Chương 9: Điều Khoản Sạch Không Phải Đòn Trả Thù

Một tháng sau, Hồ Quang Minh ký một hợp đồng mới. Không phải hợp đồng tái cấu trúc thương vụ nhà họ Lâm, mà là thư cam kết dịch vụ giữa công ty anh với một khách hàng khác.

Bản góp ý sửa đổi Khánh Ly gửi qua dày hơn thường lệ. Minh đọc xong liền gọi điện. “Cô đang trả thù tôi đấy à?”

“Không.”

“Sao thêm nhiều điều khoản thế?”

“Vì chúng ta vừa học bài bằng tiền thật.”

Hợp đồng mới ghi rõ: phạm vi của cố vấn thuế không đồng nghĩa với việc xác nhận về doanh nghiệp hay kế toán; khách hàng phải thông báo khi có thay đổi trọng yếu về cấu trúc hay cơ cấu cổ đông; mỗi sản phẩm phải ghi phiên bản và các giả định về nguồn; quy định về quyền truy cập phòng dữ liệu và lưu trữ; nghĩa vụ phối hợp khi chấm dứt; cách quản lý xung đột lợi ích; và việc tiếp nhận người tố giác hay nguồn tin phải đi qua luật sư.

Không có điều khoản nào kiểu “tên người lập phương án không được xóa khỏi phụ lục” như một quyền vĩnh viễn. Việc ghi nhận công sức được xử lý theo từng sản phẩm và hợp đồng, nhưng khách hàng vẫn có quyền thay cố vấn. Minh phải chấp nhận điều đó.

“Tôi vẫn ghét chuyện họ xóa tên mình.”

“Ghét thì được,” Khánh Ly nói. “Nhưng khách hàng đâu có cưới cố vấn.”

“Cô nói nghe đau thật.”

“Anh vừa bị từ hôn nên tôi tranh thủ.”

Minh bật cười.

Anh còn thay đổi cách công ty nhận những hợp đồng có xung đột cá nhân. Nếu cố vấn có quan hệ tình cảm hay gia đình đáng kể với ban điều hành hoặc cổ đông của khách hàng, xung đột đó phải được khai báo và đánh giá ngay từ đầu. Không phải lúc nào cũng cấm nhận việc. Có khi chỉ cần giới hạn phạm vi, thêm một người cộng sự rà soát lần hai, đứng ngoài một số quyết định, hoặc từ chối hẳn.

“Nếu hồi đó anh khai chuyện với chị Ái Nhi thì sao?” một nhân viên hỏi.

“Có thể công ty vẫn nhận,” Minh đáp. “Nhưng ít nhất đội mình và bên mua biết anh không phải người hoàn toàn không có lợi ích cá nhân trong đó.”

Anh cũng đặt chính sách rằng khách hàng có quyền thay cố vấn; công ty chỉ bảo vệ phí, sản phẩm công việc và tính bảo mật theo hợp đồng, không dùng chuyện ghi nhận công sức hay quan hệ để giữ khách bằng cảm xúc. Đó là bài học khó nhất. Minh từng nghĩ bị thay giữa chừng là một sự xúc phạm sự nghiệp. Giờ anh hiểu khách hàng có thể thay người. Điều không được làm là dùng việc thay người để sửa ngược lịch sử của sản phẩm công việc, hay đóng một vấn đề dưới tên cố vấn cũ khi người đó chưa hề đóng nó.

Công ty còn lập quy tắc bàn giao khi bị chấm dứt giữa chừng: liệt kê những vấn đề còn mở, ghi rõ sản phẩm nào là bản cuối, bản nào còn là nháp, cảnh báo những giả định đã lỗi thời, xác định hồ sơ nào công ty được giữ theo chính sách và tài liệu nào phải trả lại hay xóa theo nghĩa vụ. Cố vấn kế nhiệm chỉ nhận đúng phần khách hàng cho phép, không phải toàn bộ kho lưu trữ nội bộ. Minh đặc biệt thêm một dòng: không được ngụ ý rằng cố vấn trước đã tán thành một kết luận mà họ chưa từng xác nhận. Đó chính là lỗi đã khiến anh nổi giận ngay từ đầu.

“Nếu khách hàng vẫn muốn đóng vấn đề sau khi thay anh thì sao?” Khánh Ly hỏi.

“Họ có quyền làm vậy với cố vấn mới.”

“Rồi sao?”

“Chỉ đừng dùng tên tôi như thể tôi đã đóng nó.” Đó là ranh giới cuối cùng anh giữ được mà không biến cố vấn thành chủ thương vụ.

Mỗi năm, công ty còn chọn ngẫu nhiên vài hồ sơ lớn để rà soát. Người rà soát không phải người làm chính, và họ kiểm tra: giả định có ghi nguồn và phiên bản chưa, vấn đề đã đóng có cơ sở chưa, xung đột lợi ích đã khai báo chưa, việc bàn giao khi chấm dứt nếu có, dữ liệu khách hàng có được lưu đúng phạm vi không. Minh không muốn chất lượng của một bản ghi nhớ phụ thuộc vào việc chính anh còn nhớ thương vụ đó sau hai năm.

“Anh đang xây cả một bộ máy hành chính đấy,” một nhân viên than.

“Cơ chế kiểm soát nào không giúp truy được quyết định thì mình bỏ,” Minh đáp. “Nhưng cái gì từng suýt khiến mình trả giá đắt thì phải có cách ngăn nó lặp lại.”

Sau cuộc kiểm tra thuế, công ty cũng sửa những lỗi nội bộ của mình: danh mục kiểm tra khi phân loại chi phí, rà soát hóa đơn và cách xử lý thuế, chính sách lưu trữ dữ liệu, tách hồ sơ mật của khách hàng. Không phải vì công ty từng gian lận, mà vì một sai sót nhỏ lộ ra lúc bị soi đã cho thấy quy trình còn yếu.

“Nếu mình chỉ sửa những điều người ta tố oan mà không sửa lỗi thật, thì mình phí cả một cuộc kiểm tra,” Minh nói với đội.

“Giờ xong rồi anh mới nói vậy,” một nhân viên trêu. “Lúc bị kiểm tra anh chửi suốt.”

Minh cười. “Đúng.”

Thương vụ Lâm Logistics cuối cùng cũng hoàn tất sau khi các điều kiện được đáp ứng. Giá trị không được công bố đầy đủ, và cũng không cần thế. Bên mua ra một thông cáo trung tính: quá trình thẩm định đã hoàn tất, một số vấn đề về quản trị, thuế và doanh nghiệp đã được khắc phục hoặc phân bổ. Không có tên Minh. Anh thấy hơi tiếc, rồi thôi. Công việc của một cố vấn giỏi nhiều khi là giúp khách hàng ký được một thương vụ sạch hơn, mà tên mình không bao giờ lên tiêu đề báo.

Trúc, cô kế toán cũ, chuyển sang làm ở một công ty khác. Cô không thành “người tố giác nổi tiếng”. Khánh Ly theo dõi để những cam kết chống trả đũa trong quá trình thẩm định được ghi nhận và thực hiện. Minh gửi cô một email cảm ơn, không viết “em đã cứu thương vụ”. Trúc trả lời ngắn gọn: “Em chỉ nói phần em biết.” Đúng vậy.

Ái Nhi rời vị trí tài chính một thời gian sau đợt rà soát nội bộ. Không phải vì hội đồng quản trị “đuổi con gái nhà mình”, mà vì sau khi nhận cảnh cáo và mất một phần quyền ký trong giai đoạn khắc phục, cô chọn đi học thêm và đổi vai trò.

Hai người gặp nhau lần cuối ở một quán cà phê nhỏ trong Quận 1. Không phải phòng VIP của nhà hàng sang trọng nào.

“Anh còn giận không?” Ái Nhi hỏi.

“Có lúc.”

“Em cũng vậy.”

“Giận vì sao?”

“Vì anh luôn nghĩ nếu anh đúng về hồ sơ thì anh cũng đúng về cách yêu.”

Minh im lặng. Câu đó trúng tim đen.

“Anh xin lỗi.”

“Em cũng xin lỗi.”

“Có quay lại không anh?” Ái Nhi hỏi thẳng.

Minh suy nghĩ một lúc. “Không.”

Cô gật đầu, không khóc. “Em cũng nghĩ vậy.”

Hai người đứng dậy. Chiếc nhẫn đã được hai gia đình thu xếp từ lâu, không còn nằm trên bàn nào nữa.

Minh trở về văn phòng để ký hợp đồng mới. Khánh Ly đưa bút cho anh. “Đọc hết chưa?”

“Ba lần.”

“Có điều khoản nào bẩn không?”

“Có vài cái tôi không thích.”

“Không thích khác với bẩn.”

“Tôi biết.”

Anh ký. Cách trả thù đẹp nhất hóa ra không phải là bắt những người từng khinh mình phải tự cắt đường lui. Đó là làm nghề đủ sạch, để lần sau, nếu một khách hàng muốn đổi cố vấn hay một người muốn rời khỏi một mối quan hệ, không ai có thể dùng những hồ sơ mập mờ để biến việc đó thành quyền xóa đi sự thật.