Chương 9: Hai hồ sơ cần hai câu trả lời
Sau hội nghị, trên bàn làm việc của Hạnh có hai tập hồ sơ riêng. Một tập ghi chuyện phần mềm, dữ liệu và quyền sử dụng giữa Khánh với Đại Nam. Tập còn lại theo dõi chất lượng một số lô yến. Báo chí vẫn kể chúng như các phần của cùng một màn trả đũa; trong các cuộc họp, Hạnh kiên trì giữ chúng tách nhau.
“Đại Nam có sai về chất lượng cũng không làm toàn bộ mã nguồn thành của Khánh,” cô nhắc. “Khánh có tài sản trí tuệ từ trước cũng chưa chứng minh ai gian lận thực phẩm. Từng hồ sơ phải tự đứng được bằng căn cứ của nó.”
Nhánh sở hữu trí tuệ đi đến thỏa thuận trước. Sau nhiều tuần trao đổi, hai bên chọn một chuyên gia độc lập lập bảng phân định quyền. Từng phần chương trình được đối chiếu với nguồn hình thành, thời điểm tạo, nhiệm vụ được giao, dữ liệu đã dùng và hợp đồng liên quan.
Khánh ngồi trước bảng ấy khá lâu. Nguyên mẫu nhận dạng tiếng kêu phiên bản 0.1 và một số thư viện xử lý tín hiệu có bằng chứng mạnh là tài sản trí tuệ của anh từ trước khi vào Đại Nam. Bảng điều khiển vận hành cùng các thành phần chương trình tích hợp được viết theo nhiệm vụ công ty giao thuộc phạm vi của công ty. Ở giữa còn một nhóm mã do anh và những nhân viên khác cùng đóng góp. Hai bên thỏa thuận không dùng chéo ngoài mục đích đã có nếu chưa được cấp phép riêng.
Anh không được mang theo mọi thứ mình từng viết. Điều đó bây giờ đã bớt khó chấp nhận hơn ngày đầu.
Khi cầm bút, Khánh nhớ lúc mình ngồi trong phòng trọ và gọi tất cả bằng một cụm quen miệng: công nghệ của tôi. Bảng trước mặt chia cụm từ ấy thành những phần có nguồn gốc khác nhau. Có phần anh được tiếp tục sử dụng, có phần phải để lại. Cuối cùng, anh biết mình đang ký đồng ý điều gì.
Đại Nam rút cách diễn đạt “đánh cắp toàn bộ công nghệ” khỏi hồ sơ nhân sự, chỉ bảo lưu quyền đối với các phần đã được xác định.
Mỹ Lệ tham gia buổi làm việc cuối qua luật sư. Cô xác nhận mình từng sao ổ cứng dự án vào kho nội bộ theo chỉ đạo bàn giao. Trong đó có tệp của công ty và cả bản sao nguyên mẫu Khánh đã làm từ trước. Việc sao lưu ấy không đồng nghĩa cô đã lấy trộm toàn bộ sáng chế của anh.
Sau khi biên bản được ký, Lệ xin gặp Khánh vài phút ở sảnh. Cô nói chậm, như phải cân lại từng chữ trước khi để nó ra khỏi miệng.
“Lúc đầu em nghĩ đứng về phía công ty là đúng. Đến khi họ yêu cầu sửa hồ sơ lô hàng, em biết có điều không ổn. Em vẫn ký.”
Khánh nhìn cô. Có những chuyện anh đã từng muốn hỏi trong cơn giận; đến lúc này, điều cần nói lại ít hơn anh tưởng.
“Em biết phần nào thì nói đúng phần ấy với người kiểm tra và cơ quan làm việc. Đừng vì có lỗi mà nhận cả việc mình không làm.”
Lệ gật đầu.
“Anh không còn giống trước.”
“Trước anh cũng hay gộp mọi chuyện thành một lời giải.”
Họ chia tay ở sảnh. Không có lời nào đưa bốn năm vừa qua trở lại, nhưng ít nhất hồ sơ về phần mềm đã thôi buộc tất cả vào một cáo buộc chung.
Nhánh thực phẩm kéo dài hơn. Cơ quan chức năng lấy thêm mẫu ở các lô liên quan và kiểm tra hồ sơ doanh nghiệp. Một số chỉ tiêu xác nhận hai lô có thành phần ngoại lai; quy trình sơ chế thực tế không khớp hồ sơ cuối cùng. Một lô khác có vấn đề về độ ẩm và thông tin trên nhãn chưa chính xác.
Đại Nam phải mở rộng đợt thu hồi tự nguyện đối với các lô liên quan và thông báo cho đại lý. Công ty thuê đội tư vấn độc lập rà lại hệ thống bảo đảm chất lượng. Mỗi quyết định đều kéo theo chi phí, thời gian và những cuộc gọi giải trình với khách hàng.
Hội đồng quản trị yêu cầu Hùng tạm rời quyền điều hành chuỗi cung ứng trong lúc điều tra nội bộ. Biện pháp ấy được đưa ra để xử lý xung đột và các lỗ hổng quản trị, không phải một bản án thay cho quá trình xác định trách nhiệm.
Hồ sơ cho thấy Hùng biết việc thuê DN-17 để tăng công suất trước chiến dịch gọi vốn. Trong một số thư, ông thúc giục đội vận hành đồng nhất thông tin cơ sở để tránh phải giải thích chuyện gia công ngoài khi đối tác kiểm tra. Những dòng chữ ấy nằm cạnh tài liệu quảng bá vẫn nói về một chuỗi nội bộ khép kín.
Giám đốc vận hành khai rằng ông hiểu yêu cầu đó là sửa trường cơ sở sơ chế cho khớp tài liệu quảng bá. Hùng nói mình chỉ yêu cầu thống nhất thuật ngữ, không yêu cầu che nguồn. Khoảng cách giữa hai lời giải thích trở thành một phần việc cần xác minh. Khánh không thể thay cơ quan điều tra lấp khoảng cách ấy bằng suy đoán của mình.
Vụ chai dung dịch ở Đầm Môn cũng rõ thêm. Quản lý kho DN-17 thừa nhận đã cho người gửi chai theo tuyến vận chuyển sau khi một nhân viên trung gian nói cơ sở của Khánh đang dùng loại tương tự. Người trung gian là cựu nhà thầu từng làm cho Đại Nam. Vẫn chưa có đủ chứng cứ để nói Hùng trực tiếp chỉ đạo. Cơ quan xử lý nhánh này theo hành vi và trách nhiệm cụ thể của những người liên quan.
Nghe Hạnh thông báo, Khánh không giấu được thất vọng. Anh đã dành quá nhiều đêm nghĩ về con đường từ chai dung dịch đến công ty cũ, tưởng rằng đi hết sẽ gặp đúng người mình chờ ở đó.
“Cậu muốn biết chuyện đã xảy ra,” Hạnh hỏi, “hay muốn mọi lỗi đều thuộc về một người?”
Khánh không đáp ngay. Anh nhìn tập hồ sơ đã theo mình từ lần lô thử nghiệm bị tạm giữ. Có những điều trong đó giải thoát anh khỏi lời đồn, cũng có những điều không chiều theo suy nghĩ của anh.
“Tôi muốn biết sự thật,” cuối cùng anh nói.
Cát Tường cùng lúc phải giải trình trước hội đồng quản trị Hoàn Cầu. Một số thành viên hỏi vì sao công ty dành nhiều chi phí thẩm định đến vậy cho một ngành nguyên liệu nhỏ. Cô trình bày những gì dự án đã làm được: mở thêm khả năng xây nguồn yến, đồng thời tạo một cách truy xuất có thể áp dụng cho các nguyên liệu giá trị cao khác. Doanh thu chưa được phóng lên thành lời hứa. Thử nghiệm hiện tại vẫn chưa đủ để mở một chuỗi lớn.
Hội đồng duyệt giai đoạn thương mại có giới hạn: ba cơ sở, công suất nhỏ, hợp đồng mua theo từng lô đạt tiêu chí và đánh giá lại sau mười hai tháng. Vốn tiếp tục được giải ngân theo mốc.
Khánh được đề nghị làm giám đốc khoa học của dự án, nhận một phần cổ phần nhỏ trong pháp nhân liên doanh và phí cấp phép cho tài sản trí tuệ có trước đã được xác định. Hạnh rà hợp đồng, yêu cầu ghi riêng quyền đối với phần mới phát triển, dữ liệu, việc kiểm tra và điều kiện thoái vốn.
Sau ba vòng sửa, Khánh mới ký.
Lần này anh đọc những điều khoản từng coi là phần việc xa chuyên môn của mình. Dự án sẽ có người mới, dữ liệu mới và cả những bất đồng chưa xảy ra. Anh không muốn vài năm sau lại ngồi trước một bảng trống, lần mò xem thứ mình đã làm thuộc về ai.
Đại Nam công bố kế hoạch cải tổ chất lượng, thay lãnh đạo vận hành và tạm dừng quảng cáo chuỗi khép kín cho đến khi thông tin truy xuất được cập nhật. Một số khách hàng rời đi. Một số ở lại sau khi chất lượng các lô được xác nhận. Công ty chịu tổn thất lớn nhưng vẫn hoạt động.
Có bài báo gọi sự việc là cú sập của một đế chế yến giả. Khánh đọc rồi bỏ điện thoại xuống. Anh biết sau tên doanh nghiệp còn có hàng nghìn nhân viên và đại lý; không phải ai cũng tham gia sai phạm. Nếu việc kiểm soát được sửa và trách nhiệm được làm rõ, anh không cần công ty phá sản để thấy câu chuyện của mình có một kết thúc.
Sau đó, cơ quan có thẩm quyền tiếp tục xem xét trách nhiệm của Hùng trong những hồ sơ cụ thể về khai báo và chỉ đạo vận hành. Hạnh nhắc Khánh không bình luận về tội danh khi chưa có kết luận cuối cùng. Anh không tham gia các cuộc tranh cãi dự đoán người nào sẽ bị xử ra sao.
Một buổi tối, Khánh cùng Cát Tường quay lại phòng trọ cũ lấy nốt thiết bị. Căn phòng vẫn hẹp như ngày Hạnh mang máy quét đến. Trên tường, bảng phân loại quyền đầu tiên còn đó, những nét bút đỏ, xanh và vàng đã nhạt.
Cát Tường dừng trước bảng.
“Nếu ngày ấy tôi đưa anh hợp đồng hai trăm tỷ thật, anh có ký không?”
Khánh bật cười.
“Chắc có. Rồi hai tháng sau mình sẽ cãi nhau: phần mềm của ai, ai quyết chất lượng, ai trả tiền khi một lô không đạt.”
“Vậy may là tôi keo.”
“May là cô chịu thẩm định đến nơi đến chốn.”
Nói xong, cả hai cùng yên lặng. Trong một năm qua, họ đã gặp nhau ở những cuộc họp khó chịu nhiều hơn ở những buổi tối thong thả. Khánh hiểu sự tin cậy giữa họ không còn gói gọn trong một bản hợp đồng. Anh cũng biết không nên dùng cảm giác vừa vượt qua khủng hoảng để trả lời thay cho mọi điều khác.
Cát Tường nói cô muốn giữ ranh giới công việc rõ ràng trước khi bàn chuyện riêng. Khánh đồng ý. Anh vừa học quá kỹ cái giá của những thỏa thuận tưởng ai cũng hiểu, rồi sau này mỗi người nhớ một cách.
Trước lúc khóa cửa, anh gỡ tờ giấy bốn cột xuống. Mép giấy đã cong, nhưng những dòng đầu tiên vẫn đọc được. Có lần anh tưởng chỉ cần mở lịch sử Git là chứng minh được tất cả. Tờ giấy này nhắc anh về những câu hỏi lịch sử ấy không tự trả lời: dữ liệu của ai, nhiệm vụ do ai giao, quyền sử dụng đã được thỏa thuận thế nào.
Khánh gấp nó lại, mang theo cùng số thiết bị còn lại. Những bằng chứng đã giúp anh không phải vì chúng kể một câu chuyện hoàn hảo. Chúng hữu ích khi được đặt đúng chỗ, được đối chiếu và được thừa nhận cả phần chưa thể nói rõ.