Chương 1: Một Báo Cáo Không Chịu Biến Mất

Quyết định chấm dứt hợp đồng của bác sĩ Dương Hải Bình chỉ dài đúng một trang. Lý do nằm ở đoạn thứ ba, gói gọn trong một câu: không tuân thủ quy trình báo cáo nội bộ, gây ảnh hưởng tới uy tín bệnh viện và quan hệ với nhà cung cấp.

Hải Bình đọc hai lần. Không có dòng nào nói anh chẩn đoán sai. Không có dòng nào nói bệnh nhân Trần Văn Minh không bị tổn thương gan. Cũng chẳng có dòng nào giải thích vì sao bản báo cáo phản ứng có hại của thuốc, thứ dân trong ngành gọi tắt là ADR, mà anh gửi ba tuần trước lại biến mất khỏi bệnh án.

“Anh ký nhận vào đây,” chị nhân viên phòng nhân sự đẩy cây bút sang.

Hải Bình ký vào ô xác nhận đã nhận quyết định, nhưng để trống ô “đồng ý với nội dung”. Anh đặt bút xuống, ngẩng lên nhìn những người ngồi bên kia bàn.

“Tôi cần bản sao hồ sơ xử lý phản ánh của tôi.”

Trưởng phòng nhân sự thở dài. “Anh nghỉ rồi, đừng kéo chuyện ra thêm.”

“Tôi chỉ xin những gì tôi có quyền nhận theo quy trình nội bộ.”

“Hồ sơ bệnh nhân là dữ liệu của bệnh viện.”

“Tôi không xin mang bệnh án về nhà,” Hải Bình nói, giọng vẫn đều. “Tôi xin mã báo cáo ADR do tôi tạo, biên nhận của hệ thống và quyết định đóng báo cáo.”

Người trưởng phòng liếc sang luật sư nội bộ. Ông ta gõ nhẹ đầu bút lên mặt bàn rồi nói: “Phần đó sẽ được rà soát.”

“Vậy xin trả lời tôi bằng email.”

Ba tuần trước, ông Trần Văn Minh nhập viện vì mệt mỏi, chán ăn, và kết quả khám định kỳ cho thấy men gan tăng cao. Ông đang dùng một loại thuốc hạ mỡ máu mới, tên thương mại là Lipozen-SN, được bệnh viện đưa vào danh mục khoảng bốn tháng. Hải Bình không vội kết luận “thuốc gây độc gan”. Trong hồ sơ, anh chỉ ghi: nghi phản ứng có hại liên quan đến thuốc, cần đánh giá các nguyên nhân khác, theo dõi xét nghiệm, cùng bác sĩ điều trị và dược sĩ lâm sàng xem xét các thuốc đang dùng.

Bệnh nhân được hội chẩn. Những nguyên nhân thường gặp khác được kiểm tra theo khả năng lâm sàng. Bác sĩ điều trị cho tạm ngừng thuốc trong thời gian đánh giá. Dược sĩ lâm sàng lập báo cáo ADR, còn Hải Bình ký ở phần người phát hiện. Mọi thứ diễn ra đúng như sách dạy.

Hai ngày sau, mã chẩn đoán trong hồ sơ bị đổi thành “viêm gan do nguyên nhân khác, chưa xác định”. Nếu vẫn đang tìm nguyên nhân thì ghi vậy cũng không sai. Nhưng dòng “nghi liên quan Lipozen-SN” đã biến mất. Báo cáo ADR cũng chuyển trạng thái từ “đã gửi” sang “hủy do trùng báo cáo”. Hải Bình hỏi dược sĩ lâm sàng, người này khẳng định mình không hủy. Anh gửi email cho ban an toàn người bệnh, hai ngày trôi qua không có hồi âm. Anh gửi tiếp lên phó giám đốc chuyên môn, Trương Hữu Phúc.

Cuộc họp sau đó chỉ có bốn người, trong căn phòng kín ở tầng sáu. Phúc ngả lưng vào ghế, giọng ôn tồn: “Một ca men gan tăng thì chưa đủ để làm lớn chuyện với nhà cung cấp.”

“Tôi không xin kết luận thuốc nguy hiểm,” Hải Bình đáp. “Tôi chỉ xin giữ báo cáo tín hiệu đúng quy trình.”

“Bệnh nhân còn nhiều yếu tố khác.”

“Vậy thì ghi thêm các yếu tố khác vào.”

Phúc nhìn anh một lúc lâu. “Cậu có hiểu bệnh viện vừa ký hợp đồng mới với Sơn Nam Pharma không?”

Hải Bình im lặng một nhịp. “Điều đó không phải yếu tố lâm sàng.”

Cuộc họp trở nên tồi tệ kể từ câu ấy. Một tuần sau, anh bị khóa quyền truy cập hệ thống với lý do “kiểm tra hành vi truy xuất dữ liệu vượt phạm vi”. Thêm một tuần nữa, quyết định chấm dứt hợp đồng được ban hành.

Trước khi rời bệnh viện, Hải Bình không in danh sách bệnh nhân mang về như một kẻ tuồn dữ liệu ra ngoài. Anh biết rõ làm vậy sẽ thành một sai phạm khác, và còn tệ hơn, nó sẽ cho người ta cớ để không nhìn vào câu hỏi thật. Anh chỉ giữ lại những gì thuộc hồ sơ công việc của riêng mình: các email anh đã gửi, mã phiếu yêu cầu hỗ trợ kỹ thuật, biên nhận ADR tại thời điểm tạo, quyết định nhân sự, và danh sách mã sự việc không chứa tên bệnh nhân mà anh ghi trong sổ chuyên môn theo đúng quy định. Mọi dữ liệu bệnh nhân về sau, nếu cần, phải đi qua con đường pháp lý hoặc có sự đồng ý phù hợp.

Ở sảnh tầng trệt, điều dưỡng Hạnh đứng chờ anh cạnh cây cột lớn. Cô nhìn quanh trước khi lên tiếng, giọng nhỏ tới mức suýt lẫn vào tiếng loa gọi số.

“Bác sĩ Bình… em xin lỗi.”

“Vì chuyện gì?”

Hạnh cắn môi. “Hồ sơ của chú Minh… người sửa mã chẩn đoán đã dùng tài khoản của em.”

Hải Bình khựng lại. “Em sửa à?”

“Em đăng nhập.”

“Ai yêu cầu?”

Hạnh không trả lời. Mắt cô đỏ hoe. “Nếu bây giờ em nói ra, họ sẽ đuổi em.”

Hải Bình nhìn người điều dưỡng trẻ trước mặt. Anh hoàn toàn có thể ép cô nói, có thể giảng một bài về đạo đức nghề nghiệp ngay giữa sảnh. Nhưng một lời khai bị ép ra trong lúc hoảng loạn cũng chẳng tốt hơn một bộ hồ sơ bị sửa.

“Đừng nói với tôi nếu em chưa sẵn sàng.”

Hạnh ngẩng lên, ngạc nhiên.

“Nhưng hãy giữ lại những gì em có. Đừng tự xóa thêm gì nữa.”

“Nếu họ thu máy của em thì sao?”

“Đừng sao chép trái phép dữ liệu bệnh nhân,” anh nói. “Chỉ ghi lại những chuyện liên quan tới tài khoản của em, rồi tìm người tư vấn pháp lý, hoặc kênh báo cáo có bảo vệ người tố giác.”

Hạnh gật đầu, hai tay vẫn run. Hải Bình bước qua cánh cửa tự động lần cuối với tư cách nhân viên của bệnh viện. Ngoài trời, nắng Đà Nẵng gắt tới chói mắt, hơi nóng hắt lên từ mặt đường nhựa. Điện thoại trong túi rung lên. Là cha anh.

“Về phòng khám nhà không con?”

Gia đình Hải Bình có một phòng khám y học cổ truyền đã nhiều năm. Cha anh là bác sĩ y học cổ truyền, có chứng chỉ hành nghề riêng. Còn Hải Bình được đào tạo nội khoa. Hai phạm vi ấy không thể gộp làm một chỉ vì người hành nghề mang cùng một họ.

“Con về,” anh nói. “Nhưng con chỉ khám đúng phạm vi của con thôi.”

Cha anh bật cười trong điện thoại. “Vừa bị đuổi mà vẫn khó tính.”

“Chính vì vừa bị đuổi đấy cha.”

Buổi chiều, Hải Bình dọn một chiếc bàn nhỏ trong góc phòng khám gia đình, giữa mùi thuốc bắc phảng phất và tiếng quạt trần kêu lạch cạch. Anh mở laptop cá nhân. Một email từ địa chỉ lạ vừa tới. Người gửi tự giới thiệu là Lê Thu Vân, thuộc đoàn thanh tra an toàn dược. Nội dung chỉ có ba dòng: “Chúng tôi đang rà soát tín hiệu an toàn liên quan đến Lipozen-SN. Tên anh xuất hiện trong một báo cáo đã bị hủy trên hệ thống. Nếu anh đồng ý, xin làm việc qua kênh chính thức. Không gửi dữ liệu bệnh nhân qua email này.”

Hải Bình đọc xong, ngồi yên rất lâu. Lần đầu tiên trong ba tuần, anh thấy có một câu trong vụ việc này được viết đúng ngay từ đầu.