nhưng con — con có thể học. Nếu con muốn, bố ủng hộ."
Sơn muốn. Mười tám tuổi, anh thi vào Đại học Bách khoa Hà Nội, khoa Cơ khí Chính xác — chuyên ngành gần nhất với chế tạo đồng hồ tại Việt Nam. Bốn năm đại học, anh vừa học vừa sửa đồng hồ cùng bố ở vỉa hè — ngồi ghế nhựa, đeo kính lúp, tay cầm nhíp, trong khi bạn bè đi uống trà sữa.
Tốt nghiệp, Sơn không đi làm công ty. Anh ngồi vỉa hè cạnh bố, sửa đồng hồ — nhưng ban đêm, anh vẽ. Vẽ bộ máy đồng hồ cơ khí đầu tiên của Việt Nam.