Chương 3: Bản thiết kế mang tên người khác

Ngô Thị Lan Phương không mở đầu bằng câu hỏi Nguyễn Tuấn có đạo đức nghề nghiệp hay không. Điều bà muốn biết là Lê Quang Minh có thể chứng minh những gì mình vừa kể bằng cách nào.

Văn phòng luật nhỏ, chiếc bàn họp chỉ đủ chỗ cho sáu người. Minh đặt lên đó hai ổ cứng, ba cuốn sổ phác thảo và chiếc máy tính xách tay. Suốt tối hôm trước, anh đã cố gom mọi thứ dính dáng đến Làng Xanh, vậy mà nhìn đống tài liệu ấy, anh vẫn có cảm giác mình đang bỏ sót một phần quan trọng ở đâu đó.

Bà Phương liếc qua đống đồ rồi nói: “Trước tiên, anh bỏ giúp tôi cái suy nghĩ nhiều tệp nghĩa là nhiều bằng chứng.” Minh ngồi xuống, gật đầu ra hiệu đang nghe. Bà nói tiếp: “Một trăm bản sao do cùng một người tạo ra vẫn chỉ là một nguồn. Tôi cần những nguồn có thể kiểm tra độc lập.”

Anh bắt đầu liệt kê: sổ phác thảo giấy, hóa đơn khảo sát, thư gửi kỹ sư kết cấu, lịch sử BIM trên dịch vụ lưu trữ trực tuyến, ảnh các buổi trao đổi ở trường, bản dựng phối cảnh từng gửi cho một khách hàng tư vấn khác, mẫu tre ép đặt từ xưởng. Bà Phương ghi từng mục, thỉnh thoảng gạch chân một chữ.

“Tốt hơn rồi,” bà nói. “Nhưng còn một vấn đề.”

“Vy từng có bộ tệp,” Minh nói trước, vì biết sớm muộn gì bà cũng nhắc tới.

“Không chỉ vậy.” Bà mở một tài liệu công khai trong hồ sơ của Phúc An. Hóa ra Nguyễn Tuấn đã có một dự án nhà mô-đun chống ngập từ năm 2022. Hình thức khác Làng Xanh, nhưng sàn nâng và hệ thu nước mưa đều đã xuất hiện ở đó. “Họ hoàn toàn có thể nói anh lấy cảm hứng từ dự án này.”

“Tôi chưa từng xem nó.” Minh nói nhanh, rồi chính anh cũng nhận ra mình đang nói như một người bị buộc tội.

“Lời anh nói vẫn cần được đối chiếu như mọi lời khác,” bà Phương đáp, không chút gay gắt. “Việc của chúng ta là xác định các chi tiết riêng của anh xuất hiện từ lúc nào.”

Minh nhìn lâu hơn vào bản vẽ trên màn hình. Những nguyên lý nền tảng anh dùng không phải đều mới; làm nghề bao năm, anh biết rõ điều đó. Chỉ là từ lúc thấy tên Tuấn trên hồ sơ dự giải, cảm giác bị lấy mất công sức đã khiến anh nhìn Làng Xanh như một khối liền, không thể tách rời ra được.

Hai người bắt đầu bóc phương án thành từng lớp. Sàn nâng, mái che nắng, thu nước mưa, tre ép là những thứ phổ biến, không phải trọng tâm yêu cầu. Phần cần làm rõ nằm ở hình học giếng trời lệch trục, cách lắp mô-đun kỹ thuật vào lõi giữa nhà, hệ mương tràn hai cấp giảm ngập sân trong và cụm cửa chớp đón gió đông bắc đã được sửa qua nhiều phiên bản.

Minh mở sổ phác thảo, lật từng trang cho bà xem. Tháng Tư năm 2023, giếng trời còn nằm giữa nhà. Sang tháng Sáu, anh dịch nó về phía tây. Đến tháng Tám, nó được xoay 12 độ. Phải tới tháng Mười một, hình dạng mới gần với phương án sau cùng. Anh dừng lại, chỉ vào một chỗ trên giấy: “Bản của Tuấn dùng đúng phiên bản tháng Mười một. Kể cả khoảng đệm thừa này, chỗ mà tôi đã bỏ ở bản sau.”

Bà Phương cúi xuống nhìn kỹ. “Phần chưa sửa đôi khi lại giúp đối chiếu nguồn tốt hơn phần đã hoàn chỉnh.”

“Đúng vậy.” Minh mở thư gửi kỹ sư Trần Đức Sơn ngày 18 tháng 11 năm 2023. Tệp đính kèm vẫn còn nguyên khoảng đệm ấy. Bản thư cần kiểm tra nằm trên máy chủ của bên nhận, không chỉ trong máy anh.

“Nguồn này có giá trị hơn nhiều so với ảnh anh tự chụp nhật ký ở nhà,” bà Phương nói, rồi soạn ngay một yêu cầu gửi Sơn, đề nghị bảo toàn thư gốc và xác nhận tệp đính kèm.

Trong lúc chờ, Minh lục được ảnh một buổi trao đổi chuyên môn hồi tháng Mười hai. Trong ảnh, màn hình phía sau lưng anh hiện rõ mô hình giếng trời. Ngày chụp được lưu trên máy của ban tổ chức, không phải trên điện thoại anh. Nhìn bức ảnh, anh chợt nhớ ra một câu hỏi từng khiến mình phải dừng phần trình bày giữa chừng. Một sinh viên hỏi vì sao anh không đặt giếng trời chính giữa cho cân đối. Anh đã cầm bút lông vẽ lên bảng, giải thích gió đông bắc bị dồn lại ở hành lang ra sao và vì sao phải dịch trục.

Khoa vẫn còn lưu đoạn ghi hình buổi nói chuyện. Hình không nét, tiếng lẫn tạp âm quạt trần, nhưng hình vẽ trên bảng và ngày tổ chức đều rõ ràng. Bà Phương xem đi xem lại hai lần.

“May mà cậu sinh viên ấy hỏi đúng chỗ này,” bà nói.

Minh bật cười. “Lúc đó tôi còn thấy cậu ấy hỏi khó.”

“Đoạn này cho thấy anh đã giải thích nguyên lý từ trước khi hồ sơ Green Village xuất hiện. Không phải anh kể, mà là người khác ghi lại.”

Minh thêm video vào danh mục. Bên cạnh cột mốc thời gian, anh tạo thêm một cột mới: nguồn do ai kiểm soát. Các tệp chỉ nằm trên máy anh được tách riêng khỏi thư trên máy chủ của bên nhận, video của khoa và hóa đơn từ bên thứ ba. Nhờ vậy, chỉ cần liếc qua, bà Phương có thể biết tài liệu nào cần xác nhận thêm, tài liệu nào còn có người khác giữ bản gốc.

Đến trưa, hồ sơ đã có thứ tự. Minh chưa dám gọi nó là đủ, nhưng ít nhất bây giờ, khi chỉ vào một nét vẽ và nói rằng nó đã có từ trước, anh biết mình đang dựa vào đâu.

Đúng lúc ấy, điện thoại rung. Nguyễn Tuấn gọi thẳng cho anh. “Mình nói chuyện như hai người làm nghề được không?”

Minh bật loa ngoài, báo trước rằng luật sư đang cùng nghe. “Được.”

Đầu dây im vài giây. Rồi Tuấn nói, giọng chậm và chọn chữ: “Vy gửi tôi một bộ thiết kế ý tưởng. Cô ấy bảo anh đã bỏ dự án, không định thương mại hóa nữa.”

“Cô ấy không có quyền cho anh đứng tên.” Minh giữ giọng đều. Tuấn đáp gần như ngay lập tức: “Tôi không bê nguyên.”

“Anh nộp giếng trời của tôi,” Minh nói. “Tôi đã chỉnh lại cấu trúc,” Tuấn đáp, như thể câu ấy đã được chuẩn bị từ trước.

“Anh nộp cả lỗi khoảng đệm mà tôi đã bỏ ở bản sau.” Minh nói chậm từng chữ, mắt vẫn dán vào màn hình.

Lần này, đầu dây im lâu hơn. Minh nhìn bản vẽ còn mở trên màn hình. Anh không biết Tuấn đang nhìn gì ở đầu bên kia, nhưng lần đầu tiên, cuộc trò chuyện đã chạm vào một chi tiết không thể lướt qua bằng mấy câu chung chung về phát triển ý tưởng.

Khi Tuấn lên tiếng lại, giọng anh ta đã khác: “Minh, anh giỏi thiết kế, nhưng anh không biết cách đưa thứ gì ra đời.”

“Chuyện đó không quyết định ai là tác giả.” Minh không để giọng mình cao lên.

“Ba năm anh ngồi vẽ trong một căn nhà thuê. Tôi có đội kỹ sư, có nhà cung cấp, có vốn. Không có tôi, Làng Xanh vẫn chỉ là mấy cái tệp trong máy anh.”

“Vậy anh có thể đề nghị hợp tác,” Minh nói, rồi ngừng một nhịp. “Anh không thể tự tay thay tên tác giả.”

Tuấn thở ra một hơi dài. “Tôi cho anh đứng đồng tác giả.”

Bà Phương viết vội lên tờ giấy rồi đẩy sang trước mặt Minh: “Không đàm phán miệng.” Anh đọc dòng chữ ấy. Một phần trong anh muốn đáp trả ngay, muốn hỏi Tuấn lấy tư cách gì để nói như thể đang chia cho anh một phần trong chính công việc của anh. Nhưng những điều cần đòi hỏi không nên được quyết định trong cơn giận của một cuộc điện thoại.

“Anh gửi đề nghị qua luật sư,” Minh nói.

“Anh thật sự muốn kéo Vy vào chuyện này?” Cái tên ấy khiến bàn tay Minh khựng lại trên mép bàn. Tuấn nói tiếp: “Nếu anh khiếu nại, cô ấy sẽ phải giải thích vì sao bộ tệp từ nhà anh lại sang tay tôi.”

“Cô ấy đã lựa chọn rồi.” Minh nói, và nghe câu ấy nặng hơn anh tưởng. Tuấn hỏi lại, giọng hạ xuống: “Còn cuộc hôn nhân của hai người?”

Minh nhìn chiếc cặp đặt dưới chân, nơi tờ dự thảo thỏa thuận vẫn nằm bên trong. “Việc đó đang được giải quyết riêng.”

Anh tắt máy. Bà Phương đợi một lúc mới hỏi: “Anh ổn chứ?”

Minh rút cây bút chì ngắn trong túi áo ra, giữ nó giữa mấy ngón tay như giữ một thứ gì để bám vào. “Không,” anh đáp. “Nhưng việc nào phải ra việc nấy.”

Buổi chiều, họ nộp đơn phản đối tới ban tổ chức giải thưởng, kèm yêu cầu tạm dừng xét Green Village để thẩm định tác giả. Những tài liệu anh gom được đi theo lá đơn, tới đúng nơi có thẩm quyền xem xét hồ sơ dự giải. Minh không đăng chúng lên mạng, cũng không tìm một cuộc họp báo nào để nói trước khi quá trình kiểm tra bắt đầu.

Gần mười giờ tối, anh về tới nhà. Vy đã dọn thêm hai vali, góc hành lang trống ra một khoảng. Minh lên tầng ba, đặt những cuốn sổ phác thảo ngay dưới vạch chì trên tường.

Căn phòng vẫn có bàn vẽ, máy tính và những mô hình cũ. Nhưng giờ đây, nhìn vào thứ nào anh cũng bắt đầu nhớ thêm ngày tạo, người nhận và nơi còn giữ một bản sao. Công việc vốn quen thuộc đến mức chẳng cần giải thích với ai, bây giờ phải được trình bày lại từ đầu, từng nét một.