Chương 6: Ai Là Tác Giả, Ai Là Chủ Sở Hữu

Đơn kiện ngược tới vào sáng thứ Hai. Công ty cáo buộc Lương Đức Tín chiếm dụng bí mật kinh doanh, vi phạm nghĩa vụ bảo mật và dùng dữ liệu nội bộ để phá việc thương mại hóa.

Tín đọc ba lần. Phần đầu làm anh giận, phần sau làm anh lo, bởi trong đó có một chuyện không hoàn toàn vô lý. Hồi còn làm ở công ty, anh từng gửi một số bản scan sổ ghi chép vào email cá nhân để làm việc ở nhà. Chính sách khi ấy cho phép làm từ xa, nhưng yêu cầu dùng hệ thống đã được phê duyệt. Tín dùng email cá nhân chỉ vì đường truyền VPN lỗi suốt mấy ngày liền.

“Có thể là vi phạm chính sách,” luật sư nói. “Nhưng không tự động có nghĩa là anh đánh cắp bí mật kinh doanh sau khi nghỉ.”

“Tôi vẫn còn giữ các bản scan.”

“Anh có dùng chúng để phát triển sản phẩm cạnh tranh không?”

“Chưa.”

“Có gửi cho Thanh Hà không?”

“Không. Chỉ đưa cho luật sư.”

“Tốt.”

Tín thở ra. “Lại là từ đó.”

Luật sư không cười. “Bây giờ phải phong tỏa và giám định ngay chính thiết bị của anh.”

Tín khựng lại. “Laptop cá nhân của tôi?”

“Nếu anh muốn chứng minh mình không dùng hay sao chép thêm gì sau khi nghỉ, việc bảo toàn dữ liệu sẽ giúp anh.”

“Tôi phải giao nộp cả đời tư?”

“Không. Luật sư và chuyên gia giám định sẽ khoanh phạm vi. Nhưng anh không được tự xóa những file khiến mình khó chịu.”

Tín nhìn chiếc máy trên bàn. Trong đó có ảnh gia đình, những đoạn chat cũ với Yến Trang, email công việc, các bản scan sổ ghi chép. Anh ghét cảm giác phải mở một phần đời mình ra cho người khác rà soát. Nhưng nếu đã đòi công ty minh bạch lịch sử phiên bản, anh cũng phải chịu để người ta kiểm phần của mình.

Chuyên gia giám định số tạo một bản sao ảnh ổ đĩa, có biên bản lưu giữ đầy đủ. Bản sao không được giao toàn bộ cho phía đối phương; họ chỉ lập báo cáo về những file liên quan. Kết quả cho thấy các bản scan đều có từ thời Tín còn là nhân viên. Không có dấu hiệu tải thêm gì từ hệ thống công ty sau ngày chấm dứt hợp đồng, không có việc chuyển tiếp cho Thanh Hà hay bất kỳ đối thủ nào. Nhưng có một file tóm tắt công thức Tín tự viết sau khi nghỉ, dựa trên trí nhớ và những ghi chú không mật.

“File này có nguy hiểm không?”

“Có thể, nếu nội dung trùng với bí mật kinh doanh của công ty,” luật sư nói. “Anh có định dùng nó không?”

“Tôi ghi để nhớ mình đã làm những gì.”

“Ý định không quyết định hết. Nếu anh phát triển thứ mới, ta cần cách làm phòng sạch, tức là tách hẳn khỏi mọi thông tin mật cũ.”

Nghe vậy, Thanh Hà lập tức dừng mọi trao đổi về công thức với Tín. “Nếu sau này tôi đầu tư, nhóm mới phải dùng đầu vào sạch.”

“Chị sợ bị kiện?”

“Có.”

“Và?”

“Tôi không muốn xây một doanh nghiệp mới bằng tài sản không rõ quyền.”

Tín thấy thất vọng, nhưng hiểu là hợp lý. Đơn kiện ngược buộc anh tách bạch một điều rất quan trọng: “tôi có kỹ năng và kinh nghiệm” khác hẳn với “tôi có quyền mang theo mọi dữ liệu công thức và quy trình của công ty”.

Luật sư phía công ty yêu cầu Tín trả lại hoặc xóa các bản sao thuộc diện kiểm soát, trừ khi đang bị lưu giữ vì tố tụng. Hai bên thống nhất: các bản scan liên quan do luật sư giữ để phục vụ tranh chấp, Tín không được dùng vào công việc, và khi hết thời hạn lưu giữ sẽ xử lý theo quyết định hoặc thỏa thuận. Đơn kiện ngược vì vậy không biến mất, nhưng bớt hẳn màu “ăn cắp bí mật”.

Chỗ khó dời sang câu hỏi khác: Tín có được mang theo bí quyết nằm trong đầu mình không? Luật sư giải thích rằng kỹ năng và kinh nghiệm chung thường khác với chi tiết cụ thể của bí mật kinh doanh, nhưng ranh giới phụ thuộc vào hợp đồng, pháp luật và từng tình tiết. Không thể viết ra một quy tắc đơn giản. Tín ghét câu trả lời ấy, nhưng tập chấp nhận.

Cùng tuần đó, Khoa tung ra một bản ghi nhớ nội bộ, nói Tín “cố tình làm hỏng đợt chạy thử dây chuyền” bằng cách gây áp lực buộc đội kỹ thuật giữ bước ổn định hóa kéo dài.

Tín nổi giận. “Tôi có đứng máy đâu.”

“Vậy chứng minh bằng nhật ký truy cập và vận hành,” luật sư nói.

Hồ sơ chạy thử cho thấy Tín chỉ góp ý trong các buổi họp rà soát, không có quyền cài đặt dây chuyền. Mọi quyết định vận hành đều do trưởng nhóm kỹ thuật ký. Pháp chế công ty yêu cầu rút bản ghi nhớ của Khoa khỏi bộ hồ sơ điều tra, vì nó kết luận về động cơ mà không có căn cứ. Không có màn bẽ mặt nào trên mạng, chỉ một bản ghi nhớ bị loại. Tín thấy thế là đủ.

Điều làm anh đau hơn là cuộc gọi của mẹ. Bà nghe một người họ hàng kể anh “ăn cắp công nghệ rồi bị kiện”.

“Con có ăn cắp không?” mẹ hỏi thẳng, giọng run run qua điện thoại.

Tín im một nhịp. “Hồi còn làm, con từng gửi tài liệu công ty vào email cá nhân vì VPN lỗi. Việc đó có thể sai quy định. Nhưng con không mang dữ liệu đi bán, cũng không dùng cho công ty nào khác.”

“Vậy thì nói với người ta đi.”

“Con đang nói, qua luật sư.”

“Ừ,” bà đáp, rồi im lặng rất lâu mới cúp máy.

Bản giám định còn phát hiện một chuyện khiến Tín sau này phải tự đặt quy tắc cho chính mình. File tóm tắt anh viết từ trí nhớ có vài dòng gần như trùng với thuật ngữ nội bộ của công ty cũ. Không đủ để kết luận anh sao chép file, nhưng cho thấy con người rất dễ mang theo cả cách gọi tên lẫn khung tư duy mật, ngay cả khi tin rằng mình chỉ đang dùng “kinh nghiệm”.

Luật sư đề nghị nếu Tín mở công ty mới, mảng nghiên cứu phải có quy trình phòng sạch ở mức phù hợp: không dùng tài liệu mật cũ, không lấy các dải thông số quy trình được bảo vệ làm điểm xuất phát nếu không có quyền, ghi rõ nguồn của mọi đầu vào công khai hay độc lập, và khi cần, tách những người từng tiếp cận sâu bí mật kinh doanh khỏi một số hạng mục mới.

“Tôi có phải quên hết những gì đã học không?”

“Không. Nhưng không được biến ký ức về thông tin mật thành lối tắt.”

Tín hiểu đây là vùng xám cần luật sư, không phải một câu khẩu hiệu. Anh cũng nhận ra, kể cả có thắng về tư cách tác giả, anh cũng không được cấp giấy phép miễn phí để cạnh tranh bằng chính bí mật công nghệ ấy.

Mẹ anh không hiểu thế nào là lưu giữ dữ liệu vì tố tụng. Nhưng bà hiểu một điều: con mình không cần phải hoàn hảo mới có quyền không bị đối xử sai ở phần khác.

Đơn kiện ngược không biến Tín thành kẻ trộm, cũng không biến anh thành người sạch tuyệt đối. Nó làm cuộc tranh chấp trưởng thành hơn. Công ty phải sửa danh sách tác giả nếu sai. Tín phải chịu trách nhiệm nếu từng xử lý dữ liệu không đúng. Hai việc ấy không triệt tiêu nhau. Và nếu muốn xây tương lai, anh cần thắng bằng một hồ sơ sạch hơn hồ sơ cũ, chứ không chỉ bằng việc đối phương tệ hơn mình.