Chương 4: Video Dưới Đáy Biển Không Đủ
Ba ngày sau chuyến khảo sát, Minh đặt chiếc ổ cứng đã niêm phong lên bàn làm việc của một kỹ sư giám định hàng hải. Người kỹ sư đã ngoài sáu mươi, tóc hoa râm, xem đi xem lại đoạn video gần một tiếng đồng hồ. Ông dừng lại ở cảnh ROV lướt qua mạn phải, phóng lớn mép thép, rồi tua lại từ đầu như thể sợ mình bỏ sót điều gì.
Tuấn ngồi đối diện, lưng thẳng, hai bàn tay đan chặt vào nhau đặt trên đùi. “Chú thấy gì?” anh hỏi.
“Tôi thấy thân tàu có vùng phá hủy. Có ăn mòn. Có biến dạng,” người kỹ sư đáp, giọng đều đều. “Nhưng từ video này, tôi không ký cho cậu câu ‘nứt mỏi gây chìm tàu’ được.”
Tuấn hụt hơi như vừa nghe một bản án. “Mép nứt rõ như vậy mà chú?”
“Rõ với mắt cậu. Không đủ với một báo cáo giám định.” Ông chỉ tay vào màn hình. “Muốn nói đến mỏi kim loại, phải xem được bề mặt phá hủy, hướng lan truyền của vết nứt, chiều dày còn lại của tôn, mức độ ăn mòn, tải trọng ở khu vực đó, lịch sử sửa chữa. Rồi còn những nguyên nhân khác nữa: ứng suất cục bộ, khuyết tật mối hàn, va đập từ trước, hoặc nhiều yếu tố cộng lại với nhau.”
Minh ngồi bên cạnh, không nói một lời. Đó chính xác là điều anh đã cảnh báo từ đầu.
Người kỹ sư hỏi tiếp: “Ai chứng kiến quá trình khảo sát?”
“Đội ROV, tôi và luật sư Minh.”
“Chủ tàu có mặt không?”
“Không.”
“Bảo hiểm?”
“Cũng không.”
“Cơ quan đang điều tra tai nạn?”
Tuấn im lặng. Người kỹ sư tháo kính ra, lau chậm rãi bằng vạt áo. “Video này hữu ích để chỉ ra cần khảo sát gì tiếp theo. Nhưng nếu cậu muốn nó đứng vững trong một vụ tranh chấp lớn, phía bên kia sẽ hỏi ngay: ai kiểm soát tọa độ, ai xác định đúng là xác tàu đó, file có bị chỉnh sửa không, đoạn quay có đại diện cho toàn bộ hư hỏng không. Cậu có mã băm và nhật ký là tốt, nhưng vẫn thiếu một lớp độc lập.”
Tuấn bước ra khỏi văn phòng với cảm giác gần năm chục triệu đồng tiền tiết kiệm vừa biến thành một đoạn phim đẹp. Ở bãi gửi xe, anh đá chân chống chiếc xe máy mạnh đến mức nó kêu đánh “cạch”. Minh đi phía sau, không ngăn.
“Mày biết trước mà vẫn để tao làm?” Tuấn quay lại hỏi.
“Tao đã nói từ đầu đây là khảo sát định hướng.”
“Tao cần bằng chứng, không cần định hướng.”
“Không có định hướng thì mày lấy gì xin khảo sát chính thức? Ghi vào đơn là ‘tôi cảm thấy tàu bị nứt’ à?”
Tuấn đứng sững giữa bãi xe nắng chang chang. “Tiền tao gần hết rồi.”
“Tao biết.”
“Bằng tao bị treo. Việc làm không có. Ngày nào báo cũng thêm một bài gọi tao là thuyền trưởng say rượu.”
Minh hạ giọng. “Vậy thì càng không được làm ẩu.”
Tuấn nhìn bạn, quai hàm siết cứng. Trong khoảnh khắc ấy, anh ghét Minh vì Minh nói đúng.
Ngay chiều hôm đó, một bài viết mới xuất hiện trên mạng với tiêu đề ám chỉ Tuấn “tự ý tiếp cận hiện trường tàu đắm để tìm bằng chứng có lợi cho mình”. Bài viết không nói anh đã chạm vào bất cứ thứ gì, nhưng cách ghép ảnh chiếc tàu khảo sát với ảnh chân dung Tuấn khiến người đọc có cảm giác anh đang lén lút trục vớt. Không lâu sau, Việt Hải phát thông cáo, bày tỏ “quan ngại trước các hoạt động đơn phương có khả năng làm thay đổi hiện trạng xác tàu”.
Tuấn đọc thông cáo trên điện thoại rồi bật cười, một tiếng cười chẳng có chút vui nào. “Mình có lấy gì đâu.”
“Người đọc đâu có thấy biên bản lập trên boong của mình,” Minh đáp.
“Đăng biết mình không lấy.”
“Đăng chỉ cần gieo nghi ngờ là đủ.”
Tối đó, một cán bộ gọi điện yêu cầu Tuấn cung cấp toàn bộ thông tin về chuyến khảo sát tư nhân. Theo lời khuyên của Minh, anh giao đầy đủ nhật ký vận hành, danh sách người có mặt trên tàu, file gốc và văn bản xác nhận không thu hồi hiện vật nào. Tuấn không bị xử lý vì chuyến đi ấy. Nhưng cơ quan điều tra tai nạn cũng nói rõ: video tư nhân chỉ được xem như nguồn thông tin hỗ trợ, không thể thay thế cho khảo sát chính thức.
Thất bại nằm đúng ở chỗ đó. Anh đã nhìn thấy thứ mình tìm kiếm, nhưng chưa thể dùng nó để gỡ tên mình ra khỏi hồ sơ.
Hai ngày sau, Tuấn bán chiếc xe máy mua chưa đầy một năm, chỉ giữ lại chiếc Wave cũ ở nhà mẹ để đi lại. Số tiền ấy đủ góp vào chi phí cho một phương án khảo sát lần hai, nếu các bên chịu chấp thuận. Bà Lý chỉ biết chuyện khi người mua tới dắt xe đi.
“Con bán thật à?”
“Dạ.”
“Trả góp gần xong rồi mà.”
Tuấn nhún vai. “Con đi biển thì cũng ít chạy.”
Bà nhìn con trai rất lâu, rồi lặng lẽ đi vào buồng, lúc trở ra cầm theo một chiếc túi vải nhỏ. “Mẹ còn mấy chục triệu tiết kiệm.”
Tuấn lắc đầu ngay lập tức. “Không được mẹ.”
“Mẹ đưa chứ không phải cho vay.”
“Không, mẹ.”
“Con bán được xe thì mẹ dùng được tiền của mẹ.”
Tuấn đẩy túi tiền về phía bà. “Con còn cách khác. Tiền này mẹ để chữa bệnh, sửa nhà.”
Bà Lý cau mặt. “Thế con lấy đâu ra?”
“Minh đang đề nghị để chi phí khảo sát được chia giữa các bên, vì nó phục vụ điều tra chứ không phải việc riêng của con.”
Đó là phần việc Minh đã âm thầm làm suốt mấy ngày qua. Anh gửi văn bản đề nghị cơ quan điều tra tai nạn tổ chức một đợt khảo sát có đại diện của nhiều bên, lấy tọa độ và video ROV làm căn cứ kỹ thuật. Anh cũng gửi yêu cầu để bảo hiểm tham gia, vì việc xác định nguyên nhân ảnh hưởng trực tiếp đến trách nhiệm bồi thường của họ.
Việt Hải phản đối việc cắt mẫu từ thân tàu, viện lý do xác tàu là tài sản thuộc sở hữu doanh nghiệp và việc cắt có thể ảnh hưởng đến phương án trục vớt sau này. Minh không tranh cãi mà đáp lại bằng một đề xuất hẹp hơn: khảo sát hình ảnh độ phân giải cao, đo chiều dày bằng siêu âm ở các vị trí đánh dấu sẵn, chỉ thu mẫu khi các bên thống nhất và có biên bản. Hộp tài liệu trong buồng lái, nếu còn nguyên, sẽ do đội thợ lặn thương mại thu hồi và niêm phong ngay khi lên tới boong.
Cuộc thương lượng kéo dài gần hai tuần. Trong thời gian ấy, Tuấn không được đi tàu. Anh vẫn thức dậy lúc bốn giờ sáng theo thói quen ca trực, pha một phin cà phê rồi ngồi nhìn trời sáng dần ngoài cửa sổ. Có buổi anh mở ứng dụng theo dõi tàu, nhìn những chấm nhỏ trôi qua biển Đông, rồi phải tắt đi sau vài phút vì không chịu nổi.
Dũng vẫn không trả lời tin nhắn nào. Phú thì gọi một lần.
“Tao nghe nói mày bán xe.”
“Tin đi nhanh vậy à?”
“Đám thợ máy biết chuyện còn trước cả vợ mày, nếu mày có vợ.”
Tuấn bật cười, lần đầu tiên sau nhiều ngày. Giọng Phú trầm xuống: “Tao đã viết tường trình riêng về bơm số hai. Tao chỉ viết cái tao biết: áp bơm từng tụt, đã sửa tạm nhiều lần, đã báo đề nghị thay. Tao không ghi ai ăn tiền, không biết thì không nói.”
Tuấn siết chặt điện thoại. “Cảm ơn anh.”
“Đừng cảm ơn. Tao cũng ở trên con tàu đó.”
Một tuần sau, văn bản chấp thuận kế hoạch khảo sát được gửi tới. Minh in ra, đặt trước mặt Tuấn. “Lần này có đại diện cơ quan hàng hải, bảo hiểm, chủ tàu, giám định viên độc lập và đội thợ lặn.”
Tuấn đọc kỹ từng dòng. “Đăng có đi không?”
“Chưa biết. Nhưng Việt Hải bắt buộc phải cử người.”
Tuấn gấp văn bản lại. Minh nhìn anh. “Mày thấy nhẹ người chưa?”
Tuấn lắc đầu. “Tao thấy sợ hơn.”
“Sợ gì?”
Anh nhìn ra phía biển, nơi mặt nước buổi chiều phẳng lặng như tấm kính. “Sợ lần này làm đúng hết mà kết quả lại cho thấy tao sai.”
Minh gật đầu, không an ủi. “Nếu vậy thì mình nhận.”
Tuấn gõ hai nhịp lên mép bàn. “Ừ. Nếu vậy thì nhận.”
Đó là lần đầu tiên anh thật sự hiểu điều mình đã nói với Đăng ngoài hành lang hôm nào. Tìm nguyên nhân không phải là tìm thứ giúp mình thắng. Nó là chấp nhận để kết quả có quyền chống lại chính mình.