Chương 7: Quyết Định Chất Lượng Không Phải Phán Quyết Danh Dự

Con số ba độ C hiện lên màn hình trong buổi rà soát cuối cùng. Nó không phải con số quyết định vaccine “sống hay chết”, chỉ là một điểm đo trong quãng bảo quản sau khi hàng đã về kho cách ly. Vậy mà suốt mấy tuần, báo chí cứ nhắc đi nhắc lại nó.

Người chủ trì hỏi vì sao. Không ai trả lời được chính xác. Có lẽ vì một con số đơn giản thì dễ hiểu, còn đánh giá độ ổn định, sai số cảm biến, cấu hình bao bì hay thời gian phơi nhiễm thì không. “Chúng ta nên thôi dùng một con số tách khỏi bối cảnh như một biểu tượng,” Việt nói. Lan Anh nghiêng đầu sang thì thầm: “Thế là mất khẩu hiệu rồi.” Anh đáp mất càng tốt.

Phòng họp có đại diện bộ phận chất lượng của nhà nhập khẩu, của nhà sản xuất, đơn vị vận chuyển, luật sư và các bên dự án. Đây không phải phiên tòa. Họ cùng đọc biên bản xử lý cuối cùng của lô hàng: lệch nhiệt đã xác nhận, các nguồn dữ liệu gốc, đánh giá độ ổn định, quyết định cho phép giải phóng. Không dòng nào ghi “Mai Quốc Việt đã cứu lô vaccine”. Việt thấy như vậy là đúng. Tên anh chỉ xuất hiện trong hồ sơ sai lệch, với vai trò người nêu mối lo ngại ban đầu và cung cấp bản dữ liệu cùng dòng thời gian. Thế là đủ.

Xong phần chất lượng, liên danh chuyển sang rà soát hạ tầng, và đến đây con số 480 tỷ mới xuất hiện. Đó không phải hợp đồng thưởng cho Việt, mà là một chương trình đầu tư mạng lưới kho lạnh và vận tải đã được nghiên cứu từ trước, tổng mức dự kiến chia nhiều giai đoạn khoảng 480 tỷ đồng nếu qua được các vòng phê duyệt. Quỹ của Lan Anh là một trong các bên góp vốn. Trước sự cố, Việt từng tham gia thiết kế ý tưởng vận hành cho chương trình này. Giờ liên danh phải quyết có tiếp tục mời anh hay không.

“Tôi xin rút khỏi phần đánh giá cá nhân anh Việt,” Lan Anh lên tiếng, “vì tôi đã làm việc cùng anh ấy trong cuộc điều tra.” Việt quay sang định nói cô không cần làm thế, nhưng cô cắt ngang: “Cần. Nếu tôi vừa hỗ trợ anh vừa ngồi quyết hợp đồng cho anh, người khác có quyền đặt câu hỏi.”

Một hội đồng tuyển chọn độc lập phỏng vấn Việt. Họ không hỏi anh có dám đối đầu với quyền lực không. Họ hỏi về thiết kế mạng lưới, triết lý dự phòng, cách quản lý hiệu chuẩn, ai sở hữu việc theo dõi nhiệt độ, cách đánh giá nhà cung cấp, đường báo cáo sai lệch. Điều quan trọng nhất là Việt không được nhận cái vai “người canh giữ nhiệt độ thật” cho cả hệ thống.

“Ai chịu trách nhiệm chất lượng?” một thành viên hội đồng hỏi. Việt đáp đó phải là một bộ phận chất lượng độc lập, không báo cáo cho khối vận hành thương mại. Còn anh thì sao? “Vận hành,” anh nói gọn.

Họ hỏi tiếp, nếu QA giữ hàng khiến anh trễ cam kết dịch vụ thì sao. Việt nói anh sẽ báo lên mức ảnh hưởng, cung cấp dữ liệu, nhưng không vượt quyền lệnh giữ. Nếu anh thấy QA quá bảo thủ? Anh sẽ dùng đường báo cáo lên cấp cao hơn, chứ không sửa báo cáo.

“Trong sự cố vừa rồi, anh có lỗi gì?” Việt thừa nhận anh đã viết rằng không có lệch nhiệt trước khi đọc đủ dữ liệu gốc. Còn việc bị đuổi, anh chỉ nói quyết định ấy có phần không chính xác, và đã được sửa.

“Anh có muốn chúng tôi ghi nhận anh là người tố giác sai phạm không?”

Việt nghĩ một lúc. “Tôi nêu một mối lo về chất lượng trong phạm vi công việc của mình. Chính sách gọi nó là gì thì theo chính sách.” Anh không cần huân chương.

Hội đồng còn yêu cầu Việt trình bày một sổ đăng ký rủi ro cho mạng lưới, thay vì chỉ nói chung chung về dự phòng. Anh không biến nó thành danh mục thiết bị, mà chia rủi ro theo tầng quản trị: mất điện, hỏng hệ thống theo dõi, quá hạn hiệu chuẩn, nhà cung cấp hết đủ điều kiện, bàn giao mập mờ, an ninh mạng và toàn vẹn dữ liệu, sức ép thương mại đè lên quyết định chất lượng, thiếu nhân sự được đào tạo. Mỗi nhóm có một người sở hữu khác nhau. Một nhà đầu tư hỏi sao anh không sở hữu hết. “Nếu tôi sở hữu tất cả, mạng lưới đã thất bại ngay từ bản thiết kế,” Việt đáp.

Bản sổ rủi ro được đưa qua trưởng bộ phận chất lượng phản biện. Bà gạch đi một dòng Việt ghi “hỏng cảm biến, khả năng thấp”, rồi hỏi dựa vào đâu mà thấp. Việt không có đủ dữ liệu, đành sửa thành “khả năng xảy ra sẽ xác định từ lịch sử thiết bị và dữ liệu thí điểm”. Nhà đầu tư hỏi vậy có phải quá thận trọng không. “Thận trọng là ghi ‘chưa biết’ khi chưa biết,” bà nói, “chứ không phải tự đánh mọi thứ là cao.” Việt thích cách bà tách bạch hai chuyện ấy. Mạng lưới mới không được xây trên những chữ “rủi ro thấp” chỉ vì ai đó muốn bản đề xuất trông đẹp.

Hội đồng mời Việt làm trưởng thiết kế vận hành, với điều kiện tuyến báo cáo của anh tách khỏi khối đầu tư và thương mại. Thời gian thử việc kèm một điều kiện: mọi chỉ số vận hành anh đề xuất đều phải qua bộ phận chất lượng rà soát, để tránh vô tình tạo sức ép “nhanh hơn” lên quyết định giữ hay giải phóng hàng. Việt đồng ý, dù biết điều đó sẽ khiến vài bảng theo dõi kém đẹp đi. Hai ngày sau, anh nhận lời.

Không có hợp đồng 480 tỷ nào được ký. Liên danh chỉ ký các phê duyệt cho giai đoạn tiền phát triển, ngân sách giải ngân theo từng mốc, phụ thuộc vào thẩm định địa điểm và hội đồng đầu tư. Con số 480 tỷ là trần dự kiến của nhiều giai đoạn, không phải tiền rơi xuống tài khoản. Việt thích như vậy. Đã có quá nhiều dự án chết vì cái tít báo lớn hơn cả hệ thống đứng sau nó.

Hưng, người tài xế, được mời vào buổi hội thảo về quy trình bàn giao, không phải để nhận thưởng “người hùng”, mà để góp góc nhìn từ ghế lái: ai nhận niêm phong, ai ký, những lúc tài xế phải đứng chờ mà không biết báo cho ai. Cô nhân viên QA trẻ cũng tham dự một buổi. Mỹ Linh không còn trong nhóm dự án. Sau kỷ luật và đào tạo, cô chuyển sang vị trí khác, và Việt không can thiệp.

Tạ Minh Sơn vẫn ở công ty, nhưng không còn quyền phê duyệt chất lượng. Hai người gặp nhau một lần ở hành lang. “Anh làm tôi mất vị trí,” Sơn nói. Việt đáp đó là việc của hội đồng rà soát. Sơn bảo anh là người khơi mào mọi chuyện. “Tôi chỉ nêu ra một chỗ lệch,” Việt nói. Sơn cười mệt mỏi, bảo anh nói chuyện y như một bản báo cáo. Việt thừa nhận có lẽ vậy.

Họ không làm hòa, mà cũng chẳng cần. Trước khi đi, Sơn nói: “Kịch bản xấu nhất đâu phải lúc nào cũng sai.” Việt đồng ý. “Chỉ đừng ghi nó vào ô giá trị đo.”

Sơn gật đầu, rồi ngập ngừng hỏi thêm: “Nếu lần sau nghi số đo bị sai thì sao, chẳng lẽ vẫn phải giữ nguyên?”

“Giữ nguyên giá trị đo gốc và gắn cờ nghi ngờ,” Việt đáp. “Muốn dùng kịch bản khác thì thêm một trường riêng cho kịch bản, ghi nguồn và lý do. Đừng biến cái này thành cái kia.”

Sơn gật đầu lần nữa. “Ít nhất chuyện này thì tôi hiểu.” Đó là điểm duy nhất cả hai thật sự đồng ý với nhau.