Chương 4: Phần Sai Của Chính Tôi

Phần khó nhất của hồ sơ không nằm ở Lê Thành Công. Nó nằm ở chính Trần Minh Châu. Hội đồng rà soát gọi đó là “vấn đề về hành vi độc lập”: bất kể lệnh triển khai sớm có được xác nhận hay không, Châu vẫn đã rời vị trí được phân công giữa lúc hỗn loạn. Hai người được cô hỗ trợ sau đó thoát ra được, nhưng một phần đội hình đã mất liên lạc với cô trong vài phút. Bản án cũ gộp quyết định ấy chung vào tội danh “tự ý thay đổi kế hoạch”.

Châu muốn tách lệnh triển khai sớm khỏi quyết định cứu người. Nhưng tách ra không có nghĩa phần sau tự nhiên biến mất. “Nếu họ kết luận tôi vẫn vi phạm quy trình ở phần này thì sao?” cô hỏi luật sư.

“Thì người ta sẽ xem xét mức độ và hậu quả theo đúng tiêu chuẩn.” Cô hỏi vậy có thể vẫn bị kỷ luật không, luật sư nói có. Châu nhìn xuống tờ giấy. “Vậy người ngoài sẽ bảo tôi không oan.”

“Người ngoài thích những câu một dòng,” luật sư đáp. “Hồ sơ thì không có nghĩa vụ phải gọn gàng.” Châu ghét câu ấy, vì nó đúng.

Nam không dự buổi làm việc về phần này, vì Châu yêu cầu thế. Anh từng là chỉ huy trực tiếp của cô; có anh ngồi đó, cô sợ mình sẽ vô thức tìm cách để được anh gật đầu.

Hội đồng hỏi Châu từng bước một. Họ không đi sâu vào chi tiết tác chiến có thể ảnh hưởng đến nghiệp vụ, chỉ tập trung vào quyền quyết định và thời điểm. Cô có biết mình sẽ mất liên lạc với vị trí chính không? Cô biết là có nguy cơ. Cô có báo cáo không? Cô có gọi một cuộc ngắn, nhưng không rõ đầu bên kia có nhận đủ không. Nhật ký chẩn đoán ghi nhận đúng một lần truyền tin ngắn, không có nội dung. Một đồng đội xác nhận có nghe Châu báo “đi hỗ trợ phía tây”; người kia thì không nghe thấy gì.

“Cô có lựa chọn nào khác không?”

Châu im lặng một lúc. “Có. Giữ vị trí và chờ nhóm hỗ trợ khác.”

Hội đồng hỏi tại sao cô không làm vậy. Châu đáp cô nghĩ họ sẽ không đến kịp. Cô có dữ liệu khách quan nào, hay chỉ là đánh giá tại chỗ? “Đánh giá tại chỗ,” cô thừa nhận.

“Bây giờ cô có còn cho rằng đó là lựa chọn đúng không?”

Châu nhìn xuống mặt bàn. Những vệt xước trên lớp gỗ chạy song song như đường kẻ vở. “Tôi nghĩ việc giúp hai người đó là đúng,” cô nói chậm rãi. “Nhưng cách tôi rời vị trí mà không bảo đảm xác nhận liên lạc đầy đủ, có thể là sai.”

Căn phòng im phăng phắc. Nói ra câu đó đau hơn Châu tưởng. Suốt mười tám tháng, cô sống bằng ý nghĩ mình bị đẩy vào tù vì một hệ thống cần người gánh tội. Cô sợ chỉ cần thừa nhận mình có phần sai, cả câu chuyện oan khuất sẽ sụp đổ. Nhưng không phải vậy. Hai điều có thể cùng tồn tại: cô có thể bị kết tội oan về việc tự ý khởi động nhiệm vụ, và vẫn phải chịu trách nhiệm nghề nghiệp về cách xử lý một nhánh tình huống sau đó.

Buổi chiều, Thành Công nộp bản giải trình. Ông phủ nhận đã ra lệnh triển khai sớm, cho rằng bốn giây ghi âm bị tách khỏi ngữ cảnh, và câu “triển khai ngay” có thể thuộc một cuộc trao đổi khác. Về việc sửa phụ lục, ông nói đó chỉ là chuẩn hóa văn bản sau sự cố. Ông còn nộp kèm ba bản nhận xét cũ về Châu, nhằm cho thấy cô vốn “có xu hướng tự quyết”.

Châu đọc cả ba. Một bản đúng. Hai bản còn lại có câu chữ bị thay. Email gốc của một cấp trên cũ viết: “Châu phản ứng nhanh, cần cải thiện việc báo cáo sau khi xử lý.” Còn bản nằm trong hồ sơ điều tra cũ lại thành: “Châu thường xuyên tự quyết vượt quyền, khó kiểm soát.” Hai câu không cùng một mức độ.

Người ký bản gốc là một sĩ quan đã nghỉ hưu, và ông đồng ý xác nhận qua video. “Tôi không viết chữ ‘khó kiểm soát’,” ông nói. “Nhưng đúng là Châu hay làm trước báo sau.”

Châu nghe qua màn hình, gật đầu. “Cháu có thế thật.”

Người sĩ quan già nhìn cô. “Tôi từng nhắc cô rồi.” Châu nói cháu nhớ. “Đừng vì họ sửa lời tôi mà giả vờ bản gốc toàn lời khen.”

“Cháu không giả vờ đâu ạ.” Ông gật đầu. Đó là lời khai có ích nhất với Châu, vì nó vừa chống lại việc hồ sơ bị thổi phồng, vừa giữ nguyên phần phê bình có thật.

Tối đó, Nam gọi điện, hỏi hôm nay thế nào. “Tôi đã thừa nhận có thể mình sai một phần,” Châu nói. Đầu dây bên kia im lặng. “Anh định an ủi tôi à?” Anh nói không. “Tốt.” Anh nói tiếp: “Tôi định hỏi cô thấy thế nào.”

Châu nằm nhìn trần phòng khách sạn, nơi có một vết ố hình bản đồ. “Nhẹ hơn,” cô nói, và chính cô cũng ngạc nhiên. “Vì không còn phải bảo vệ hình ảnh ‘tôi hoàn toàn không sai’ nữa.”

“Đáng lẽ tôi phải giúp cô tách chuyện này ra từ đầu,” Nam nói.

Châu đáp anh cũng ở trong cái hệ thống đó. Nam nói đó không phải lý do. “Tôi biết,” cô nói. Hai người không tha thứ cho nhau qua điện thoại. Họ chỉ thêm được một dòng đúng vào câu chuyện.

Ngày hôm sau, hội đồng thông báo phần hành vi của Châu sẽ được đánh giá riêng, và không được dùng làm bằng chứng rằng cô tự ý phát lệnh ban đầu. Trước khi kết thúc buổi làm việc, họ còn yêu cầu cô viết lại quyết định của mình theo ba cột: điều cô biết lúc đó, điều cô không biết, và điều cô suy đoán.

Châu ghét bài tập ấy. Nhưng khi viết xong, cô nhận ra nhiều câu mình vẫn tự kể trong đầu đã trộn lẫn ký ức sau sự cố vào nhận thức tại thời điểm quyết định. Chẳng hạn, cô luôn nhớ mình “biết chắc” hai đồng đội đang gặp nguy hiểm tức thì. Thực tế, lúc ấy cô chỉ có tín hiệu chập chờn và một báo cáo ngắn từ người khác. Quyết định vẫn có thể hợp lý, nhưng độ chắc chắn trong ký ức đã lớn dần lên theo thời gian.

“Nếu chính tôi cũng kể lại ký ức theo hướng có lợi cho mình,” Châu nói, “thì người khác cũng có thể như vậy.” Luật sư gật đầu.

Đó là thứ Châu cần. Không phải sự trong trắng tuyệt đối, mà là một ranh giới đúng. Ranh giới ấy cho phép cô vừa đòi sửa bản án cũ, vừa không biến mình thành một người chưa từng mắc sai lầm nghề nghiệp. Và với Châu lúc này, một ranh giới đúng đáng giá hơn mọi lời tuyên bố hoàn hảo.