Chương 10: Bữa Tối Mới, Quy Tắc Mới
Hai năm sau bữa tối đầu tiên, nhà họ Trần lại ngồi quanh chiếc bàn gỗ cũ. Lần này, Hương đã nhất quyết đổi một quy tắc: không ai được quyết chuyện công ty ở bàn ăn này.
Bữa cơm được tổ chức mừng sinh nhật ông nội của Khải. Không có chương trình họp, không có tập tài liệu HĐQT, không có những cuộc biểu quyết bằng ánh mắt của bà Nga. Khi một người chú hỏi tình hình khách sạn mới ở Đà Nẵng, Hương chỉ trả lời vài câu chung chung, rồi nói nếu chú muốn hỏi với tư cách cổ đông thì bộ phận quan hệ cổ đông sẽ gửi báo cáo quý đầy đủ. Người chú cười, trách cô “làm CEO mà cứng nhắc quá”, nhưng câu chuyện nhanh chóng trôi sang đĩa cá hấp vừa dọn lên.
Hương không ngồi đầu bàn. Chiếc ghế ấy dành cho ông nội trong ngày sinh nhật. Bà Nga ngồi bên trái ông, Khải ngồi cạnh Hương. Cách sắp xếp nhỏ ấy khiến cô nhớ lại cái thời mình từng nhìn chỗ ngồi như một tấm bản đồ quyền lực. Giờ đây, cô thấy nhẹ nhõm khi một chiếc ghế chỉ đơn giản là một chiếc ghế.
Trần Hotel Group cũng đã khác hẳn hai năm trước. Thương vụ với đối tác ở Phú Quốc đã hoàn tất. Tập đoàn chỉ còn giữ cổ phần thiểu số trong công ty dự án, không phải gánh phần lớn những lần gọi vốn. Đối tác mới tiếp tục xây theo quy mô đã điều chỉnh và tự nắm quyền vận hành. Giá trị cuối cùng thấp hơn kỳ vọng ban đầu của bà Nga, nhưng cao hơn mức bán tháo mà công ty từng lo sợ.
Tiền thu về được dùng theo đúng thứ tự ưu tiên đã thống nhất với ngân hàng: giảm nợ, bổ sung quỹ dự phòng thanh khoản, rồi chi cho một phần các hạng mục đầu tư còn tồn đọng. HĐQT không cho phép dồn toàn bộ số tiền ấy vào dự án mới, dù một số cổ đông muốn “lấy lại đà tăng trưởng”. Lan Anh nói rõ: công ty chỉ quay lại những dự án phát triển lớn khi tỷ lệ nợ, năng lực quản trị và sức của ban điều hành cho phép.
Bức tranh ở các khách sạn hiện hữu không đồng một màu. Hai khách sạn thành phố đạt lợi nhuận gộp cao hơn cả trước khủng hoảng. Cơ sở Đà Nẵng hồi phục chậm nhưng đã tự tạo ra dòng tiền dương. Một khách sạn cũ được đưa vào kế hoạch cải tạo theo từng giai đoạn thay vì đóng cửa toàn bộ. Lượng đặt phòng trực tiếp tăng nhờ hệ thống quản lý khách hàng và trang web tốt hơn, dù các trang đặt phòng trực tuyến vẫn là kênh quan trọng. Dự án tiết kiệm năng lượng giúp giảm chi phí ở ba khách sạn, trong khi kế hoạch lắp điện mặt trời áp mái bị hoãn vì bài toán tài chính chưa đạt mức sinh lời tối thiểu.
Hương thích kể cả về những việc không được làm. Một tổ chức trưởng thành không chỉ được đo bằng số dự án nó khởi động, mà còn bằng số ý tưởng nó biết dừng lại trước khi đốt tiền.
Cách quản trị cũng thay đổi theo những kiểu chẳng ai chụp ảnh làm kỷ niệm. Sổ đăng ký giao dịch với bên liên quan được xác nhận định kỳ. Tài liệu gửi HĐQT đến tay thành viên sớm hơn. Ủy ban kiểm toán có phiên họp riêng với kiểm toán nội bộ và kiểm toán độc lập. Phần mềm mua sắm tự động gắn cờ mỗi khi nhà cung cấp đổi tài khoản ngân hàng hoặc một đơn hàng bị chia nhỏ. Đường dây nóng tố giác do một bên độc lập vận hành, kèm quy định bảo vệ người tố giác khỏi bị trù dập. Lãnh đạo cấp cao phải khai báo xung đột lợi ích hằng năm và với từng giao dịch quan trọng.
Những lớp kiểm soát ấy đôi khi khiến người cũ than là chậm. Hương không phủ nhận sự đánh đổi. Vì thế, đội của cô theo dõi cả thời gian xử lý hồ sơ mua sắm và phê duyệt đầu tư, để tuân thủ không biến thành mê cung. Giao dịch nhỏ, ít rủi ro thì được phân quyền rõ ràng; giao dịch rủi ro cao thì hồ sơ phải kỹ hơn. Mục tiêu là kiểm soát theo mức độ rủi ro, chứ không phải hóa đơn nào cũng phải qua tay CEO.
Hai năm qua, Khải không còn né tránh chuyện mình từng ký hồ sơ mà không đọc kỹ. Anh hoàn thành một khóa học về quản trị dành cho thành viên HĐQT và lãnh đạo điều hành, làm tốt hơn ở mảng quản lý tài sản, và được giao thêm một khách sạn sau kỳ đánh giá hiệu suất. Việc mở rộng vai trò của anh do ủy ban đầu tư xem xét theo khung kế nhiệm chung. Hương đứng ngoài mọi quyết định về thù lao của chồng. Cả hai đã quen với chuyện có những cuộc họp mà một trong hai người phải đứng dậy rời phòng.
“Lúc đầu anh thấy kỳ lắm,” có lần Khải nói. “Vợ mình là CEO mà mình vẫn phải ngồi chờ ủy ban duyệt.”
“Đó là dấu hiệu tốt đấy,” Hương đáp.
Quan hệ với bà Nga không trở lại như xưa, nhưng cũng không đóng băng. Sau khi rời ghế Chủ tịch, bà dành thời gian cho một quỹ gia đình và vài hoạt động thiện nguyện, không dùng danh nghĩa Trần Hotel Group khi chưa được phép. Bà vẫn là cổ đông lớn, thỉnh thoảng phê bình gay gắt chiến lược của HĐQT. Hương học cách không coi mọi câu hỏi của bà là một đòn phản công. Có những lần bà Nga nói đúng, nhất là khi bà cảnh báo công ty đang quá dè dặt với việc cải tạo một khách sạn có vị trí đắc địa.
Phương thì hiếm khi xuất hiện trong các bữa cơm. Sau đợt xem xét lao động, chị rời công ty và theo đuổi công việc riêng. Những tranh chấp dân sự về một số khoản phí tư vấn được giải quyết bằng thỏa thuận, công ty thu hồi được một phần theo tư vấn của luật sư, các chi tiết đều được bảo mật. Hương không đem chuyện đó kể với họ hàng như một chiến tích. Cô biết một người phải chịu hậu quả không có nghĩa ai cũng được quyền biến hồ sơ thành chuyện phiếm.
Tối sinh nhật, Phương vẫn đến, muộn gần nửa tiếng. Chị ngồi ở cuối bàn, chào Hương một câu ngắn. Không ai nhắc tới bản báo cáo điều tra. Hai người chưa thân lại, có lẽ sẽ không bao giờ như trước, nhưng cũng chẳng cần dựng lên một màn hòa giải giả tạo.
Bà Hạnh mang tới một nồi nước dùng cùng thịt đã chuẩn bị sẵn từ quán, vì ông nội Khải thích ăn phở. Lần này, không ai gọi bà là “người bán phở” bằng giọng khinh khỉnh. Nhưng Hương cũng không muốn khoảnh khắc ấy bị biến thành chuyện nhà họ Trần “công nhận” mẹ cô, như thể giá trị của bà phụ thuộc vào cái gật đầu của họ.
Bà Hạnh vào bếp nếm lại nước dùng, rồi ra ngồi cạnh một người cô của Khải, hai người tranh luận rôm rả chuyện giá rau và tiền thuê mặt bằng. Hai người chủ kinh doanh ở hai quy mô khác hẳn nhau vẫn có thể nói với nhau về chi phí, mà chẳng cần ai phải làm biểu tượng cho ai.
Ăn xong món chính, ông nội quay sang hỏi Hương: “Công ty giờ ổn chưa con?”
Hương suy nghĩ một lúc. “Ổn hơn nhiều rồi ông, nhưng chẳng công ty nào ổn mãi được. Nợ đã giảm, tiền mặt khá hơn, khách sạn vận hành đều tay hơn. Nhưng vẫn còn vài tài sản cần đầu tư lớn, đội quản lý kế cận còn mỏng, và thị trường thì lúc nào cũng có thể đổi chiều.”
Ông gật gù. “Nói vậy nghe còn đỡ sợ hơn mấy đứa cứ bảo cái gì cũng tốt.”
Bà Nga nhìn Hương, khóe miệng khẽ động. “Ngày trước mẹ cũng từng bảo cái gì cũng tốt.”
Cả bàn lặng đi một nhịp. Hương không nhân cơ hội để nhắc lại chuyện ai đúng ai sai. “Ngày trước công ty cũng khác mà mẹ,” cô nói. “Bây giờ mình có một hệ thống buộc người ngồi ghế nào cũng phải cho người khác nhìn vào con số.”
“Kể cả con?” bà Nga hỏi.
“Nhất là con.”
Lan Anh từng nói với Hương rằng quản trị tốt không bảo đảm được một CEO sẽ không mắc sai lầm. Nó chỉ làm tăng khả năng sai lầm được phát hiện sớm, bị chất vấn và được sửa trước khi thành thảm họa. Hương mang câu nói ấy vào mọi phiên rà soát hằng quý. Cô không muốn hai mươi năm nữa, công ty lại phải chờ một cô con dâu khác phát hiện dấu đỏ từ bên ngoài hệ thống.
Ăn phở xong, Khải phụ dọn bát. Bà Nga gọi Hương ra hiên. Gió đêm thổi qua giàn hoa giấy, mang theo mùi đất ẩm. Bà nói khẽ, không để ai nghe thấy: “Mẹ vẫn không thích cách mọi chuyện đã xảy ra.”
“Con cũng vậy,” Hương đáp.
Bà Nga nhìn cô, có vẻ bất ngờ.
“Con ước gì công ty đã có cơ chế kiểm soát tốt từ trước, để cả nhà không phải đi qua những tháng ngày đó,” Hương nói. “Và con ước gia đình mình đã không dùng chuyện công ty để làm nhau đau.”
Bà Nga im lặng một lúc lâu. “Mẹ từng nghĩ để người ngoài vào quá sâu thì người ta sẽ lấy mất cái nhà mình xây.”
“Còn con nghĩ, từ lúc một công ty có cổ đông ngoài, có ngân hàng, nhân viên và đối tác, nó đã không còn chỉ là cái nhà của riêng một gia đình nữa.”
Bà Nga không nói Hương đúng. Hương cũng chẳng cần hai chữ ấy để khép lại câu chuyện.
Trước khi về, bà Hạnh dúi cho Hương hộp phở còn thừa, dặn sáng mai nhớ hâm cho đúng cách. Khải ôm túi đồ, hỏi vợ mai có phải vào khách sạn sớm không.
“Bảy rưỡi có họp vận hành,” Hương nói. “Một khách sạn đang bị rò nước ở khu hậu cần. Đội kỹ thuật cô lập được rồi, nhưng phải xem có cần chi đầu tư không.”
Khải bật cười. “CEO đế chế khách sạn mà sáng mai đi nghe chuyện ống nước.”
“Nếu ống nước làm khách sạn phải đóng phòng thì CEO nên nghe.”
Họ ra xe. Qua lớp kính, Hương thấy bà Nga vẫn đứng ở hiên, còn mẹ cô đang nhắc người giúp việc đừng để hộp thức ăn ngoài nhiệt độ phòng quá lâu. Không ai hạ mình trong một màn xin lỗi đầy nước mắt. Không ai trao chìa khóa “đế chế”. Không có ngai vàng nào được dời từ đầu bàn này sang đầu bàn kia.
Chỉ có một doanh nghiệp đã sống sót qua khủng hoảng và giờ có thêm nhiều lớp kiểm soát. Có một gia đình vẫn còn vết nứt, nhưng đã hiểu rằng bữa tối không phải nơi duyệt ngân sách. Và có một người phụ nữ đi từ chỗ bị coi thường lên ghế CEO, không phải vì cô thắng mẹ chồng trong một trận chiến, mà vì suốt bao tháng sau đó, cô chấp nhận để mình bị đo bằng tiền mặt, bằng chất lượng dịch vụ, con người, tài sản, và bằng chính những quy tắc có thể giới hạn quyền của mình.
Sáng hôm sau, Hương tới văn phòng sớm hơn mười phút. Bảng theo dõi tuần đã nằm sẵn trên bàn. Cô lật trang đầu: công suất phòng, giá phòng bình quân, doanh thu trên mỗi phòng sẵn có, lợi nhuận gộp, thanh khoản, sự cố an toàn, tỷ lệ nghỉ việc, chênh lệch chi đầu tư. Một khách sạn vượt dự báo. Một khách sạn hụt. Có ba việc tô đỏ cần quyết ngay trong ngày.
Hương cầm bút, khoanh tròn việc đầu tiên rồi nhấc máy gọi cho giám đốc vận hành.
Đó không phải hồi kết của một đế chế. Chỉ là thêm một ngày vận hành nữa. Nhưng lần này, ai cũng biết ai có quyền làm gì, ai phải giải trình với ai, và không một chiếc ghế nào được đứng cao hơn hệ thống.