Chương 8: Kết Luận Không Đến Từ Một Video

Bốn tháng sau vụ chìm tàu, Tuấn nhận được giấy mời lên làm việc về dự thảo kết luận điều tra tai nạn. Minh đi cùng, nhưng chọn ngồi ở hàng ghế phía sau. Trên bàn trước mặt Tuấn là một tập tài liệu dày hơn bất cứ thứ gì anh từng cầm trong suốt những năm đi biển. Lật qua mấy trang đầu, anh hiểu ngay sẽ không có câu nào viết “Tuấn thắng”.

Báo cáo chia sự cố thành từng lớp nguyên nhân. Lớp đầu tiên là sự phá hủy kết cấu ở khu vực mạn phải. Kết quả khảo sát dưới nước, đo chiều dày và giám định mẫu cho thấy vùng thép đã hao mòn đáng kể, có dấu hiệu vết nứt phát triển từ trước thời điểm phá hủy cuối cùng. Báo cáo không khẳng định một vết nứt duy nhất là nguyên nhân tuyệt đối; nó mô tả sự kết hợp giữa kết cấu suy giảm và khả năng kiểm soát nước tràn không đạt như thiết kế.

Lớp thứ hai là hệ thống bơm khoang ba. Hồ sơ sửa chữa cho thấy bơm số hai có lịch sử tụt áp, từng được sửa tạm nhưng chưa bao giờ được thay cụm theo đề nghị kỹ thuật. Trong đêm tai nạn, chiếc bơm này không đạt công suất cần thiết.

Lớp thứ ba là công tác quản lý bảo trì trên bờ. Email hoãn lịch ụ tàu chín mươi ngày, bản báo giá chưa thực hiện và các cảnh báo về đo mở rộng đều được đưa vào phụ lục. Báo cáo ghi rõ thông tin rủi ro đã không được chuyển đầy đủ tới thuyền trưởng theo một quy trình có thể kiểm chứng trước chuyến đi cuối cùng.

Tuấn đọc chậm lại khi đến phần trách nhiệm của mình. Tim anh đập mạnh hơn, đến mức anh nghe được nó trong tai. Báo cáo nhận xét anh đã thực hiện đúng các bước khẩn cấp chính: phát báo động, tổ chức bơm và phân khoang, gọi trợ giúp, chuẩn bị phương tiện cứu sinh và ra lệnh bỏ tàu trước khi độ ổn định suy giảm đến mức không thể sơ tán. Việc toàn bộ mười tám người rời tàu an toàn được ghi nhận là kết quả trực tiếp của quyết định bỏ tàu đúng thời điểm.

Nhưng báo cáo cũng nêu ra một điểm mà Tuấn không thích. Trong tháng trước tai nạn, anh đã nhận phản ánh miệng từ máy trưởng về việc bơm số hai từng tụt áp. Anh yêu cầu phòng máy tiếp tục theo dõi và gửi đề nghị sửa chữa, nhưng không yêu cầu xác nhận bằng văn bản rằng hạng mục ấy đã được xử lý dứt điểm trước chuyến cuối.

“Điểm này không được xác định là nguyên nhân trực tiếp khiến tàu chìm, vì quyết định ngân sách và lịch sửa chữa thuộc về phía quản lý trên bờ,” người chủ trì nói. “Tuy nhiên, đây là bài học nghề nghiệp về việc khép kín vòng phản hồi bảo trì.”

Tuấn nhìn dòng chữ ấy rất lâu. Minh ngồi phía sau, không chạm vào vai anh, không nói gì. Cuối cùng, Tuấn ngẩng lên: “Tôi đồng ý ghi.”

Đại diện Việt Hải phản đối nhiều phần trong dự thảo, đặc biệt là đoạn liên hệ giữa việc trì hoãn sửa chữa và sự cố. Luật sư của công ty yêu cầu bổ sung ý kiến của một chuyên gia khác. Người chủ trì trả lời rằng ý kiến phản biện sẽ được đính kèm nếu có căn cứ kỹ thuật, nhưng không có chuyện xóa kết quả đo, hồ sơ email hay dữ liệu đã thu thập theo biên bản.

Tuấn nhìn sang Nguyễn Hải Đăng. Ông ngồi im, đôi mắt quầng sâu. Bốn tháng đã khiến ông già đi trông thấy, mái tóc từng vuốt gọn gàng giờ lốm đốm bạc. Suốt buổi, ông không quay sang phía Tuấn lần nào.

Cáo buộc uống rượu được xử lý riêng. Báo cáo nêu rõ lời khai ban đầu của Dũng mâu thuẫn với lời khai sau đó, với dữ liệu liên lạc và với lời các nhân chứng cùng ca trực. Kết quả đo nồng độ cồn sau cứu nạn là âm tính. Không có bằng chứng khách quan nào đủ để xác nhận Tuấn đã dùng rượu trước ca trực.

Chỉ một dòng ấy thôi đã khiến hai vai Tuấn nhẹ hẳn đi. Không phải vì nó tuyên anh vô tội, mà vì nó xóa đi một điều đã bị lặp lại trên mạng hàng trăm lần như thể đó là sự thật.

Sau khi kết luận chính thức được ban hành, hồ sơ hành nghề của Tuấn được xem xét lại. Quyết định đình chỉ tạm thời hết hiệu lực. Anh phải tham dự một buổi đánh giá năng lực và cập nhật kiến thức an toàn trước khi trở lại chức danh, nhưng không bị tước bằng.

Ngày nhận thông báo, Tuấn không ăn mừng. Anh mang tờ giấy về Bình Châu. Bà Lý đang ngồi cắt cá ngoài sân, con dao nhỏ lách thoăn thoắt dưới lớp vảy bạc. Tuấn đặt tờ giấy lên chiếc bàn gỗ cạnh bà.

“Xong phần bằng rồi mẹ.”

Bà lau tay vào tạp dề, cầm tờ giấy lên đọc rất chậm. Bà không hiểu hết những thuật ngữ trong đó, nhưng nhận ra dòng nói về việc quyền đảm nhiệm chức danh được khôi phục.

“Vậy con lại đi?”

“Nếu có tàu nhận con.”

Bà gấp tờ giấy lại, trả cho anh. “Lần này nhớ cái chỗ người ta chê con.”

Tuấn bật cười. “Mẹ nói chuyện cái bơm hả?”

“Mẹ không biết bơm biếc gì. Mẹ nói chỗ nào con sai thì nhớ. Người ta xin lỗi mình không có nghĩa là mình đúng hết.”

Câu nói ấy giản dị hơn cả bản báo cáo dày mấy trăm trang, mà lại trúng hơn. Tuấn cẩn thận cất tờ giấy vào túi.

Phần việc liên quan đến Đăng thì chưa khép lại. Cơ quan điều tra hình sự đã tiếp nhận một số tài liệu về việc sửa đổi hồ sơ sau tai nạn, các quyết định bảo trì và hành vi gây sức ép với người làm chứng. Minh giải thích rằng từ đây, Tuấn là người có quyền lợi liên quan và là nhân chứng trong một số phần, chứ không phải người “đi truy tố” Đăng.

“Mày đừng sống bằng vụ án này nữa,” Minh nói.

“Nó còn chưa xử mà.”

“Càng vậy. Mày quay lại nghề đi. Khi nào người ta cần thì mày có mặt.”

Tuấn biết Minh nói đúng. Anh nộp hồ sơ vào ba hãng tàu. Hai nơi từ chối khéo vì ngại truyền thông. Nơi thứ ba gửi thư mời phỏng vấn.

Trước ngày ra Hải Phòng, Tuấn gặp Đăng lần cuối ngay bên ngoài trụ sở cơ quan điều tra. Lần này, chính Đăng là người lên tiếng gọi trước.

“Tuấn.”

Anh dừng lại. Đăng nhìn tờ giấy trong tay anh. “Bằng được khôi phục rồi à?”

“Rồi.”

Đăng gật đầu. Một khoảng im lặng kéo dài giữa hai người, chỉ có tiếng xe máy chạy qua ngoài cổng.

“Tôi đã từng nghĩ chỉ cần vượt qua quý đó là công ty sẽ ổn,” Đăng nói. “Hai hợp đồng xong, tiền về, tôi đưa tàu vào ụ. Tôi nghĩ chín mươi ngày thì không giết ai được.”

Tuấn không đáp ngay. Rồi anh hỏi: “Anh nghĩ như vậy bao nhiêu lần thì nó thành thói quen?”

Đăng nhìn anh. “Cậu muốn tôi nói là tôi hối hận?”

“Không. Tôi muốn anh hiểu vì sao tôi không thể im lặng.”

Đăng siết quai hàm. “Công ty tôi gần như xong rồi.”

“Tôi không vui vì chuyện đó.”

“Nhưng cậu cũng không rút lại gì cả.”

“Không.”

Đăng cười, một nụ cười mệt mỏi. “Ngày tôi ký bổ nhiệm cậu, tôi đã nói thuyền trưởng phải biết chịu trách nhiệm.”

“Tôi vẫn nhớ,” Tuấn đáp.

Đăng nhìn xuống đôi giày của mình. “Có lẽ lên bờ lâu quá, tôi quên mất câu đó cũng áp dụng cho giám đốc.”

Đó là câu gần nhất với một lời thú nhận mà Tuấn từng nghe từ ông. Anh không tha thứ ngay tại chỗ, cũng không buông ra lời sỉ nhục nào. Anh chỉ nói: “Phần còn lại, để hồ sơ trả lời.”

Rồi anh quay đi.

Tối hôm ấy, trong căn phòng trọ ở Hải Phòng, Tuấn pha một phin cà phê đen, đặt tấm ảnh bố cạnh chiếc laptop và mở thư mời phỏng vấn. Lần đầu tiên sau nhiều tháng, việc anh chuẩn bị không dính dáng gì đến Đăng, xác tàu hay giám định. Trên màn hình chỉ là một danh sách câu hỏi về kinh nghiệm làm thuyền trưởng.