Chương 7: Mẹ Và Chiếc Kéo Cũ

Chiếc kéo cũ của mẹ Bảo nằm trong hộp kính nhỏ ở góc tiệm. Nó không đẹp. Cán đen tróc sơn, lưỡi kéo đã mòn, một bên ốc vặn thay bằng con vít không cùng màu. Khách mới thường tưởng đó là đồ trang trí kiểu vintage. Bảo luôn nói thật: "Kéo của mẹ tôi. Cắt ở chợ Bà Chiểu hai mươi năm."

Bà Võ Thị Lan từng có một ghế gỗ dưới mái bạt xanh cạnh chợ. Bảng giá viết phấn: nam năm nghìn, nữ mười nghìn, trẻ em ba nghìn. Hồi nhỏ, Bảo tan học thường ra ngồi cạnh mẹ, nhặt tóc rơi, đưa lược, nghe đủ chuyện đời từ những người ngồi trên ghế. Chú bốc vác muốn cắt thật ngắn vì nóng. Cô bán cá muốn tỉa mái để đi đám cưới. Một bà cụ chỉ cần cắt gọn để đỡ vướng khi nằm viện.

Mẹ Bảo không học trường nghề. Bà học từ một bà dì, rồi học thêm bằng cách nhìn đầu người ta thật kỹ. Bà hay nói: "Cắt tóc không phải cắt cho cái đầu. Cắt cho cái đời người ta đang sống." Hồi nhỏ Bảo không hiểu. Lớn lên vào salon sang, anh mới thấy nhiều thợ cắt theo trend, theo ảnh mẫu, theo gói dịch vụ, mà quên hỏi khách làm nghề gì, đội nón ra sao, có thời gian sấy tóc mỗi sáng không.

Năm Bảo mười sáu tuổi, mẹ bị đau khớp tay. Những ngón tay từng cầm kéo cả ngày bắt đầu sưng, co lại khi trời mưa. Bà vẫn cố cắt vì khách quen không nỡ đi chỗ khác. Bảo cầm kéo thay mẹ từ đó. Đường cắt đầu tiên méo đến mức thằng bé hàng xóm đội nón cả tuần. Mẹ không mắng, chỉ bắt anh xin lỗi và cắt miễn phí lần sau.

"Tay nghề có thể học," bà nói. "Nhưng cắt hỏng mà không dám nhận thì bỏ nghề."

Khi Bảo được nhận vào Đẹp Plus, mẹ mừng lắm. Bà giặt áo sơ mi cho anh, bảo vào salon sang phải đứng thẳng, nói năng sạch sẽ, đừng để người ta coi thường thợ chợ. Tháng lương đầu tiên, Bảo mua cho mẹ một đôi dép êm và một chai dầu xoa khớp. Bà cười, nhưng vẫn giữ chiếc kéo cũ trong ngăn tủ.

Ngày Bảo bị Đẹp Plus đuổi, anh không dám về gặp mẹ ngay. Anh sợ bà buồn, sợ bà nghĩ mình ngu vì đánh đổi công việc tốt cho một lần cắt rẻ. Nhưng mẹ nghe hàng xóm kể trước. Bà gọi điện chỉ hỏi: "Con có cắt ẩu cho người ta không?"

"Không."

"Có lấy kéo dơ cắt không?"

"Không."

"Có khinh khách không?"

"Không."

"Vậy thì ăn cơm đi rồi tính."

Câu nói ấy cứu Bảo hơn mọi lời động viên. Mẹ không bảo anh đúng hoàn toàn. Bà chỉ kéo anh về với ba câu gốc của nghề: không ẩu, không bẩn, không khinh người.

Khi tiệm đầu tiên có lãi, Bảo mang chiếc kéo cũ của mẹ về đặt trong hộp kính. Bà Lan đứng nhìn, ngại ngùng: "Kéo cùn rồi, trưng làm gì?"

"Để con nhớ mình bắt đầu từ đâu."

Bà gõ nhẹ lên hộp kính. "Nhớ thì nhớ cả cái đau tay nữa. Làm nghề tử tế thì cũng phải biết giữ thân. Đừng biến lòng tốt thành cách tự giết mình."

Lời ấy khiến Bảo thay đổi cách vận hành. Anh bắt đầu giới hạn số khách mỗi thợ một ngày, bắt buộc nghỉ giữa ca, mua băng cổ tay, dạy thợ trẻ tập giãn cơ. Anh hiểu nếu muốn phục vụ người ít tiền lâu dài, người thợ cũng phải được bảo vệ. Một mô hình tốt không thể xây trên đôi tay kiệt sức.

Thỉnh thoảng, mẹ vẫn ghé tiệm. Bà ngồi ở ghế chờ, nhìn những chú bảo vệ, cô giúp việc, sinh viên soi gương sau khi cắt. Có lần một bác lớn tuổi nhận ra bà, hỏi có phải mẹ của ông chủ không. Bà xua tay: "Ông chủ gì. Nó vẫn là thằng nhỏ nhặt tóc ngoài chợ thôi."

Bảo nghe thấy, cười. Anh không thấy bị hạ thấp. Trái lại, đó là danh hiệu anh muốn giữ nhất. Vì nếu quên mình từng nhặt tóc dưới chân mẹ, có lẽ một ngày nào đó anh cũng sẽ ngồi trong phòng kính và hỏi người nghèo rằng họ lấy quyền gì đòi đẹp.

Mẹ Bảo đến tiệm vào ngày mưa nhỏ. Bà mặc áo khoác cũ, tay cầm chiếc túi vải đã sờn, bên trong là bộ kéo cũ của bà. Bảo đang cắt cho khách, thấy mẹ đứng ngoài cửa thì tay khựng lại một nhịp. Mấy năm nay anh ít nhắc chuyện nhà vì sợ người ta thương hại. Mẹ từng cắt tóc trong phòng trọ, bị chủ nhà phàn nàn vì tóc rơi, bị khách quỵt tiền, rồi đau cổ tay phải nghỉ. Chiếc kéo của bà là thứ đã nuôi anh lớn, nhưng cũng là thứ khiến anh biết nghề này có thể làm người ta kiệt sức thế nào.

Khách nhận ra bà qua vài câu chuyện trong video cũ nên nhường ghế. Bảo muốn mẹ ngồi nghỉ, nhưng bà chỉ đặt túi kéo lên bàn và nói: "Mẹ không cắt được lâu nữa. Con giữ đi." Anh mở túi, thấy từng chiếc kéo được bọc giấy báo cẩn thận, lưỡi đã mòn nhưng vẫn sáng. Bà bảo ngày xưa bà không dám treo bảng giá, ai đưa bao nhiêu nhận bấy nhiêu, nhiều khi cười vậy thôi chứ tối về khóc vì không đủ tiền chợ. "Con khác mẹ," bà nói. "Con biết thương người nghèo, nhưng con cũng phải biết giữ giá trị của mình."

Tối đó, Bảo sửa lại bảng giá. Anh vẫn giữ mức thấp cho người khó, nhưng thêm dòng tư vấn rõ ràng: khách có điều kiện có thể trả theo gói đầy đủ, phần chênh lệch đưa vào quỹ. Anh không muốn tử tế biến thành tự bóc lột. Mẹ ngồi nhìn anh viết từng chữ, lâu lâu góp ý chỗ nào dễ gây hiểu nhầm. Khi tiệm đóng cửa, Bảo đặt chiếc kéo cũ của mẹ vào khung kính nhỏ gần quầy. Dưới khung, anh ghi: "Nghề này không thấp. Chỉ có người coi thường nghề mới làm nó thấp." Mẹ đọc xong quay mặt đi lau mắt, còn Bảo lần đầu thấy vết thương bị đuổi khỏi salon trong lòng mình khép lại một phần.