Chương 9: Quay Về Hồ Tây Với Một Chuỗi Cung Ứng Có Hợp Đồng

Ba năm sau ngày đọc thông cáo ra mắt của GlowMax, Mai Phương Linh trở về Hồ Tây trước lúc bình minh. Không phải để hái nguyên liệu cho cả LinhSen; thương hiệu giờ đã có mạng lưới nhà cung cấp, đơn vị sơ chế và các thỏa thuận chất lượng. Bà Hồng cũng không còn chèo thuyền ra đầm mỗi ngày như trước. Tuổi cao khiến bà đi chậm hơn, và sáng hôm ấy bà chỉ muốn ra ngắm sen một lúc. Linh đi cùng bà.

“Ngày xưa con viết là bà trồng sen bảy mươi năm,” Linh nói khi hai bà cháu ngồi xuống bờ đầm. Bà cười khà khà: “Bà làm gì mà ngày nào cũng trồng từ năm tám tuổi tới giờ.” Linh nhận mình đã kể quá. “Nhà báo thích thế,” bà bảo. “Con cũng thích,” cô thú thật.

Hai người ngồi trên bờ thay vì chèo ra xa. Mùa sen năm đó không đẹp bằng năm trước, có những khoảng đầm thưa hoa, và mạng lưới người trồng đã báo trước sản lượng nguyên liệu sẽ giảm. LinhSen không chạy chiến dịch “sen Tây Hồ độc quyền” để rồi ép nguồn cung. Bộ phận thu mua và chất lượng đã có phương án sẵn: ưu tiên các lô Tây Hồ truy xuất được cho những lô sản phẩm và câu chuyện phù hợp, dùng nguồn sen thay thế đã thẩm định cho các sản phẩm không tuyên bố nguồn gốc cụ thể. Không trộn lẫn rồi vẫn ghi “một trăm phần trăm sen Tây Hồ”. Nếu tuyên bố nguồn gốc thay đổi, nhãn và nội dung marketing phải được cập nhật theo.

Bà Hồng hỏi: “Sen chỗ khác không tốt à?” Linh lắc đầu. “Không phải bà ạ. Chỉ là khác nguồn, khác tiêu chuẩn, phải kiểm nghiệm.” Bà hỏi vậy sao ngày xưa cô cứ nói sen Tây Hồ là nhất. Linh cười: “Vì con là cháu bà.”

LinhSen lúc này là một thương hiệu cỡ nhỏ và vừa. Doanh thu không phải con số mười lăm tỷ mà vài trang tin từng thổi lên, nhưng đủ nuôi đội ngũ, R&D và hàng tồn kho. Có năm tăng trưởng tốt, có năm chậm lại vì kinh tế hay kênh bán. Đội ngũ chính hơn chục người. Nhà sản xuất gia công vẫn là đối tác chính, và thương hiệu chưa xây nhà máy riêng.

Có lần một nhà đầu tư hỏi sao không xây. Linh đáp vì chưa chắc sở hữu nhà máy là cách dùng vốn tốt nhất. Nếu một ngày sản lượng hay yêu cầu kiểm soát đòi hỏi, họ sẽ đánh giá lại. Cô không dùng một nhà máy làm biểu tượng của thành công.

Danh mục sản phẩm cũng gọn: chai serum, một loại kem dưỡng, một sữa rửa mặt, và vài sản phẩm theo mùa với số lượng nhỏ. Không có nước hoa hồng, mặt nạ chỉ để lấp đầy kệ. Mỗi mã sản phẩm đều phải có lý do kinh doanh, kiểm nghiệm đầy đủ và đủ người hỗ trợ. Thương hiệu từng hủy một đợt ra mắt sau khi phát hiện vấn đề về độ ổn định. Mất tiền, và chẳng ai ngoài đội ngũ biết chuyện. Linh coi đó là dấu hiệu hệ thống chất lượng đang vận hành: một sản phẩm chưa ra đời không cần được cứu chỉ vì đã lỡ đổ tiền vào.

GlowMax vẫn tồn tại. Sau vụ thu hồi, công ty thay lãnh đạo mảng R&D và chất lượng, thu hẹp một số dòng sản phẩm và hồi phục dần. Phiên bản Lotus Renewal cũ biến mất khỏi kệ; về sau một công thức mới ra đời với định vị khác. Linh không theo dõi doanh số của họ. Trần Văn Đức rời công ty, sau đó làm tư vấn và giảng dạy ở quy mô khác, không bị xóa khỏi nghề. Linh không liên lạc với ông nữa.

Hồ sơ thỏa thuận về bằng sáng chế và ghi công nằm trong kho lưu trữ pháp lý, không nằm trong bất kỳ chiến dịch marketing nào của LinhSen. Có lần bên marketing đề xuất câu giới thiệu: “Thương hiệu sáng lập bởi nhà khoa học đã giành lại công thức bị đánh cắp.” Linh gạch đi.

“Nhưng đó là câu chuyện thương hiệu mà chị,” cậu nhân viên phản đối. “Câu chuyện cũ. Và không chính xác,” cô đáp.

Trang giới thiệu cuối cùng chỉ ghi: nhà sáng lập có nền tảng nghiên cứu về thực vật và khoa học mỹ phẩm; LinhSen phát triển sản phẩm cùng các đối tác sản xuất và chất lượng; thương hiệu ưu tiên truy xuất nguồn gốc, tuyên bố dựa trên bằng chứng và theo dõi khiếu nại. Không có nhân vật phản diện nào.

Bà Hồng hơi tiếc. “Người ta thích nghe con thắng công ty lớn.” Linh nói cô biết. Bà hỏi thế sao không kể. “Vì giờ thương hiệu phải bán bằng sản phẩm, không phải bằng vụ kiện.” Bà gật đầu.

LinhSen cùng một đơn vị sơ chế tài trợ một chương trình hợp tác nhỏ với người trồng sen. Không có quỹ nào mang tên Linh. Mục tiêu là tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc, tập huấn về độ ẩm và cách xử lý nguyên liệu, cùng điều khoản thu mua công bằng. Thương hiệu không giành độc quyền mọi người trồng; nếu họ bán cho thương hiệu khác cũng được. LinhSen chỉ yêu cầu những lô giao theo hợp đồng của mình phải đạt chuẩn.

“Vậy bí quyết của bà ai cũng mua được à?” bà Hồng hỏi.

Linh hỏi lại bà có bí quyết gì cần giữ không. “Bà biết lúc nào trà sen thơm nhất.”

“Cái đó bà cứ giữ cho trà,” Linh nói, và hai bà cháu cùng cười, tiếng cười lẫn vào tiếng lá sen xao động trong gió sớm.

Buổi chiều, Linh quay về văn phòng R&D đặt cạnh phòng thí nghiệm của đối tác. Trên bàn là một dự án mới: đánh giá các phân đoạn và những bộ phận khác của cây sen cho ứng dụng mỹ phẩm. Không ai viết trước chữ “chống viêm da”. Tệp giả thuyết chỉ ghi: mô tả đặc tính, an toàn, tương thích trong công thức, các lợi ích mỹ phẩm tiềm năng cần nghiên cứu. Không có kết luận lâm sàng nào trước khi có dữ liệu.

Linh mở sổ thí nghiệm điện tử, điền mã dự án, ngày, người đóng góp, tài sản trí tuệ có trước, nguồn mẫu, câu hỏi nghiên cứu. Rồi cô dừng lại trước khi viết tiếp. Ba năm trước, cô nghĩ sổ thí nghiệm là vũ khí để chứng minh ai đúng. Giờ cô hiểu nó trước hết là bản ghi chép để những người đến sau biết một quyết định bắt nguồn từ đâu.

Cô viết dòng đầu tiên: “Chưa biết.” Bên dưới, cô viết: “Điều cần kiểm.”

Linh thấy vui. Nhà khoa học không phải người luôn có câu trả lời, mà là người biết câu nào chưa được phép nói như một kết luận. Từ đầm sen đến chai serum, từ bản hợp đồng đến vụ thu hồi, cô đã mất nhiều năm mới học được điều ấy.

Trước khi kết thúc ngày, Linh mở bảng theo dõi nguồn nguyên liệu. Một lô của người trồng đang bị tạm giữ vì độ ẩm vượt tiêu chuẩn. Bộ phận thu mua hỏi có thể “ngoại lệ một lần” vì mùa này thiếu hàng không. Linh không tự quyết một mình. Bộ phận chất lượng đánh giá rủi ro và các phương án xử lý; nếu không đạt, lô hàng sẽ không vào sản xuất. Người trồng vẫn được giải thích rõ lý do và cách cải thiện, không bị dán nhãn “sen bẩn”.

Thương hiệu còn chi trả một phần chi phí kiểm nghiệm và tập huấn theo chương trình hợp tác, vì nếu đẩy hết chi phí chất lượng xuống vai người trồng, cái gọi là “thu mua công bằng” sẽ chỉ còn là khẩu hiệu marketing.

Tối đó, Linh gọi kể cho bà nghe. Bà Hồng hỏi: “Lô không đạt thì người ta có mất trắng không con?”

“Tùy hợp đồng và lỗi do đâu bà ạ. Bọn con đang cố chia rủi ro cho hợp lý hơn.” Bà thở ra: “Thế mới khó.” Linh dạ, và nghĩ câu ấy đúng với cả khoa học lẫn kinh doanh.

Nó khó hơn nhiều so với một câu chuyện đẹp để bán hàng, và ít thơ hơn hình ảnh “sen nở từ bùn”. Nhưng với cô, nó thật hơn.