Chương 4: Khi Bà Bảy Không Thể Đẩy Xe

Năm Minh Thư mười sáu tuổi, bà Bảy không “bỗng dưng đau khớp” rồi nằm nhà một tuần như cách người ta hay kể. Bà đã đau nhiều năm, và giấu nó bằng đủ cách: đổi tay khi đẩy xe, ngồi nghỉ giữa chợ lâu hơn, nhờ khách quen bê giùm thùng đá. Mùa mưa năm đó, đầu gối bà sưng lên thấy rõ. Một sáng, bà đứng dậy không vững, suýt ngã ngay cạnh bếp lửa.

Thư nghỉ buổi học đầu tiên để cùng dì Sáu đưa bà đi khám. Bác sĩ không bảo bà phải ngừng mọi hoạt động mãi mãi, mà khuyên giảm tải, dùng thuốc theo chỉ định, tập phục hồi phù hợp, và tránh đẩy xe nặng trong giai đoạn đang đau cấp. Nghe đến đoạn “tránh đẩy xe”, mặt bà Bảy sa sầm. “Không bán thì lấy gì mà chi?”

“Con bán thay,” Thư nói ngay.

Bà quay phắt sang. “Con đi học.”

Nhưng sáng hôm sau, Thư vẫn dậy từ sớm, chuẩn bị số hộp còn lại và định tự mình đẩy xe ra chợ. Dì Sáu đứng chặn ngay ở cửa. “Một bữa thì được. Nghỉ học luôn để đi bán là không được.”

“Không bán thì hết tiền.”

“Thì mình ngồi tính tiền.”

Đó là lần đầu tiên Thư nhìn một cuộc khủng hoảng trong nhà như một bài toán có nhiều phần, thay vì phản xạ lao vào hy sinh. Ba người trải cuốn sổ thu chi ra bàn. Có tiền mặt còn lại, có khoản bố Thư vừa gửi, có vài đơn khách đã đặt. Bên kia là tiền thuốc, học phí tháng sau, và một khoản nợ nguyên liệu nhỏ. Không dư dả gì, nhưng chưa đến mức Thư phải bỏ học ngay.

Cô Hạnh biết Thư nghỉ một buổi nên gọi điện đến. Thư nói: “Bà em bệnh. Em phải đi bán.”

“Em có thể phụ giúp gia đình,” cô Hạnh đáp, “nhưng nhà trường không muốn em trở thành lao động chính. Ngày mai em đi học. Cô sẽ cùng em tìm cách.”

Thư bực bội. “Cô đâu có trả tiền nhà cho em.”

“Đúng vậy. Nên cô sẽ không ra lệnh cho em chỉ bằng lời nói. Mình cùng liệt kê xem ai có thể giúp được việc gì.”

Ngày hôm sau, cô Hạnh kết nối nhà trường với một chương trình hỗ trợ ngắn hạn cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Số tiền không lớn, nhưng đủ để giảm bớt một phần học phí. Dì Sáu nhận đi chợ mua nguyên liệu trong mấy ngày. Cô Thu bán vải cho gửi thùng đá ở sạp mình để bà Bảy không phải đẩy xe đi xa. Chú Minh xe ôm nhận giao một số đơn gần nhà với giá người quen. Thư vẫn phụ làm bánh vào buổi chiều và cuối tuần, chứ không nghỉ học cả tuần như trong phiên bản lãng mạn hóa mà sau này cô từng kể.

Cuộc khủng hoảng làm lộ ra một vấn đề khác: mọi hoạt động của chiếc xe bánh đều phụ thuộc quá nhiều vào một mình bà Bảy. Công thức nằm trong đầu bà. Danh sách khách nằm trong cuốn sổ bà giữ. Giờ giao hàng bà nhớ. Ai còn nợ tiền, bà cũng nhớ. Bà bệnh một cái là ai cũng phải chạy vào hỏi bà từng việc một.

Thư bắt đầu ghi chép lại. Không phải một cuốn công thức bí mật để đem đi nhân rộng, mà chỉ là một tờ hướng dẫn đơn giản dán cạnh tủ lạnh: ai cung cấp trứng, ai cung cấp sữa, khách nào đặt vào thứ mấy, mẻ nào làm lúc mấy giờ, hộp nào cần giữ lạnh ra sao, số điện thoại bác sĩ, danh sách thuốc của bà.

Dì Sáu nhìn tờ giấy, phì cười. “Nhà mình thành công ty rồi hả?”

“Không phải đâu dì. Con chỉ không muốn lần sau bà đang sốt mà vẫn phải nghe điện thoại trả lời khách.”

Đó là bài học vận hành đầu tiên của Thư: yêu thương một người không có nghĩa là để mọi thứ phụ thuộc vào người đó.

Lúc đầu, bà Bảy rất khó chịu khi Thư thay đổi cách đóng hộp và giờ giao. “Cô Thu quen lấy lúc sáu rưỡi.”

“Nhưng bà đâu ra chợ được. Mình giao lúc bảy giờ.”

“Người ta còn đi làm.”

“Con hỏi rồi. Cô Thu nói bảy giờ cũng được.”

Bà im lặng. Điều khó nhất với bà không phải cơn đau khớp, mà là cảm giác mình đã trở thành gánh nặng. Một tối, bà nằm quay mặt vào vách, nói khẽ: “Bà nuôi con bao nhiêu năm, giờ lại để con phải làm thay bà.”

Thư ngồi xuống mép giường. “Con phụ vì con là người trong nhà. Nhưng mình sẽ không để chuyện này thành lý do để con bỏ học.”

“Bà sợ không đủ tiền.”

“Con cũng sợ.”

Thư không nói “mọi chuyện rồi sẽ ổn”. Cô mở cuốn sổ, cho bà xem những con số. Hai bà cháu tính với nhau: giảm số lượng bán trong vài tuần, ngưng nhận đơn tiệc lớn, ưu tiên khách đặt trước, nhờ người giao hàng ở một số tuyến, để bà có thời gian hồi phục.

Thư cũng bắt đầu để ý đến chuyện an toàn trong bếp. Bà phải đứng lâu, bàn thì thấp, mỗi lần mở tủ lạnh lại phải cúi gập người. Cô kê lại một số đồ đạc để bà bớt phải mang nặng. Mãi sau này, khi đi học chính quy, Thư mới biết có cả một môn học về công thái học, nhưng lúc đó cô chỉ gọi nó là “làm sao cho bà đỡ đau”.

Khi bà khỏe lại, bà quay về làm một phần việc. Bà không đẩy xe nữa, cũng không bê thùng, mà ngồi kiểm từng mẻ bánh, nếm caramel, trò chuyện với khách quen ghé qua nhà. Thư nhận ra vai trò của một người có thể thay đổi mà giá trị của họ không hề giảm đi. Điều đó trở nên quan trọng hơn nhiều vào những năm sau, khi bà còn già yếu hơn nữa.

Cuộc khủng hoảng năm mười sáu tuổi còn sửa lại một niềm tin khác của Thư: một gia đình tốt không phải là gia đình tự gánh hết mọi thứ. Bà Bảy xưa nay rất ngại nhờ vả vì sợ mang ơn. Nhưng khi bà đau, những mối quan hệ nhỏ trong xóm đã trở thành một mạng lưới rất thật. Cô Thu giữ thùng đá. Chú Minh giao hàng. Dì Sáu đi chợ. Cô Hạnh lo phần trường lớp. Bố Thư, sau khi được báo rõ tình hình, đã gửi thêm tiền trong hai tháng liền. Mỗi người làm một phần. Không ai là anh hùng cả.

Trong thời gian bà nghỉ, Thư có ra bán vào một sáng thứ Bảy. Một vị khách hỏi: “Bà Bảy đâu con?”

“Bà đang điều trị khớp ạ. Con chỉ nhận đơn đặt trước thôi.”

“Bánh con làm có giống bà không?”

“Con đang học ạ. Mẻ nào chưa ổn thì con không bán.”

Cô không dám nói “đúng vị y hệt”. Một khách ăn thử, chép miệng bảo caramel hơi nhạt. Thư ghi lại cẩn thận. Về nhà kể lại, bà Bảy nghe xong không buồn chút nào. “Mai nấu đậm thêm chút.”

“Bà không giận hả?”

“Khách nói đúng thì giận làm gì.”

Hai bà cháu cùng ngồi chỉnh lại. Thư từng nghĩ yêu thương là lặng lẽ nhét tiền dưới gối bà để bà khỏi phải lo. Sau đợt ấy, cô hiểu rằng giấu nhau đôi khi chỉ khiến cả nhà khó tính toán hơn. Họ bắt đầu nói thẳng với nhau về tiền bạc, sức khỏe và khả năng làm việc của từng người. Kém đẹp hơn trong phim nhiều, nhưng bền hơn rất nhiều.