Chương 1: Mẫu Bao Bì Nứt Trước Ống Kính

Mẫu túi nứt ngay trên sân khấu. Âm thanh rất nhỏ, chỉ là một tiếng tách khô dưới tay Nguyễn Hữu Khoa, nhưng đủ làm hàng ghế đối tác lặng đi trong một nhịp thở.

Khoa đang cầm sản phẩm mới của nhà máy tại VSIP, giới thiệu một dòng bao bì sinh học mà ông gọi là “kết quả ba năm nghiên cứu nội bộ”. Ánh đèn sân khấu rọi thẳng vào lớp màng trong mờ, và vết nứt mảnh như sợi tóc hiện lên rõ đến mức người ngồi hàng thứ ba cũng nhìn thấy.

Lương Đức Tín đứng ở cuối phòng, trên ngực không còn thẻ nhân viên. Anh không được mời. Một kỹ thuật viên cũ nhắn rằng sản phẩm sắp được công bố, và trên trang trình chiếu ghi công không còn tên anh. Tín chỉ định đến nhìn một lần cho biết, không tính nói gì, cho tới khi chiếc túi nứt.

Khoa bình thản xoay chiếc túi sang mặt khác.

“Mẫu trình diễn phải vận chuyển đường dài nên có thể bị ảnh hưởng.”

Một phóng viên giơ tay: “Vậy sản phẩm thương mại đã đạt toàn bộ các bài thử chưa?”

“Đã đạt theo tiêu chuẩn nội bộ,” Khoa đáp.

Tín thấy vai một kỹ thuật viên đứng cạnh máy chiếu cứng lại. Anh biết người đó: Phạm Quốc Dũng, người từng cùng anh chạy hàng chục mẻ thử. Dũng cúi mặt vào bảng điều khiển, không ngẩng lên.

Rồi Khoa nhìn thấy Tín. Nụ cười trên môi ông đổi đi rất nhẹ.

“À, hôm nay có cả nhân viên cũ.” Vài người quay đầu lại. “Anh Tín từng hỗ trợ phòng thử nghiệm một giai đoạn, nhưng sau đó rời dự án vì không tuân thủ quy trình lưu mẫu.”

Nghe câu ấy, Tín hiểu vì sao mình phải đứng lại. Không phải vì chiếc túi nứt, mà vì lịch sử đang được viết thành một dòng quá sạch sẽ, sạch đến mức không còn chỗ cho những người đã thức trắng trong phòng lab.

“Tôi có thể nói một câu không?”

Người điều phối lúng túng nhìn sang Khoa. Ông nói gọn: “Đây không phải phiên tranh luận nội bộ.”

“Đúng,” Tín đáp, giọng không cao. “Nên tôi không tranh chuyện công thức.” Anh quay về phía hàng ghế đối tác. “Tôi chỉ xin đừng gọi sản phẩm là đã hoàn tất thẩm định, khi bộ hồ sơ thử nghiệm đầy đủ chưa được nhóm chất lượng và kỹ thuật phát hành.”

Không ai vỗ tay, cũng không ai đổi phe. Nhưng vị đối tác người Đức ngồi hàng đầu khẽ nghiêng người hỏi: “Bộ hồ sơ thử nghiệm đầy đủ hiện nằm ở đâu?”

“Đang hoàn thiện,” Khoa trả lời. Người kia cúi xuống ghi gì đó vào sổ, và buổi giới thiệu kết thúc sớm hơn dự kiến gần nửa tiếng.

Tín rời hội trường trước khi có ai kịp chặn lại. Nắng trưa ngoài bãi xe hắt lên từ mặt nhựa đường nóng rẫy. Võ Yến Trang đuổi theo anh tới tận hàng xe máy. Cô từng là điều phối viên dự án của nhóm nghiên cứu và phát triển, cũng từng là người yêu của anh gần hai năm.

“Anh không nên tới.”

“Anh chỉ đến nghe.”

“Anh vừa làm đối tác nghi ngờ cả dự án.”

“Anh chỉ nói chưa có bản phát hành đầy đủ.”

“Vì anh biết họ đang thiếu gì.” Trang thở gấp, tay vẫn cầm tập tài liệu của buổi họp.

Tín nhìn cô. “Em cũng biết mà.”

Yến Trang tránh ánh mắt anh. “Mọi thứ đã khác trước rồi. Dự án đã thương mại hóa, có pháp chế, có hồ sơ đăng ký sáng chế.”

“Hồ sơ đăng ký sáng chế không làm bộ thử nghiệm tự xuất hiện.”

Trang siết chặt tay. “Anh vẫn nghĩ đây là sáng chế của anh?”

Tín im một lúc. “Anh nghĩ danh sách người đóng góp đang sai.”

“Thì khác gì nhau?”

“Rất khác. Ai là tác giả sáng chế, ai là chủ sở hữu, ai giữ bí quyết và ai được trả cho phần nào, chuyện đó không gói được trong một câu.”

Trang nhìn anh như không nhận ra người đang đứng trước mặt. Ba tháng trước, trong cơn giận, chính Tín từng nói họ cướp bằng sáng chế của anh. Giờ anh không dùng câu đó nữa. Một phần vì luật sư đã bắt anh đọc lại từng điều khoản hợp đồng lao động, một phần vì hai kỹ thuật viên khác từng ngồi với anh trong phòng lab. Nhớ lại cho kỹ, nhiều ý tưởng anh vẫn coi là “của mình” thực ra được sinh ra từ những cuộc tranh luận của cả ba người.

“Anh định kiện à?” Trang hỏi.

“Chưa biết.”

“Vậy anh muốn gì?”

“Hồ sơ đúng trước đã.”

Trang cười buồn. “Anh lúc nào cũng tin hồ sơ cứu được người.”

“Không,” Tín nói. “Anh vừa bị một bộ hồ sơ sai đuổi khỏi dự án.”

Trang không trả lời. Cô quay người đi vào, gót giày gõ đều trên lối đi lát gạch, không ngoái lại.

Tín đứng ngoài bãi xe thêm vài phút rồi gọi cho luật sư sở hữu trí tuệ của mình.

“Mẫu trình diễn vừa hỏng ngay trên sân khấu.”

“Có liên quan đến các điểm yêu cầu bảo hộ không?”

“Không trực tiếp.”

“Tốt. Đừng dùng lỗi của một mẫu trình diễn để nói bằng sáng chế sai.”

Tín bật cười, giọng mệt mỏi. “Tôi cũng biết mà.”

“Tôi nhắc vì anh đang giận.” Luật sư lật giấy tờ ở đầu dây bên kia. “Công ty đã nộp đơn đăng ký sáng chế chưa?”

“Rồi.”

“Tác giả ghi trong đơn là ai?”

“Khoa, Yến Trang và một giám đốc kỹ thuật. Không có tôi, Dũng hay chị Mai.”

“Người nộp đơn?”

“Công ty.”

“Hợp đồng lao động của anh có điều khoản chuyển giao quyền đối với sáng chế không?”

“Có.”

“Vậy mục tiêu không thể chỉ là ‘trả bằng sáng chế cho anh’. Ta cần một bảng đối chiếu, người trong nghề gọi là claim chart: ai đã góp vào từng yếu tố được yêu cầu bảo hộ. Có nó rồi mới nói đến tư cách tác giả. Quyền sở hữu và tiền bù đắp là một lớp khác.”

Tín nhìn vết bỏng cũ trên cổ tay, dấu tích của một lần khuôn ép quá nhiệt. “Còn mẫu B17?”

“Một mẫu lưu chỉ chứng minh rằng một phiên bản vật liệu đã tồn tại ở một thời điểm nào đó, nếu chuỗi lưu giữ đáng tin. Nó không tự chứng minh ai là tác giả.”

“Còn sổ ghi chép thí nghiệm?”

“Tốt hơn, nếu được ghi đúng thời điểm, có người chứng kiến và chữ ký. Nhưng vẫn phải nối được tới từng điểm bảo hộ.”

Tín thở ra. Không có một vật nào cứu được anh, không phải B17, không phải email, cũng không phải đơn đăng ký. Chỉ có một quá trình phải được dựng lại từng mảnh.

Tối đó, trong căn phòng thuê nhỏ, anh mở laptop cá nhân. Anh không tải thêm tài liệu nào của công ty, cũng không nhờ Dũng gửi file mật. Anh chỉ lập danh sách những thứ mình đã giữ một cách hợp lệ trước khi rời đi: bản scan sổ ghi chép từng gửi để làm việc từ xa, biên nhận thử nghiệm từ một phòng lab bên ngoài, các email lịch họp, ảnh mẫu do chính anh chụp trong những buổi được quyền tham gia, bản hợp đồng lao động và thư chấm dứt hợp đồng.

Rồi anh lập một danh sách khác, gồm những thứ chỉ được lấy qua thủ tục pháp lý hoặc sự đồng ý của công ty, tuyệt đối không tự lấy: lịch sử các phiên bản công thức, bản khai báo sáng chế gốc, sổ kiểm kê mẫu, phiếu chạy thử, biên bản rà soát người đóng góp.

Tín nhìn hai danh sách đặt cạnh nhau trên màn hình. Ba năm của anh không nằm trong một chiếc túi. Nó nằm trong hàng trăm quyết định nhỏ, nhiều người cùng làm, nhiều lần thất bại, và trong những gì đã được ghi lại, hoặc bị ghi sai.

Chiếc túi nứt trên sân khấu chỉ là một tiếng động. Cuộc tranh chấp thật sự bắt đầu sau khi tiếng động ấy đã tắt.