Chương 1: Bị Xóa Tên Trước Giờ Diễn

Bảy mươi ba phút trước giờ diễn, Nguyễn Khánh Linh bị xóa tên khỏi catalog. Không phải khỏi toàn bộ show, mà chỉ khỏi đúng một dòng: “Thiết kế chính — Áo Dài Mới”. Cái tên thay vào chỗ ấy là Đặng Hải Long.

Cô đứng trong phòng họp hậu trường, nhìn bản PDF đang mở trên laptop của Trương Quỳnh Anh. Ngoài cửa, tiếng máy sấy tóc, tiếng gọi nhau í ới của ê kíp trang điểm vẫn dội vào đều đều, như thể chẳng có gì vừa xảy ra.

“Chị giải thích đi.”

Quỳnh Anh không né tránh. “Bộ sưu tập thuộc về QA Couture.”

“Em không hỏi nhãn hàng của ai. Em hỏi tên người thiết kế.”

Hải Long ngồi bên cạnh, tay vẫn xoay chiếc bút. “Điều 7 trong hợp đồng ghi rõ, mọi thiết kế tạo ra trong thời gian làm việc đều thuộc công ty.”

“Đúng,” Linh nói. “Nhưng quyền khai thác thương mại không tự biến anh thành người thiết kế những phần anh không hề vẽ.”

Long bật cười. “Tôi đã chỉnh lại bộ sưu tập cho show này.”

“Anh chỉnh ba mẫu sau khi vào dự án.”

“Và cả định hướng thương mại.”

“Vậy thì ghi anh là người phát triển.”

Quỳnh Anh gõ nhẹ ngón tay xuống mặt bàn. “Linh, đủ rồi.”

“Chị xóa tên em vì thương vụ với Lotte, phải không?”

Quỳnh Anh nhìn thẳng vào cô. “Long mang về mạng lưới phân phối. Chúng ta cần một gương mặt có thể đi cùng kế hoạch mở rộng.”

“Mở rộng thì phải xóa lịch sử sao?”

“Đây là bộ sưu tập của công ty.”

Nghe câu ấy, Linh hiểu mình phải tách bạch hai chuyện. Cô đã làm thiết kế chính ở QA Couture suốt năm năm, và hợp đồng của cô quả thật chuyển giao quyền rất rộng: mọi thiết kế tạo ra trong quá trình làm việc đều thuộc công ty. Nhưng không có dòng nào cho phép công ty ghi tên một người khác là tác giả duy nhất, khi chính hồ sơ nội bộ cho thấy Linh là người làm. Quyền sở hữu là một câu hỏi; ai là người đã thiết kế là một câu hỏi khác.

“Nếu chị muốn cho em nghỉ, em cần quyết định bằng văn bản.”

Quỳnh Anh im một lúc. “Không cần làm ồn ở hậu trường.”

“Em không làm ồn,” Linh đáp. “Em chỉ đang đề nghị có giấy tờ.”

Mười phút sau, phòng nhân sự mang tới quyết định tạm đình chỉ nhiệm vụ, thu quyền ra vào khu vực show và yêu cầu bàn giao thiết bị, tài liệu của công ty. Không ai sa thải cô bằng miệng. Linh ký xác nhận đã nhận văn bản, nhưng không ký vào dòng đồng ý với lý do “không thống nhất định hướng thương mại”.

Laptop công ty, cô để lại trên bàn. Khó hơn là mấy cuốn sổ phác thảo: có một cuốn của riêng cô, trong đó lẫn cả nét vẽ cá nhân lẫn bản thảo dự án của QA. Bộ phận nhân sự và luật sư công ty đề nghị niêm phong tạm, sau này quét bản sao rồi tách riêng từng phần. Linh không giật lại. Cô chỉ chụp ảnh biên nhận bàn giao.

Điện thoại cá nhân thì cô giữ. Trong máy có những tấm ảnh hậu trường do chính cô chụp, nhưng không ít tấm có tài liệu mật của công ty. Cô không định đăng tấm nào.

“Em tính lên story à?” Quỳnh Anh hỏi.

“Em chưa biết.”

“Nếu em phá show, em sẽ hối hận.”

Linh nhìn qua khe cửa, nơi mười hai bộ “Áo Dài Mới” đang khoác trên mannequin chờ lên sàn. Một phần trong cô muốn bước thẳng ra ngoài và nói hết với mọi người. Nhưng người mẫu, thợ may, thợ thêu, stylist, chuyên viên trang điểm không phải những người quyết định tên ai được ghi. Phá show không trả lại cái tên cho cô, chỉ lấy đi buổi diễn của họ.

“Em không phá,” cô nói.

Quỳnh Anh thở ra. “Tốt.”

“Nhưng em sẽ xem lại hợp đồng và chuyện ghi tên.”

Gương mặt Quỳnh Anh lập tức cứng lại.

Linh rời hậu trường bằng cửa dành cho nhân viên. Sài Gòn đang mưa nhẹ. Không có cảnh bảo vệ áp giải như phim, chỉ một nhân viên an ninh đi cùng cô tới quầy trả thẻ. Cô xách chiếc túi cá nhân, trong đó có ví, điện thoại, một cuộn lụa nhỏ bà ngoại từng tặng và một cuốn sổ không dính gì tới dự án công ty, đã được nhân sự xác nhận là đồ riêng.

Điện thoại rung. Trần Minh Khôi, nhiếp ảnh gia từng chụp các buổi thử đồ cho QA, nhắn: “Em vừa thấy tên người thiết kế bị thay. Chị ổn không?”

Linh gõ: “Chưa biết.”

Khôi gọi ngay. “Em còn giữ ảnh RAW các buổi thử đồ từ năm ngoái.”

“Đừng đăng,” Linh nói liền.

Đầu dây bên kia im một nhịp. “Em tưởng chị cần bằng chứng.”

“Cần. Nhưng ảnh chụp trong dự án của QA còn dính quyền lợi và hợp đồng của em. Để luật sư xem trước.”

“Chị khác hẳn mấy nhân vật trên phim.”

“Chị vừa bị xóa tên, không muốn tự gây thêm lỗi.”

“Vậy em giữ nguyên thẻ nhớ và kho lưu trữ, không chỉnh gì cả.”

“Cảm ơn em.”

Linh gọi cho một luật sư chuyên về giải trí và sở hữu trí tuệ mà cô từng gặp ở một buổi hội thảo. “Tôi muốn biết mình có quyền đòi những gì.”

Câu hỏi đầu tiên của luật sư rất khô: “Hợp đồng lao động đâu?”

“Tôi có bản sao riêng.”

“Tốt. Còn hợp đồng show và quy định ghi danh?”

“Công ty giữ, phải đề nghị họ cung cấp.”

“Ai tạo ra các thiết kế?”

“Tôi dẫn dắt, cả đội cùng làm. Long vào sau và phát triển vài mẫu.”

“Vậy đừng vội gọi toàn bộ là ‘của tôi’ trước khi vạch rõ ai đóng góp phần nào.”

Linh nhìn màn mưa trắng xóa trước hiên. “Tôi biết.”

“Còn phần thêu truyền thống?”

“Đó là kỹ thuật của cộng đồng làng nghề. Bà tôi dạy tôi, nhưng tôi không nhận mình sở hữu kỹ thuật ấy.”

“Tốt.”

“Sao ai cũng nói ‘tốt’ vậy?”

Luật sư cười. “Mai mang hợp đồng tới.”

Trước khi về, Linh làm thêm một việc chẳng có chút điện ảnh nào. Từ hộp thư cá nhân, cô gửi email cho phòng nhân sự và luật sư công ty, liệt kê những gì đã bàn giao: laptop, thẻ ra vào, cuốn sổ phác thảo lẫn nội dung đang được niêm phong chờ tách, cùng những món đồ riêng cô mang theo.

“Để làm gì?” Khôi hỏi khi nghe cô kể.

“Để ba tháng nữa không ai nhớ khác đi.”

“Chị nghĩ QA sẽ nói chị lấy đồ à?”

“Không biết,” Linh đáp. “Nhưng một tờ biên nhận rõ ràng rẻ hơn một cuộc cãi vã.”

Luật sư còn khuyên cô đừng đăng tuyên bố ngay trong đêm. Khi cô hỏi có phải vì sợ bị kiện bôi nhọ, ông nói đó chỉ là một phần. “Phần còn lại là cô chưa đọc đủ hợp đồng và quy định ghi danh. Tối nay cô nói ‘họ cướp bộ sưu tập của tôi’, mai hợp đồng lại cho thấy quyền sở hữu thuộc công ty, thì cô mất uy tín trước khi tranh chấp kịp bắt đầu.”

Linh ghét lời khuyên ấy, chính vì nó đúng. Cuối cùng cô chỉ soạn một dòng trạng thái rất ngắn: “Tôi không còn tham gia show tối nay. Tôi sẽ cập nhật khi có thông tin phù hợp.” Không nêu tên ai, không có chữ “ăn cắp”, không khóc trước camera.

Khôi nhắn thêm: “Em giữ nguyên ảnh RAW, không đăng gì cho tới khi luật sư đồng ý.” Linh trả lời hai chữ cảm ơn. Cuộc tranh chấp bắt đầu theo cách ấy: không phải ai hét to hơn, mà mỗi bên để lại đúng giấy tờ về thứ mình đang giữ và thứ mình đang đòi.

Show vẫn diễn tối hôm đó. Linh không xem livestream. Cô về căn hộ, đặt cuộn lụa của bà lên bàn, mở máy và tạo một tệp mới mang tên “Tranh chấp ghi danh / Bộ sưu tập độc lập”.

Bên trong có hai thư mục, tách hẳn nhau, không được trộn lẫn. Thư mục đầu để giải quyết cái tên vừa bị xóa. Thư mục thứ hai để xây một thứ mà công ty cũ không thể nói là thuộc hợp đồng lao động thêm lần nào nữa.