Chương 11: Bình Minh Là Một Hệ Thống Còn Mở Cửa Ngày Mai

Hai năm sau ngày mở cửa, bình minh ở Triệu Phong vẫn chẳng đổi khác gì vì phòng khám của Hải. Mặt trời vẫn nhô lên sau những thửa ruộng còn đọng sương, người đi chợ sớm vẫn gánh gồng qua ngõ, tiếng xe máy vẫn lạch xạch trên con đường làng quen thuộc.

Phòng khám mở cửa lúc bảy giờ, không phải năm giờ. Hải từng thích hình ảnh người bác sĩ dậy sớm hơn cả làng, mở cửa khi bệnh nhân đã xếp hàng dài ngoài ngõ. Giờ anh thích một lịch làm việc bình thường hơn. Nhân viên đến theo ca, hệ thống được bật lên, danh sách suất khám khẩn được kiểm lại, tủ thuốc được đối chiếu theo quy trình. Không ai phải chứng minh lòng tận tụy bằng việc ngủ ít.

Hôm ấy có hai mươi ba lịch hẹn, bốn suất dành cho những ca cần đánh giá trong ngày, một buổi khám nhi khoa vào buổi chiều, một cuộc hội chẩn từ xa đã được bệnh nhân đồng ý và sắp xếp xong, và một cuộc họp ngắn cuối ngày để rà các ca chuyển tuyến. Hải nhìn tấm bảng lịch và thấy mọi thứ khá bình thường. Đó chính là thành công.

Bệnh nhân đầu tiên là bà Sáu, người đã tới ngay ngày phòng khám khai trương. Bà đi chậm hơn trước nhưng vẫn tự bước, cây gậy gõ lộc cộc trên nền gạch.

“Bác sĩ còn nhớ tui không?”

“Nhớ chứ bà.”

“Bữa nay tui tới coi bác sĩ già chưa.”

Hải bật cười. Họ nói về triệu chứng hiện tại, thuốc men, khả năng đi lại và những điều bà muốn làm được trong sinh hoạt. Không có câu kiểu “tim bà khỏe lắm, bà sống trăm tuổi”. Hải không hứa tuổi thọ bằng một lần nghe tim. Anh nói những gì mình biết, những gì chưa biết và kế hoạch tiếp theo.

Bà Sáu chợt hỏi: “Tui nghe nói phòng khám không còn miễn phí hết hả?”

“Dạ, mình có bảng phí và có quỹ hỗ trợ. Hồ sơ của bà đang được hỗ trợ một phần.”

“Tui đóng chút đỉnh được mà.”

“Nếu bà muốn và đúng chính sách thì quầy sẽ giải thích cho bà.”

Bà gật đầu. Hải thấy mối quan hệ như vậy lành mạnh hơn nhiều so với việc bà phải gọi anh là ân nhân.

Cuối buổi sáng, cả nhóm họp tài chính mười lăm phút. Quỹ hỗ trợ quý này đủ dự phòng vài tháng theo mức chi hiện tại. Một nhà tài trợ sắp hết thời hạn cam kết, nhưng phòng khám không hoảng, vì đã có quỹ dự phòng và nhiều nguồn hơn trước.

“Nếu hụt, mình điều chỉnh chương trình theo tiêu chí,” Lan nói. “Không lấy lương nhân viên ra bù.”

Hải gật. Ngày xưa anh có thể sẽ nói ngay “anh tự bỏ tiền”. Bây giờ anh biết đó chỉ là giải pháp tạm, và có khi còn che mất vấn đề thật.

Buổi trưa, Hải đi ngang căn phòng từng là phòng khách của cha mẹ. Giờ nó là phòng khám số một. Chiếc bàn gỗ cũ không còn đó, tủ đồ gia đình cũng không, tất cả đã được mang về nhà. Căn phòng này thuộc về bệnh nhân, và anh thích như vậy.

Ngoài hành lang có một tấm bảng nhỏ: Chúng tôi không phải bệnh viện. Trong tình huống cấp cứu, hãy gọi dịch vụ cấp cứu hoặc tới tuyến phù hợp theo hướng dẫn. Bên cạnh là thông tin về quyền riêng tư, cách gửi phản ánh, bảng phí và quỹ hỗ trợ. Không có tấm ảnh nào chụp Hải mặc áo blouse đứng khoanh tay.

Website cũng không còn dòng tiêu đề “bác sĩ giỏi từ thành phố về cứu quê”. Trang giới thiệu chỉ viết: Phòng khám cộng đồng Triệu Phong cung cấp chăm sóc ban đầu, theo dõi, một số dịch vụ trong phạm vi được cấp phép và kết nối với mạng lưới y tế địa phương. Chúng tôi ưu tiên an toàn, chăm sóc liên tục, chuyển tuyến phù hợp và hỗ trợ tiếp cận cho người gặp khó khăn tài chính. Lan mất nhiều tháng mới thuyết phục được Hải đồng ý câu ấy. Anh từng thấy nó khô khan quá. Giờ anh lại thích.

Buổi chiều, một bác sĩ trẻ mới tới nhận việc. Trong buổi định hướng, cô hỏi Hải:

“Em có đọc câu chuyện của anh. Có phải anh bỏ bệnh viện lớn về đây khám miễn phí vì bố anh mất không ạ?”

Hải cười. “Đó là phiên bản ngắn quá.”

“Còn phiên bản dài thì sao anh?”

“Tôi về vì trải nghiệm của gia đình, vì thấy những khoảng trống trong tiếp cận y tế, và vì muốn thử một mô hình khác. Nhưng phòng khám tồn tại được tới giờ là nhờ rất nhiều người, và nó không miễn phí toàn bộ.”

Cô bác sĩ ngẫm nghĩ. “Nghe bớt giống phim hẳn.”

“Y tế bền vững thường bớt giống phim,” Hải đáp.

Anh không kể cho cô nghe ca “mổ cứu người” nào cả. Anh kể chuyện Thắng được chuyển viện đúng lúc. Kể đêm bão cả nhóm không làm thủ thuật vượt phạm vi. Kể những cuộc khám từ xa phải chuyển sang khám trực tiếp. Kể lần quỹ hỗ trợ suýt cạn vì anh duyệt theo cảm tính. Kể chuyện Lan nghỉ sinh và phòng khám buộc phải học cách vận hành mà không dựa vào một người nào.

“Vậy thành công lớn nhất của anh là gì?” cô hỏi.

Hải nghĩ một lúc. “Có lẽ là tôi nghỉ một tuần mà không ai phải đóng cửa phòng khám.”

Cả phòng cười. Nhưng anh nói nghiêm túc.

Cuối ngày, bảng tổng hợp số liệu tháng được cập nhật. Không có con số “bao nhiêu mạng sống được cứu”. Chỉ có số lượt khám, thời gian chờ, các ca chuyển tuyến, tỷ lệ hoàn tất theo dõi, phản ánh, sự cố, quỹ hỗ trợ, số ngày nghỉ ốm của nhân viên, tỷ lệ hoàn tất khám từ xa. Một vài con số vẫn xấu: thời gian chờ khám nhi khoa còn dài, một số giấy chuyển tuyến thiếu thông tin, số người bỏ hẹn khám từ xa tăng lên. Không ai giấu. Cả nhóm ghi lại việc cần làm.

Hải nhìn tấm bảng và nghĩ đây mới là “bình minh” thật. Không phải trời đẹp, mà là khả năng nhìn thẳng vào những vấn đề của ngày mới mà không cần giả vờ mọi thứ đã hoàn hảo.

Gần giờ đóng cửa, một người đàn ông hớt hải chạy vào, tay ôm ngực, xin được khám. Nhân viên không bảo “hết giờ rồi, mai quay lại”. Họ kích hoạt đánh giá khẩn theo quy trình. Hải khám và quyết định cần chuyển cấp cứu. Nhân viên gọi tuyến tiếp nhận, hồ sơ được chuẩn bị, gia đình được giải thích, rồi xe tới. Không ai hỏi Hải “có cứu được không”. Mỗi người chỉ làm đúng phần việc của mình.

Khi xe rời đi, đồng hồ đã quá giờ đóng cửa một chút. Hải không thấy mình là anh hùng. Anh chỉ thấy biết ơn vì lần này phòng khám không phải ứng biến. Mọi thứ họ học được suốt hai năm đều nằm gọn trong chuỗi hành động vừa rồi.

Lan đứng chờ ở cửa. “Xong chưa anh?”

“Xong phần của mình rồi.”

“Về ăn cơm.”

Hải khóa cửa. Trên đường về, hai người đi ngang cánh đồng đã ngả màu chiều. Ở nhà, bé Phong đang ở với bà ngoại.

Ngày mai phòng khám lại mở cửa. Sẽ có người tới, sẽ có người phải chuyển đi. Sẽ có lỗi được phát hiện, có ngân sách phải cân đối, có nhân viên cần được nghỉ, có bệnh nhân cần được giải thích kỹ hơn.

Hải không còn mơ về một phòng khám nơi không ai phải đi bệnh viện, không ai phải trả tiền, và một bác sĩ có thể giải quyết mọi thứ. Anh mơ về một điều nhỏ hơn mà khó hơn: một nơi biết mình làm được gì, biết mình không làm được gì, và không bỏ rơi người bệnh ở khoảng giữa hai điều đó.

Và đủ bền để ngày mai vẫn mở cửa.