Chương 5: Bằng chứng
Cuối tuần ấy, luật sư Nguyễn Hải Âu xuống An Hòa với một chiếc vali toàn giấy tờ và một cục pin dự phòng. Cô và Dương họp trong phòng làm việc nhỏ cạnh nhà kho — cửa khóa, rèm kéo — cùng Quách Đình Khoa, người đã chạy ba giờ từ Sài Gòn trong một chiếc xe thuê không biển quen. Khoa đem theo một ổ cứng nhỏ bọc trong túi chống sốc như người mang đồ dễ vỡ — và đúng là nó dễ vỡ, dễ vỡ cả cuộc đời anh.
Trên bàn, hồ sơ mở ra. Thứ nhất: hai bộ hợp đồng giữa Phúc Lộc và công ty trung gian Hoàng Phát — bộ A ghi “cung cấp nông sản VietGAP từ vùng Long Xuyên, An Giang”, bộ B ghi giá chợ đầu mối thực tế, chênh lệch gấp gần ba lần. Thứ hai: email nội bộ của Hà Vĩnh Thịnh cho phòng mua hàng: “Các lô PL Fresh không đủ sản lượng sạch — bổ sung nguồn Bình Điền qua Hoàng Phát, giữ nguyên mác.” Thứ ba: biên bản nghiệm thu khống — hai mươi sáu bản ký tên một kiểm nghiệm viên đã nghỉ việc hai năm trước. Thứ tư: phụ lục T-4 trong hợp đồng mua cổ phần Minh Tân — điều khoản độc quyền cấm nhà phân phối chở hàng của “bất kỳ đối thủ cạnh tranh trực tiếp nào”, kèm thư danh sách đối thủ bị chặn; tên Đất Nắng đứng thứ ba.
Âu đọc chậm, từng trang, mắt gõ từng con số như luật sư gõ nhịp cho máy tính. Hai giờ sau cô đóng hồ sơ, nói một câu ngắn: “Đây là đòn. Phụ lục T-4 vi phạm Luật Cạnh tranh — hạn chế cạnh tranh hợp pháp. Hai bộ hợp đồng + biên bản khống + mác giả là gian lận thương mại và bảo vệ người tiêu dùng. Nhưng phải đi đúng thứ tự: tố cáo Cục Quản lý cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng trước, báo chí sau. Đảo ngược thứ tự thì mình là người vu khống, nó là nạn nhân.”
Ba ngày tiếp theo, hồ sơ tố cáo được xây như xây nhà: từng bản chứng đánh dấu nguồn, lòng dẫn chứng, danh sách yêu cầu xử lý. Khoa ngồi kiểm chứng từng mã lô — anh là người đã ký các lô đó, biết trang nào nói dối vì chính tay anh ký dối. Đêm thứ hai anh nói với Dương, giọng mệt: “Tôi ký vì nghĩ đó là cách nghề này chạy. Rồi đợt Tết năm ngoái, em trai tôi rủ tôi ăn rau ‘sạch’ mua trong siêu thị — chính hàng công ty tôi. Tôi nhìn túi rau có mác của công ty mình mà ruộng không hề có. Tối đó tôi bắt đầu copy.”
Âu làm công việc chậm và chính xác của luật sư: đối chiếu chữ ký trên biên bản khống với hồ sơ nhân sự công khai của kiểm nghiệm viên đã nghỉ; tra đăng ký kinh doanh Hoàng Phát — một công ty vốn hai mươi triệu đứng tên một nhân viên văn phòng; đối chiếu ngày trên sao ký với ngày trên biên bản nghiệm thu từng lô. Mỗi dòng khớp là một đinh đóng vào bảng. “Hồ sơ này không cần ai tin tôi,” Âu nói. “Nó tự đứng. Đó là điểm quan trọng nhất — bằng chứng phải đứng mà không cần ai bênh.”
Chiều thứ ba, Dương nói với cha. Ông Hai ngồi nghe hết — về hồ sơ, về người trong Phúc Lộc sẵn sàng đứng ra, về kế hoạch nộp tố cáo. Ông uống nước trà nguội, đặt ly xuống chậm: “Con làm đúng thì con không sợ. Nhưng con nhớ — đòn pháp lý đánh cho hôm nay, đòn lòng tin đánh cho mai. Con phải đánh cả hai.” Dương gật. Tối đó cô đi qua ruộng, trăng sáng, luống cải ngọt vụ hai đã cao gối — ba tuần nữa thu hoạch, và cô chưa biết kho lạnh nào sẽ đứng chờ chúng.
Sự nguy hiểm leo lên trong khi hồ sơ dày lên.
Đầu tuần thứ hai, Khoa bị gọi lên phòng Thịnh — không câu hỏi, chỉ một câu: “Anh quen ai ở An Hòa? Có người thấy anh ở quán cà phê quốc lộ tuần trước.” Khoa đáp lạnh: “Em trai.” Thịnh nhìn anh lâu, không nói thêm — nhưng từ đó laptop công ty của Khoa bị đổi, quyền truy cập máy chủ bị cắt một nửa. Anh biết mình đang bị quan sát.
Đêm thứ tư tuần ấy, kho của Đất Nắng bị phá. Không mất rau — mất một laptop cũ dùng in nhãn và một tập hồ sơ giấy để trên bàn. Tập hồ sơ đó là bản copy thử của Âu, không chứa tài liệu lậu — Âu đã bảo Dương để mồi nhử ra dễ thấy, đồ thật giấu nơi khác. Nhưng tin đến nhanh: ai đó biết có hồ sơ. Cùng đêm, xe của Út Kiên bị xịt chất bẩn vào két nhiên liệu trên đường vào Sài Gòn — anh dừng lại, kịp thời gọi cứu hộ, giỏ rau đến trễ nửa ngày nhưng nguyên vẹn.
Ngày hôm sau, chuyện riêng của Khoa chạm đến bờ. Một tờ thư không tên đặt trên bàn làm việc ở Phúc Lộc: “Nghỉ việc sớm đi, anh Khoa. Gia đình anh ở An Hòa cần anh bình an.” Khoa chụp tờ thư gửi Dương kèm một dòng: “Tôi không sợ bị đe. Tôi sợ bằng chứng chưa kịp đứng mà tôi đã bị xếp.” Âu đọc ảnh, nói: “Thư đe dọa là bằng chứng nữa. Giữ.”
Dương họp ba người: Châu, Âu, Khoa. Quyết định được đặt thẳng trên bàn: nộp hồ sơ tố cáo sáng thứ sáu, cùng lúc mở họp báo tại trụ sở HTX có báo chí và luật sư — công khai toàn bộ bằng chứng có thể công khai, ẩn phần cá nhân Khoa để bảo vệ nguồn. “Nếu nó đã biết mình có bằng chứng,” Âu nói, “nó sẽ đánh trước. Ta nộp nhanh hơn.”
Nó đánh trước.
Sáng thứ năm — một ngày trước ngày nộp — bảng tin báo tới gần như đồng thời: ngân hàng nơi Đất Nắng vay hai tỷ gửi thông báo rút trước hạn khoản vay “do thay đổi đánh giá rủi ro”, cho hạn sáu ngày. Chiều đó, chủ kho lạnh Đất Nắng đang thuê gọi — hợp đồng thuê chấm dứt, vì “khu kho đã được bán cho một tập đoàn thực phẩm”. Và bác Tư Lành đứng giữa sân ông Hai gọi Dương: tám hộ nông dân vừa nhận giấy báo của người Phúc Lộc — “nếu các hộ tiếp tục giao cho HTX, khoản cọc hợp đồng độc quyền đã nhận sẽ bị thu hồi kèm phạt”.
Đêm đó Dương ngồi một mình trong phòng làm việc tối, nghe từng giờ chạy qua tai. Bảng tính mở ra: sáu ngày, phải trả ngân hàng một tỷ hai còn lại; tiền mặt hiện tại chín trăm triệu; kho lạnh mất thì rau vụ mới không còn chỗ đứng. Cô để tay lên trán — lần đầu tiên kể từ đêm cắt trắng, cô thấy mé vực gần hơn mình tưởng. Bốn năm trước cô đã về đây với một laptop và một sổ. Giờ đây, cô có ba trăm hộ nông dân, một hồ sơ tố cáo có thể khiến một tập đoàn ngồi vào bàn, và sáu ngày.
Cô gọi Âu. “Chị, nộp sớm được không?”
“Nộp được sáng mai,” Âu nói. “Nhưng cô nghe kỹ: đòn pháp lý chỉ thắng nếu công ty còn đứng để được bồi thường. Giải bài toán sáu ngày trước.”
Sáng thứ sáu, hai việc xảy ra song song như hai cánh cửa mở cùng lúc. Tại trụ sở Cục Quản lý cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng, luật sư Hải Âu nộp hồ sơ tố cáo đóng dấu hai bản — một bản cho mỗi cục — kèm đĩa chứng. Cùng giờ, tại sân nhà ông Hai Thuận, bà con họp khẩn: Dương nói thẳng cả bài toán sáu ngày trên bảng viết tay, không giấu con số nào. “Tôi không kêu gọi từ thiện,” cô nói. “Tôi đề nghị: khách đặt trước giỏ rau bốn tuần thay vì một tuần — tiền cọc trả ngay, rau giao dần. Mỗi hộ nông dân tạm hoãn nhận tiền vụ hai ba tuần, ghi vào sổ HTX làm khoản tín dụng có lãi. Nếu thất bại, tôi bán nhà mình ở xã trước khi thiếu bà con một đồng.”
Chị Ba Xuân đứng lên trước: “Tôi hoãn ba tuần.” Bác Tư nói: “Tôi bốn.” Từng cánh tay rơi lên như một thứ chậm và chắc. Tối đó, trang đặt hàng mở thêm mục “giỏ bốn tuần” — khách cũ đặt mười bốn phần trăm đơn trong đêm đầu. Lam Hà chia sẻ bài viết kèm lời: “Tôi đã thấy ruộng. Tôi đặt trước.”
Dương mở lại sổ, lật tới trang đầu — nơi bốn năm trước cô viết một dòng, tay còn vụng: “Đừng bao giờ để người trồng phải đổ rau.” Cô viết thêm một dòng dưới nó, tay bây giờ chắc hơn: “Sáu ngày. Đủ.”
Mở mục lục để tải danh sách chương.