Chương 2: Người Đầu Tư Không Dùng Cảm Giác Làm Bằng Chứng
Bùi Thanh Hà không dùng cảm giác để kết luận ai nói thật. Khi Đức Tín đặt một miếng màng sinh học lên bàn họp, cô chỉ liếc qua rồi nói: “Tôi không thể biết công thức từ mùi hay màu.”
Tín hơi ngượng. “Tôi tưởng chị từng học vật liệu.”
“Từng học nên mới biết đừng diễn.”
Thanh Hà là quản lý đầu tư của một quỹ chuyên về công nghệ công nghiệp và vật liệu cho khí hậu. Cô nghe chuyện của Tín qua một người bạn chung, đồng ý gặp nhưng nói trước là không hứa rót tiền.
“Anh cần bao nhiêu tiền?”
“Chưa biết.”
“Tốt.”
Tín nhướng mày. “Sao ai cũng khen ‘tốt’ đúng lúc tôi chưa chuẩn bị gì?”
“Vì nếu anh vừa bị cho nghỉ đã cầm đến đây mức định giá ba trăm tỷ, tôi sẽ kết thúc cuộc họp.” Thanh Hà mở cuốn sổ bìa da, rút bút. “Anh muốn làm gì?”
“Xác nhận đúng tác giả sáng chế, đòi quyền lợi cho cả nhóm, và nếu không quay lại được thì phát triển một nền tảng vật liệu mới từ phần tôi có quyền sử dụng.”
“Anh có quyền dùng những gì?”
“Đó là việc tôi đang kiểm.”
Cô gật đầu. “Đúng câu.”
Khi cô hỏi về bằng sáng chế, Tín không nói “bằng sáng chế của tôi”. Anh nói công ty đã nộp đơn, và danh sách tác giả, theo những gì anh biết, không phản ánh đúng đóng góp thực tế.
“Còn quyền sở hữu?”
“Hợp đồng có điều khoản chuyển giao. Có thể công ty vẫn là chủ sở hữu, dù danh sách tác giả phải sửa.”
“Bí quyết thì sao?”
“Một phần là bí mật kinh doanh của công ty, tôi không được mang đi. Một phần là kỹ năng và hiểu biết chung, tôi được phép giữ. Ranh giới giữa hai thứ đang để luật sư phân loại.”
Thanh Hà viết khá lâu, rồi ngẩng lên. “Anh khá hơn lời giới thiệu.”
“Lời giới thiệu nói gì?”
“Một kỹ sư bị cướp bằng sáng chế.”
“Tôi cũng từng tự kể như thế,” Tín thừa nhận.
“Mẫu B17?”
“Tôi nhớ nó nằm trong kho lưu mẫu của công ty.”
“Anh có quyền lấy không?”
“Không,” Tín lắc đầu.
“Vậy đừng.”
“Tôi không định.”
“Tốt.” Cô lại dùng đúng từ đó, và lần này Tín bật cười.
Họ mất hai giờ chỉ để lập danh mục thẩm định. Đơn đăng ký sáng chế và các điểm yêu cầu bảo hộ, bản cam đoan của từng tác giả, hợp đồng chuyển giao quyền của từng người đóng góp, sổ ghi chép thí nghiệm, báo cáo thử nghiệm bên ngoài, hồ sơ chạy thử, nhật ký lưu giữ mẫu, lịch sử phiên bản công thức, biên bản họp, quyết định phê duyệt ngân sách dự án. Không một mục nào dựa trên cảm giác hay ấn tượng cá nhân.
“Tôi có thể trả chi phí cho một luật sư độc lập rà soát và một phòng lab xác nhận, nếu mọi người ký hợp đồng dịch vụ đúng chuẩn,” Thanh Hà nói. “Nhưng đó không phải khoản đầu tư vào công ty mới nào cả.”
“Sao chị giúp?”
“Tôi muốn biết tài sản thật nằm ở đâu.”
“Nếu nó thuộc về công ty cũ?”
“Thì tôi không đầu tư vào một câu chuyện mà không ai sở hữu được.”
Tín thích câu trả lời ấy hơn mọi câu “tôi tin anh”. Niềm tin không thay được quyền sở hữu trí tuệ.
Ba ngày sau, luật sư sáng chế lấy được bản đơn đã công bố từ cơ sở dữ liệu công khai, cùng những tài liệu Tín có quyền cung cấp. Họ dựng bản claim chart đầu tiên. Điểm bảo hộ số 1 gồm một cấu trúc vật liệu nhiều thành phần và một đặc tính xử lý. Điểm số 2 thêm điều kiện về quy trình. Có phần Tín nhớ rõ mình đề xuất, có phần do Dũng thử, và có phần chị Mai, kỹ sư polymer hơn anh hai tuổi, từng sửa lại sau một mẻ thử thất bại.
“Anh có chắc Khoa không góp ý tưởng kỹ thuật nào?” luật sư hỏi.
Tín nghĩ một lúc. “Ông ấy đặt mục tiêu chi phí và tốc độ. Tôi không nhớ ông ấy đưa ra giải pháp.”
“Mục tiêu kinh doanh không tự động thành tư cách tác giả. Nhưng vẫn phải kiểm hồ sơ.”
“Còn Yến Trang?”
“Điều phối dự án, làm tài liệu. Nếu thực tế cô ấy đề xuất một đặc điểm nằm trong điểm bảo hộ thì vẫn có thể là tác giả. Không thể loại chỉ vì vai trò hành chính.”
Tín thấy khó chịu. Trang đang đứng tên trên đơn, và một phần trong anh muốn nói cô không xứng. Nhưng tư cách tác giả không dựa trên đạo đức hay chuyện tình cũ. Nếu cô thật sự góp vào một điểm bảo hộ, phải ghi.
“Tôi muốn hỏi Dũng và chị Mai.”
“Hỏi qua luật sư,” người kia nói ngay. “Đừng gửi câu hỏi dẫn dắt.”
Thanh Hà ngạc nhiên. “Tại sao?”
“Vì nếu sau này lời khai giống nhau quá, bên kia sẽ nói Tín đã mớm lời nhân chứng.”
Một tuần sau, Dũng đồng ý trả lời phỏng vấn có luật sư ngồi cùng, chị Mai cũng vậy. Dũng nói: “Công thức đầu là anh Tín. Nhưng cửa sổ hàn ổn định là chị Mai sửa.”
Mai thì kể chi tiết hơn: “Tôi chỉnh tỷ lệ polymer sau mẻ thử 23. Tín tìm ra bước ổn định hóa mẫu sau đó. Dũng thiết kế đồ gá thử để so sánh các mẫu.”
Tín nghe, và thấy câu “sáng chế của tôi” vỡ thêm một mảnh. Không phải mất đi, chỉ là được đặt lại đúng kích thước.
Sau buổi phỏng vấn, Thanh Hà hỏi khẽ: “Buồn à?”
“Một chút.”
“Vì không phải một mình anh?”
“Vì trong đầu, tôi từng kể mình là người duy nhất.”
“Chuyện của nhà sáng lập hay như thế đấy.”
“Tôi chưa phải nhà sáng lập.”
“Càng tốt.”
Trước khi khép buổi thẩm định, Thanh Hà yêu cầu Tín kẻ một bảng tách ba lớp mà anh hay nói lẫn: tư cách tác giả, quyền sở hữu theo hợp đồng chuyển giao, và quyền dùng bí quyết về sau. Rồi cô hỏi dồn.
“Nếu anh thắng về tư cách tác giả, anh có tự động được quyền sản xuất không?”
“Không.”
“Nếu công ty sở hữu bằng, họ có tự động được gọi bất kỳ quản lý nào là tác giả không?”
“Cũng không,” Tín đáp, lần này nhanh hơn.
“Nếu quy trình nằm sẵn trong đầu anh, anh có quyền tái tạo đúng công thức bảo mật ấy ở công ty mới không?”
Tín khựng lại. “Không chắc. Phải xem phạm vi bí mật kinh doanh và nghĩa vụ bảo mật.”
“Ba câu đó lúc nào cũng phải tách ra,” Thanh Hà gật đầu. “Nếu không, anh sẽ kể một câu chuyện thắng rất nhanh, rồi bộ phận pháp chế xé nó ra trong năm phút.”
Cô hỏi thêm về chính sách thưởng cũ. Công ty chỉ có khoản thưởng sáng chế gắn với việc nộp đơn, không có cơ chế nào cho người làm thẩm định. Tín ghi thêm một mục vào danh sách: khung thưởng cho người đóng góp. Anh bắt đầu thấy cuộc tranh chấp không chỉ xoay quanh tên mình. Nếu Dũng dựng cả một hệ thống thử nghiệm mà nó không nằm trong điểm bảo hộ nào, thì một cơ chế chỉ thưởng cho tác giả đang bỏ qua một phần giá trị rất thật.
Thanh Hà đóng sổ. Cô chưa bỏ ra một đồng cổ phần nào, nhưng đã giúp Tín hiểu thứ anh thực sự có thể đòi. Không phải cả phòng lab, cũng không phải cả bằng sáng chế, mà là quyền được ghi đúng người vào đúng phần, rồi từ đó mới bàn đến tiền, quyền sở hữu và tương lai.