Chương 4: Trang Đầu Của Sử

Thào A Sử không biết chính xác ngày nào mình bắt đầu “đọc tốt hơn”. Chẳng có buổi sáng nào cậu mở mắt ra rồi thấy mọi con chữ trên trang tự nhiên đứng yên. Tiến bộ của Sử giống hệt con đường lên bản: một đoạn đi được, một đoạn trượt chân, có lúc tưởng đã qua dốc thì lại gặp ngay con dốc khác.

Tháng đầu, cậu đọc được tin nhắn ngắn. Tháng thứ hai, cậu đọc trọn một tờ thông báo họp. Tháng thứ ba, cậu đọc được đoạn văn năm câu, nhưng bỏ mất hai ý. Sang tháng thứ tư, Sử nghỉ gần hai tuần vì nhà bận việc, và khi quay lại, tốc độ đọc của cậu tụt rõ rệt.

Cậu bực bội gập sách lại. “Em quên hết rồi.”

Nghĩa đặt chiếc đồng hồ bấm giờ xuống bàn. “Không hết đâu. Mình đọc lại đoạn tuần trước.”

Sử đọc, sai ba từ, rồi ngẩng lên như muốn nói “thấy chưa”.

“Tuần trước em sai bảy từ,” Nghĩa nói.

Sử nhìn thầy. “Thầy nhớ à?”

“Thầy ghi lại.”

Nghĩa mở cho cậu xem bảng theo dõi cá nhân. Trong đó không có thứ hạng, chỉ có số từ đọc đúng mỗi buổi, loại lỗi hay gặp và những mục tiêu nhỏ cho tuần sau. Sử dò ngón tay theo đường biểu diễn: nó không thẳng, có mấy chỗ gãy xuống, nhưng nhìn tổng thể vẫn đi lên.

“Em cứ tưởng em dốt,” cậu nói khẽ.

“Em học bị gián đoạn lâu. Hai chuyện đó khác nhau.”

Câu ấy có ý nghĩa với Sử hơn mọi lời khen “em thông minh lắm”. Thông minh là thứ gì đó mơ hồ, có hay không tùy người nói. Còn một kỹ năng có thể luyện, có thể đo, thì thực tế hơn nhiều, và cậu có thể tự nhìn thấy nó lớn lên.

Ban đầu, Nghĩa cố tránh để Sử phải đọc to trước nhóm nhỏ tuổi. Nhưng rồi chính Sử lại là người đề nghị.

“Nếu em đọc cho Mây nghe thì sao thầy?”

“Em muốn à?”

“Nó cứ đòi em đọc truyện suốt.”

Mây chọn một cuốn truyện tranh chữ to, chính là cuốn có con cáo mà tuần trước Sử giúp một em nhỏ tìm. Sử đọc chậm, có từ phải dừng lại khá lâu. Mây không cười. Cô bé chỉ chỉ vào bức tranh rồi nói, giọng rất nghiêm túc:

“Anh Sử, con này là cáo.”

Sử gật đầu và đọc tiếp. Hết trang, không ai vỗ tay. Hoa đã dặn cả lớp từ trước là đừng biến việc một bạn lớn đọc được thành một màn trình diễn.

“Cậu ấy cần thấy việc học là bình thường, chứ không cần cả lớp thương hại,” cô giải thích với Nghĩa.

Một thời gian sau, Sử chuyển sang những truyện dài hơn. Cậu không đọc vèo hai cuốn mỗi tuần như những câu chuyện truyền cảm hứng hay kể; có tuần cậu còn chưa đọc xong nổi một cuốn. Nghĩa dạy cậu cách dừng lại, đánh dấu, tóm tắt những gì vừa đọc, tra từ mới rồi quay lại đọc tiếp. Đọc không phải cuộc đua xem ai lật nhiều trang hơn.

Sử đặc biệt thích những đoạn có hội thoại. Nghĩa tận dụng điều đó để luyện cho cậu cách ngắt theo dấu câu và đọc có ngữ điệu, có khi hai thầy trò phân vai đọc cho nhau nghe. Rồi họ chuyển sang văn bản thực tế: một lá đơn đăng ký, một tờ hướng dẫn sử dụng, một bản hợp đồng mẫu rất đơn giản, một bảng giá, một bài báo ngắn.

Một buổi chiều, Hoa đọc lại bảng theo dõi của Sử rồi nói với Nghĩa:

“Nếu Sử muốn học tiếp, mình phải tính một con đường chính thức, chứ không chỉ dạy đọc.”

Họ đến gặp gia đình Sử. Bố cậu, ông Páo, không phản đối chuyện học. Ông lo hai điều: một là Sử đã quá tuổi so với các bạn cùng lớp, hai là nếu con đi học tiếp thì nhà thiếu một người làm.

“Thầy cho nó học rồi ai làm việc?” ông hỏi, tay vẫn mân mê cái chén trà.

Nghĩa không nói câu “tương lai của con bác quan trọng hơn”. Đó là câu rất dễ nói khi mình không phải người lo từng bữa ăn trong nhà. Hoa hỏi kỹ về lịch công việc, những tháng nào bận nhất và khả năng Sử theo một chương trình học phù hợp. Nhà trường sau đó tìm hiểu lộ trình bổ túc, hoàn thành chương trình tương đương, cùng những khoản hỗ trợ có thể có.

Không ai hứa Sử sẽ vào đại học. Mục tiêu đầu tiên chỉ là bù lại nền tảng học tập đã bị đứt quãng.

Sử ngồi im rất lâu bên bếp lửa. Rồi cậu nói:

“Con vẫn làm việc. Nhưng cho con học thêm.”

Ông Páo hỏi, không nhìn con: “Mày học để làm gì?”

Sử nhìn sang Nghĩa một thoáng, rồi trả lời bằng câu của riêng mình: “Để sau này con tự chọn.”

Ông Páo không gật đầu ngay. Nhưng tuần sau, Sử đến lớp đủ cả ba buổi. Tháng sau, ông Páo xuất hiện ở điểm trường, tay xách một chiếc ghế gỗ thấp mới đóng.

“Nó ngồi học tối đau lưng,” ông nói ngắn gọn, đặt ghế xuống rồi về.

Đó là cách ông nói đồng ý.

Câu chuyện của Sử lan ra, kéo theo vài người lớn trong bản tìm đến hỏi chuyện học chữ. Nghĩa suýt mở ngay một “lớp xóa mù buổi tối”, nhưng Hoa ngăn lại.

“Anh đang dạy trẻ cả ngày rồi.”

“Nhưng người lớn muốn học mà chị.”

“Vậy thì mình phối hợp. Không phải anh ôm thêm.”

Phử liên hệ với xã và nhà trường. Nhu cầu của người lớn được ghi lại đầy đủ, và một lớp phù hợp được tổ chức theo đợt, có giáo viên và chương trình rõ ràng hơn, thay vì để Nghĩa tự dạy mọi thứ sau giờ làm. Nghĩa vẫn tham gia hỗ trợ vài buổi, nhưng anh không phải người duy nhất đứng đó.

Nghe chuyện, bà Lan nói qua điện thoại: “Cuối cùng con cũng biết chia việc.”

“Mẹ gọi chỉ để chê con à?”

“Không. Mẹ gọi để hỏi con ăn chưa.”

“Rồi ạ.”

“Thật không?”

Nghĩa bật cười. “Thật.”

Sang năm học sau, Sử đọc được một bài dài mà không cần Nghĩa ngồi bên cạnh. Cậu vẫn gạch chân từ mới, vẫn có những câu phải đọc lại hai lần. Nhưng khi gặp đoạn khó, cậu không còn gập sách lại nữa. Với Nghĩa, đó là thay đổi lớn nhất: không phải đọc trơn tru, mà là chịu ở lại với cái khó.

Một buổi chiều, Sử rút từ kệ ra một cuốn văn học thiếu niên.

“Sao em chọn cuốn này?” Nghĩa hỏi.

“Mây bảo hay.”

“Em đọc thử đi.”

Sử mở trang đầu, đọc nhỏ. Không ai khóc, cả cậu lẫn Nghĩa. Cả hai đều đã qua cái giai đoạn cần một khoảnh khắc thật kịch tính để chứng minh rằng việc học có ý nghĩa.

Đọc được ba trang, Sử dừng lại. “Thầy, từ này là gì?”

Nghĩa không đọc giúp. “Em thử tách âm xem.”

Sử làm theo, lẩm nhẩm từng âm, rồi đọc đúng. Cậu gật đầu với chính mình và đọc tiếp. Trước khi về, cậu còn tự chép ba từ mới vào sổ, đặt câu với từng từ rồi mang lên cho Hoa xem. Không ai nhắc cậu làm thế. Một thói quen học nhỏ đã bắt đầu tự đứng được trên đôi chân của nó.

Đó mới chỉ là trang đầu của một cuốn sách. Nhưng với Nghĩa, điều quan trọng hơn là Sử đã có cách để tự mình lật sang trang thứ hai.