Chương 7: Cuốn Sách Không Phải Hồ Sơ Bệnh Án

Linh để quên cuốn sách đầu tiên vào một chiều mưa. Đó là một cuốn tiểu thuyết bìa mềm, gáy đã cong, mép sách lởm chởm những mẩu giấy ghi chú nhỏ đủ màu.

Vy cầm lên, hỏi: “Bỏ vào ngăn đồ thất lạc hay để lên kệ sách luôn anh?”

“Ngăn đồ thất lạc,” An đáp ngay.

Kệ sách của quán chỉ gồm sách quán tự mua hoặc sách khách tặng rõ ràng. Đồ người ta bỏ quên không tự nhiên biến thành tài sản chung. An dán lên bìa một mẩu giấy ghi ngày tìm thấy và số bàn, rồi cất vào ngăn riêng.

Hai ngày sau, Linh quay lại. Cô khoảng hai mươi lăm tuổi, tóc buộc thấp, nói rất nhỏ. “Anh có thấy cuốn sách bìa xanh em để quên không?”

An lấy ra. “Có. Em xem giúp anh có đúng cuốn không.”

Linh lật vài trang rồi thở phào. “Đúng rồi anh.”

An không nói rằng mình đã thấy những đoạn gạch chân. Thật ra hôm đầu, khi anh cầm sách lên, một trang tự bung ra và anh thoáng thấy một câu được tô đậm. Anh đã có thể đọc tiếp. Nhưng anh đã không đọc.

Một tuần sau, Linh lại để quên một cuốn khác. Lần này Vy cười: “Chắc cổ cố tình rồi anh.” An cũng nghĩ vậy, nhưng nghĩ thì chưa phải là biết. Anh vẫn cất cuốn sách vào ngăn đồ thất lạc.

Ba ngày sau Linh quay lại. An hỏi bằng giọng nhẹ: “Em hay quên sách vậy hả?”

Linh ngập ngừng. “Thật ra… em muốn để ở đây cho ai đọc cũng được.”

“Vậy là em tặng quán?”

“Dạ. Nhưng em không biết có được không.”

“Được chứ. Chỉ cần em nói rõ để tụi anh khỏi giữ chờ.”

“Mấy ghi chú trong sách thì có sao không anh?”

An dừng lại một chút. “Nếu em để lên kệ chung thì người khác có thể đọc thấy. Em có muốn xóa đi hay lấy mấy tờ ghi chú riêng ra trước không?”

Linh nhìn anh như thể chưa từng nghĩ tới chuyện đó. “Để em xem lại.”

Cô ngồi ở góc quán gần nửa tiếng, gỡ bớt những mẩu giấy ghi chú, dùng bút xóa che vài dòng viết quá riêng tư. Cuối cùng cô đưa sách cho An. “Giờ được rồi.”

Đó là khởi đầu của kệ trao đổi sách, nhưng không theo cách lãng mạn mà An từng dễ dàng kể. Anh không đọc hết chín cuốn sách của một cô gái rồi “dần dần thấu hiểu nỗi mất mát” của cô qua từng đoạn gạch chân. Anh hiểu rằng nếu làm thế khi chưa được phép, anh đang biến chữ viết riêng của khách thành một bộ hồ sơ tâm lý do mình tưởng tượng ra. Thay vào đó, anh hỏi ý người ta ngay từ đầu.

Quán làm một tấm nhãn nhỏ: “Sách trao đổi: chỉ đặt lên kệ khi người sở hữu đồng ý tặng hoặc cho mượn công khai.” Nếu sách có ghi chú cá nhân, nhân viên sẽ nhắc người gửi kiểm tra trước. Nếu ai để quên đồ, quán giữ riêng trong một khoảng thời gian hợp lý, và không bao giờ đăng ảnh trang sách có tên, số điện thoại hay nội dung riêng tư lên mạng để “tìm chủ”.

Một tháng sau, kệ đã có hơn hai mươi cuốn. Có người lấy một cuốn rồi mang trả, có người đổi sang cuốn khác, có cuốn biến mất luôn. Vy hỏi có cần làm sổ mượn sách không.

An nghĩ một lúc. “Làm sổ là mình biến nó thành thư viện mini, lại phải quản lý nữa. Cứ gọi là kệ trao đổi thôi. Chấp nhận có thất thoát.”

Họ chỉ dán vài quy ước: lấy một cuốn nếu cần; trả lại hoặc để lại cuốn khác nếu có thể, không bắt buộc; không để sách có nội dung vi phạm pháp luật, quảng cáo trá hình hay giấy tờ cá nhân.

Linh trở thành khách quen nhưng vẫn ít nói. Cô thường ngồi chừng một tiếng, uống trà hoặc bạc xỉu, đọc sách rồi về. Một hôm An thấy cô đứng nhìn một cuốn trên kệ rất lâu.

“Cuốn đó của em hả?”

“Dạ.”

“Có chuyện gì không em?”

Linh lắc đầu. “Em chỉ không nghĩ người khác sẽ để lại lời nhắn.”

Kẹp ở trang đầu là một mẩu giấy rời: “Cảm ơn người đã để lại cuốn này. Tôi đọc nó trong một tuần khá tệ và thấy bớt cô độc.”

“Em có muốn giữ tờ giấy không?” An hỏi.

“Để trong sách đi anh.”

An không hỏi tuần tệ ấy của Linh là tuần nào. Không hỏi vì sao cô cứ chọn những cuốn sách về chia ly, mất mát hay bắt đầu lại.

Một thời gian sau, chính Linh chủ động kể. Người yêu cũ của cô mất trong một tai nạn giao thông gần một năm trước, khi hai người đã chia tay được vài tháng. Điều khó nhất, Linh nói, là cô không biết mình có “quyền” đau buồn hay không.

“Người ta nghĩ chia tay rồi thì đâu còn là gì của nhau.”

“Em có cần anh trả lời câu đó không?” An hỏi.

Linh lắc đầu. “Em chỉ muốn nói ra thôi.”

An nghe. Anh không nói sách đã chữa lành cho cô. Không nói người đã mất hẳn muốn cô sống vui. Không biến nỗi đau mất mát thành một hành trình có hạn chót. Linh kể có những lúc cô đọc rất nhiều vì không ngủ được, có lúc ba tháng liền không đụng tới cuốn nào. Gần đây cô bắt đầu gặp lại bạn bè.

“Những ngày khó quá, em có ai hỗ trợ không?” An hỏi.

“Có chị gái em. Em cũng từng đi tư vấn tâm lý một thời gian.”

An gật đầu. Thế là đủ.

Hai tuần sau, một chuyện khác khiến An nhận ra quyền riêng tư không chỉ là chuyện không đọc ghi chú của người khác. Một khách trẻ chụp ảnh kệ sách và vô tình để lộ rõ họ tên và số điện thoại ai đó viết ở mặt trong bìa một cuốn sách cũ. Tấm ảnh được đăng lên mạng. Vy phát hiện ra. An nhắn cho người đăng, nhờ xóa ảnh hoặc cắt bỏ phần thông tin cá nhân, và người đó đồng ý ngay.

Sau chuyện ấy, quán kiểm tra lại toàn bộ sách được tặng, che hoặc gỡ bỏ thông tin liên lạc cũ khi người tặng đã đồng ý giao sách cho quán. Đó không phải một vụ rò rỉ dữ liệu kiểu công ty công nghệ lớn, nhưng là một bài học. Một không gian cộng đồng cũng có những dữ liệu rất đời thường: tên viết trong sách, hóa đơn có số điện thoại, danh sách đăng ký sự kiện, ghi chú đặt bàn, ảnh khách. An bắt đầu tối giản những gì quán thu thập. Sự kiện không cần ngày sinh thì không hỏi ngày sinh. Email đăng ký một buổi đọc sách không tự động bị đưa vào danh sách nhận tin nếu người ta chưa đồng ý. Không đăng ảnh cận mặt khách chỉ vì họ đang ngồi trong quán.

“Anh quản dữ liệu y như công ty vậy,” Vy nói.

“Công ty hay quán thì cũng là người thật cả,” An đáp.

Kệ sách dần trở thành góc được yêu thích nhất quán. Không phải vì những cuốn sách “chữa lành”, mà vì sự trao đổi nhẹ nhàng của nó. Một người để lại sách dạy nấu ăn, một người khác lấy đi. Một đứa trẻ đổi truyện tranh. Một cô chú lớn tuổi mang tặng cả chồng sách cũ. Có những cuốn nằm yên nhiều tháng chẳng ai đụng tới, và An không cố tối ưu từng cuốn.

Linh thỉnh thoảng vẫn mang thêm sách tới. Một hôm cô đưa An một cuốn truyện hài.

An cầm lên. “Khác gu trước đây rồi ha.”

Linh cười. “Em vẫn đọc sách buồn. Chỉ là giờ đọc thêm loại khác.”

An suýt nói “vậy là em ổn hơn rồi”, nhưng anh dừng lại kịp. Có thể Linh đã ổn hơn. Cũng có thể hôm đó cô chỉ muốn đọc truyện vui. Không cần mọi lựa chọn đều trở thành dấu hiệu của sự tiến triển.

Anh dán nhãn ngày nhận vào cuốn sách mới, đặt nó lên kệ. Quay về quầy, An nhìn hàng sách và nghĩ mình từng dễ dàng kể một câu chuyện đẹp biết bao: một cô gái để lại chín cuốn sách buồn, rồi cuốn thứ mười có kết thúc hạnh phúc. Nhưng đời sống không cần một cấu trúc đẹp đến thế. Sách buồn và sách vui nằm lẫn với nhau. Có ngày người ta đọc để hiểu, có ngày chỉ để giết thời gian.

Việc của quán không phải là giải mã người đọc. Chỉ cần giữ cho kệ sách đúng là thứ mọi người đã đồng ý chia sẻ.