Chương 1: Tên Người Khác Ở Cuối Show

Hai giờ mười bảy phút sáng, Nguyễn Phương Anh nhìn thấy chiếc váy mình từng cắt hỏng ba lần bước ra sàn diễn dưới một cái tên khác. Màn hình laptop đang phát livestream từ Paris, tiếng nhạc điện tử đều đều vọng ra từ chiếc loa nhỏ, và dòng chữ trắng cuối video hiện lên lạnh tanh: Quân Couture — River Season.

Người mẫu xoay người ở cuối sàn. Phần lưng váy lộ ra đúng cấu trúc gấp chéo mà Phương Anh đã mất gần một tuần để sửa, vì bản đầu tiên kéo lệch vai trái. Cô tua lại, dừng hình, phóng to. Không nhầm được. Ở góc tủ studio, cách cô chưa đầy ba mét, mẫu thử bằng vải mộc vẫn treo đó, trên vai còn đường chỉ đỏ đánh dấu chỗ phải tháo.

Điện thoại rung đúng lúc cô tua lần thứ tư. Là Bảo Ngọc.

“Chị thấy chưa?”

“Thấy rồi.”

“Em qua chỗ chị đây.”

“Đừng.” Phương Anh liếc đồng hồ. “Ba giờ sáng rồi.”

“Em không ngủ được. Chị chắc cũng thế, nên em càng phải qua.”

Mười lăm phút sau, Bảo Ngọc đứng trước cửa với một ổ cứng kẹp nách và hai hộp thẻ nhớ trong tay. Cô là nhiếp ảnh gia đã chụp gần như mọi buổi thử đồ của “Mùa Nước Nổi”, từ hồi Phương Anh còn gọi bộ sưu tập bằng cái mã khô khốc MN-01 cho tới ngày bộ capsule đầu tiên được trưng bày ở một không gian nhỏ trên phố Hàng Bông.

“Đừng đăng gì hết,” Phương Anh nói trước khi Ngọc kịp mở miệng.

Ngọc cúi xuống tháo giày. “Em đang định dặn chị câu đó. Trên mạng người ta bắt đầu tag tên chị rồi.”

“Thế thì càng không đăng.”

Phương Anh mở một thư mục mới trên máy. Cô không đặt tên là “bằng chứng ăn cắp” như cơn giận trong ngực muốn, mà chỉ gõ: Mua Nuoc Noi — nguon goc. Cô cũng không bắt đầu từ những file trong máy mình, bởi thứ gì nằm trong laptop của cô thì người khác đều có quyền nghi ngờ. Cô bắt đầu từ những thứ người ngoài giữ.

Hóa đơn may mẫu từ xưởng của chị Thu Hạ. Phiếu nhận vải của nhà cung cấp ở Bảo Lộc. Biên nhận chuyển phát một bộ mẫu tới không gian triển lãm. Cuốn catalog in tên cô trong buổi giới thiệu tám tháng trước. Email của người giám tuyển xác nhận Phương Anh là tác giả bộ capsule. Chỉ sau khi xếp xong từng ấy thứ, cô mới mở tới phần file của mình: bản phác thảo scan, rập dạng PDF, ảnh thử đồ, ảnh RAW, tờ ảnh thu nhỏ, và một đoạn video ngắn Ngọc quay lúc cô ướm thử bảng màu nâu đỏ mà cô vẫn gọi đùa là “màu nước vừa rút khỏi bờ ruộng”.

“Em còn giữ thẻ nhớ gốc chứ?”

“Còn.” Ngọc đặt hai hộp nhỏ xuống bàn, đẩy về phía cô. “Nhưng thẻ nhớ không phải bảo bối thần kỳ đâu. Ngày giờ trong máy ảnh có thể cài sai.”

“Chị biết.”

“Tốt.”

Phương Anh cười mệt. “Dạo này sao ai cũng thích nói chữ ‘tốt’ với chị thế nhỉ.”

Điện thoại lại rung, lần này là tin nhắn từ một tài khoản chuyên về thời trang: “Chị ơi, em nhớ chị từng đăng cái váy nâu này mà?” Một người khác hỏi Quân Couture có lấy cảm hứng từ chị không. Tin thứ ba thì ngắn gọn hơn: “Chị lên story đi, đang hot lắm.” Phương Anh tắt hết thông báo, úp điện thoại xuống mặt bàn.

“Nếu mình lên tiếng trước, Quân sẽ nói chị đang dựng scandal để nổi,” cô nói.

Ngọc kéo ghế ngồi sát lại. “Còn nếu chị im, người ta cứ thế bán hàng.”

“Nên phải chọn xem mình muốn chặn cái gì trước.”

Cô mở website của Quân Couture. Bộ sưu tập đã mở đặt trước, ảnh sản phẩm sáng bóng, giá niêm yết bằng euro. Có những mẫu giống trực tiếp tới mức cô thấy nóng ran trong ngực. Nhưng cũng có những mẫu chỉ chung một không khí, chung một gam màu đất. Phương Anh buộc mình nhìn chậm lại, vì chính sự khác biệt ấy mới là điều quan trọng.

Cô không thể nói màu phù sa thuộc về mình. Không thể nói hình ảnh sông nước miền Tây là tài sản riêng của ai. Càng không thể nói thổ cẩm hay những kỹ thuật thủ công vốn của cả một cộng đồng là “ý tưởng độc quyền” của một nhà thiết kế trẻ sống ở Hà Nội. Nhưng cấu trúc chiếc váy, bộ rập, tỷ lệ từng mảnh ghép, vài cách xử lý bề mặt và cách dựng cụ thể kia thì có lịch sử, và lịch sử ấy mang tên cô.

Cô kẻ một bảng hai cột trên tờ giấy trắng: “Đòi được” và “Không đòi được”. Ngọc ngó qua vai cô, nhíu mày.

“Chị đang tự cắt bớt vụ của mình trước cả khi kiện à?”

“Nếu chị không tự cắt, bên kia sẽ cắt giúp, rồi bảo chị muốn ôm trọn cả miền Tây.”

Gần bốn giờ sáng, Phương Anh gọi cho một luật sư sở hữu trí tuệ từng giúp bạn cô đăng ký nhãn hiệu. Cô xin lỗi rối rít vì giờ giấc. Người luật sư nghe cô trình bày chừng mười phút, không ngắt lời lần nào, rồi chỉ nói một câu:

“Đừng đăng thêm gì.”

“Tôi chưa đăng gì cả.”

“Tốt. Chụp lại website, điều khoản đặt trước, dòng ghi tên tác giả. Lưu đường dẫn và thời điểm chụp.” Giọng chị tỉnh táo như thể đang giữa giờ hành chính. “File gốc chỉ là một phần. Tôi cần biết cô đã công bố những gì trước đó, ai làm mẫu, ai may, ai nhận tiền, ai gửi hàng.”

Phương Anh nhìn tờ bảng trước mặt. “Tôi đang làm đúng việc đó.”

“Sáng gửi tôi.” Đầu dây bên kia ngừng một nhịp. “Còn một câu nữa. Cô từng làm cho Quân Couture phải không?”

“Có. Sáu tháng thực tập, sau đó ba tháng làm tự do.”

“Bộ này bắt đầu từ khi nào?”

Phương Anh im lặng một lúc lâu hơn cô muốn. “Bảng ý tưởng đầu tiên có vài ý từ giai đoạn cuối tôi làm tự do cho họ.”

“Đó là điểm bên kia sẽ khai thác.”

“Tôi biết.”

“Không,” luật sư nói, rất bình thản. “Hiện giờ cô mới biết mình có điểm yếu. Cô chưa biết nó yếu tới đâu. Sáng mai mang theo luôn hợp đồng cũ.”

Cuộc gọi kết thúc. Phương Anh mở hộc tủ dưới cùng, lục trong xấp giấy tờ ố vàng cho tới khi tìm thấy bản hợp đồng làm tự do. Điều khoản số bảy ghi rõ: mọi sản phẩm phát triển trong phạm vi công việc được giao thuộc quyền sở hữu của studio. Cô đọc lại lần nữa, rồi lần nữa, và thấy tim mình lạnh dần. Bảng ý tưởng về phù sa đầu tiên được cô tạo ra đúng lúc đang làm một nhiệm vụ nghiên cứu cho Quân Couture. Dù cấu trúc và toàn bộ bộ sưu tập hoàn chỉnh đều được phát triển sau khi hợp đồng kết thúc, câu chuyện gọn gàng “họ cướp toàn bộ của tôi” đã bắt đầu rối lên.

Ngọc đọc qua vai cô. “Có nguy hiểm không chị?”

“Có.”

“Chị muốn dừng không?”

Phương Anh quay lại màn hình. Người dẫn chương trình trong livestream đang gọi Quân là “người kể lại ký ức sông nước bằng ngôn ngữ couture đương đại”. Cô không ghét câu ấy. Cô thậm chí thấy nó hay. Thứ cô không chịu nổi là việc chiếc váy cô đã cắt, thử, tháo ra, may lại và tự bỏ tiền trả công mẫu đang đứng dưới tên một người khác.

“Không,” cô nói. “Nhưng mình phải đòi đúng phần của mình.”

Tới sáu giờ sáng, thư mục nguồn gốc đã có bốn mươi ba mục. Phương Anh tạo ba bản sao: một ổ cứng gửi luật sư, một bản lên cloud, một bản chỉ đọc giữ ở studio của Bảo Ngọc. Ngoài cửa sổ, phố bắt đầu có tiếng xe máy đầu tiên. Cô không viết dòng trạng thái nào, không quay video khóc, không dùng chữ “đạo nhái” khi luật sư còn chưa xem hồ sơ.

Việc đầu tiên trong cuộc chiến giành lại tên tác giả không phải là lên tiếng. Mà là biết chính xác mình đang đòi cái gì.