Chương 1: Đám Cháy Nhà Máy TanChem
Lửa bùng lên lúc hai giờ mười bảy phút sáng — trong kho hóa chất B3 của Nhà máy TanChem, Khu Công nghiệp Tân Thuận, Quận 7, TP.HCM. Không ai biết chính xác nguyên nhân — nhưng sau này, báo cáo điều tra của Cục Cảnh sát PCCC xác định: chập điện tại bảng phân phối điện chính (Main Distribution Board — MDB), do chuột cắn lớp cách điện dây dẫn 3x16mm², gây ngắn mạch, tia lửa bắt vào thùng dung môi toluene đặt cách MDB bốn mét — vi phạm TCVN 3890:2009 quy định khoảng cách an toàn tối thiểu sáu mét giữa nguồn phát tia lửa và hóa chất dễ cháy nhóm I.
Toluene — dung môi công nghiệp, điểm chớp cháy (flash point) 4°C, nhiệt độ tự bốc cháy (autoignition temperature) 480°C — bốc hơi nhanh trong kho kín không thông gió (hệ thống thông gió cơ khí kho B3 hỏng từ ba tháng trước, chưa sửa — biên bản kiểm tra PCCC ngày 15/4 ghi rõ, nhưng Giám đốc nhà máy Nguyễn Đình Phúc ký cam kết "sửa trong 30 ngày" rồi không sửa). Hơi toluene tích tụ — nồng độ vượt LEL (Lower Explosive Limit — giới hạn nổ dưới: 1.1% thể tích) — và khi tia lửa chập điện bắt vào, cả kho B3 bùng cháy trong bốn giây. Không phải cháy bình thường — mà deflagration (nổ phình) — sóng áp suất đẩy cửa kho bung ra, lửa lan sang kho B2 (chứa acetone và MEK — Methyl Ethyl Ketone), rồi kho B1 (chứa epoxy resin và hardener). Ba kho — tổng diện tích hai nghìn mét vuông — cháy trong mười phút.
Trần Đức Mạnh — Đội trưởng Đội PCCC số 7 (Quận 7), Trung tá, bốn mươi tuổi, mười tám năm trong ngành — nhận tin từ Trung tâm Chỉ huy 114 lúc hai giờ hai mươi ba phút. Sáu phút sau khi cháy bùng. Mạnh đang ngủ tại đơn vị (lính PCCC trực đêm — ngủ tại trạm, sẵn sàng 24/7) — nghe còi báo động, tỉnh ngay, chân chạm đất trước khi não kịp xử lý thông tin. Mười tám năm — phản xạ. Mặc bộ quần áo chữa cháy Nomex IIIA (chịu nhiệt 371°C, chống cháy, chống axit — nặng bốn kí), đội mũ bảo hộ Cairns 1044 (tiêu chuẩn NFPA 1971), mang SCBA (Self-Contained Breathing Apparatus — bình khí thở tự cấp MSA AirHawk, dung tích 6.8 lít, thời gian thở 30 phút), xỏ ủng chống hóa chất, đeo găng tay chịu nhiệt. Từ giường đến xe cứu hỏa: ba phút bốn mươi giây — nhanh hơn tiêu chuẩn bốn phút.
Đội Mạnh: mười hai lính PCCC, hai xe chữa cháy (xe bồn 6.000 lít Hino FG + xe thang Bronto Skylift 32 mét), và một xe cứu thương. Chạy từ trạm PCCC Quận 7 (đường Nguyễn Thị Thập) đến KCN Tân Thuận: năm phút — ban đêm, đường trống, còi hú, đèn đỏ vượt. Đến hiện trường lúc hai giờ ba mươi hai phút — mười lăm phút sau khi cháy bùng.
Hiện trường: ba kho hóa chất cháy ngùn ngụt — lửa cao hai mươi mét, khói đen đặc (khói toluene + acetone: chứa CO, HCN, phosgene — khí độc, hít vào gây ngộ độc, bất tỉnh trong ba phút, chết trong mười phút nếu không có SCBA). Nhiệt bức xạ: cảm nhận ở khoảng cách năm mươi mét — nóng rát da. Gió Đông Nam (gió mùa tháng Tám) thổi khói và nhiệt về phía nhà máy chính — nơi có xưởng sản xuất A1 với ca đêm đang hoạt động.
Xưởng A1 — hai mươi ba công nhân ca đêm — đang di tản. Nhưng — Mạnh nghe trên radio: "Mười bảy công nhân mắc kẹt tại tầng hai xưởng A1 — cầu thang sập do sức ép nổ từ kho B3, không xuống được. Lối thoát hiểm duy nhất: cầu thang phía Tây — bị khói đặc bao phủ." Mười bảy người — mắc kẹt trên tầng hai, khói tràn vào, không lối ra, thời gian sống còn (tenability time) ước tính: mười lăm đến hai mươi phút trước khi nồng độ CO vượt ngưỡng chết (1200 ppm).
Mạnh quyết định: tiếp cận xưởng A1 từ phía Bắc — vòng qua kho B1 (đang cháy) để đến cầu thang phía Tây. Nhưng — lúc hai giờ ba mươi lăm phút — Mạnh nhận lệnh từ Đại tá Phạm Quốc Hưng, Phó Giám đốc Sở Cảnh sát PCCC TP.HCM (chỉ huy hiện trường cấp trên — đến muộn hơn ba phút, ngồi trong xe chỉ huy cách hiện trường hai trăm mét): "Cấm tiếp cận bán kính một trăm mét quanh kho B1-B3. Nguy cơ nổ BLEVE (Boiling Liquid Expanding Vapor Explosion) — nếu bồn chứa hóa chất trong kho B1 quá nhiệt. Chờ lực lượng hóa chất chuyên dụng từ Bộ."
BLEVE — nổ hơi chất lỏng sôi — là kịch bản tồi tệ nhất trong cháy hóa chất: bồn chứa bị nung nóng, chất lỏng bên trong sôi, áp suất tăng vượt giới hạn, bồn nổ tung — phóng mảnh kim loại và tạo quả cầu lửa (fireball) bán kính năm mươi đến một trăm mét. Nếu BLEVE xảy ra — lính PCCC trong bán kính sẽ chết.
Nhưng nếu chờ — mười bảy công nhân tầng hai xưởng A1 sẽ chết trước. CO không chờ lực lượng chuyên dụng.
Mạnh nhìn đồng hồ: hai giờ ba mươi sáu phút. Mười bảy người có mười lăm phút. Lực lượng hóa chất từ Bộ: ít nhất bốn mươi lăm phút (từ trung tâm thành phố). Bài toán: chờ = mười bảy người chết. Không chờ = vi phạm lệnh cấm = kỷ luật, có thể mất nghiệp — nhưng mười bảy người sống.
"Đội ơi — ai tình nguyện vào xưởng A1 với tôi?"
Mười hai lính PCCC — im lặng một giây. Rồi sáu người giơ tay. Sáu người không giơ — không phải hèn, mà biết: BLEVE có thể xảy ra, và họ có gia đình. Mạnh hiểu — và không trách.
"Sáu người đủ. Đi."