Chương 5: Gia Đình Không Thay Được Quản Trị
Bà Nga phản công theo cách của một người đã điều hành công ty hơn hai mươi năm: không bằng tiếng quát đầu tiên, mà bằng việc nắm lấy nhịp làm việc của cả bộ máy.
Ngay sau khi ủy ban đặc biệt ra đời, văn phòng Chủ tịch ban hành một loạt yêu cầu cập nhật tiến độ dự án, đề nghị các phòng ban “làm việc như bình thường” và nhắc rằng mọi phát ngôn ra bên ngoài phải được phê duyệt. Xét theo nguyên tắc, nhiều điểm trong đó hoàn toàn hợp lý. Khủng hoảng quản trị không có nghĩa nhân viên được tự do nói chuyện với báo chí hay tùy ý dừng công trường. Nhưng Hương nhìn ra một nguy cơ khác: nếu mọi quyết định vẫn phải chờ chữ ký của chính người đang nằm trong phạm vi rà soát, ủy ban sẽ chỉ có tên mà không có thực quyền.
Lan Anh xử lý bằng văn bản. Bà đề nghị HĐQT thông qua một bảng phân quyền tạm thời: khoản chi nào ban điều hành được tiếp tục, khoản nào cần cả giám đốc tài chính lẫn chủ tịch ủy ban đồng ý, khoản nào buộc phải đưa lại HĐQT. Các khoản phục vụ an toàn, lương, thuế, bảo hiểm, điện nước, bảo trì thiết yếu và những nghĩa vụ không thể hủy được xếp lên đầu. Chi phí mở rộng, hợp đồng tư vấn mới và các phát sinh vượt ngân sách dự án thì bị nâng ngưỡng phê duyệt.
Phương phản đối gay gắt nhất. Chị cho rằng ủy ban không hiểu gì về xây dựng nghỉ dưỡng, và nếu bắt từng hạng mục phát sinh phải đi qua quy trình mới thì nhà thầu sẽ bỏ việc. Lan Anh không gạt đi. Bà yêu cầu ban dự án lập danh sách những cam kết đã ký, chỉ ra các hạng mục nằm trên đường găng tiến độ, và tính chi phí giữ công trường nếu giảm nhịp thi công. Hương giúp Khải đọc bảng số liệu, nhưng không tham gia phê duyệt vì cô chưa được giao thẩm quyền nào.
Kết quả lại khá bất ngờ: có những khoản thực sự phải tiếp tục. Hệ thống chống thấm đang thi công dở dang, nếu bỏ giữa mùa mưa có thể làm hỏng cả phần hoàn thiện. Một số thiết bị đã đặt cọc, không thể đòi lại tiền. Những khoản ấy được giữ nguyên. Ngược lại, gói tư vấn thương hiệu bổ sung và một loạt thay đổi nội thất chưa ký chốt thì bị tạm hoãn.
“Thấy chưa?” bà Nga nói với Khải qua điện thoại. “Nếu nghe theo Hương thì dự án đã bị đóng cửa một cách vô trách nhiệm rồi.”
Khải kể lại cho vợ, nửa như thanh minh. Hương không hề bực. “Mẹ anh nói đúng, nếu có ai đó thật sự đề nghị đóng ngay. Nhưng mình chưa bao giờ đề nghị vậy. Đừng biến chuyện này thành cuộc cãi xem ai nhớ câu nào. Cứ nhìn vào biên bản và bảng phân quyền.”
Trong lúc đó, Quang bắt đầu chủ trì cuộc họp dòng tiền hằng tuần vào mỗi sáng thứ Ba. Trên màn hình không còn những con số tổng năm đẹp đẽ, mà là tiền vào, tiền ra theo từng tuần: tiền phòng từ khách lẻ và khách doanh nghiệp, tiền thu từ các trang đặt phòng trực tuyến, lương, bảo hiểm, thuế, lãi vay, nhà cung cấp thực phẩm, giặt là, điện nước, bảo trì, nợ gốc và dự án Phú Quốc. Chỉ cần một khách doanh nghiệp lớn trả chậm mười ngày là cả tuần có thể chuyển từ xanh sang đỏ.
Được Lan Anh đồng ý, Hương dự một buổi với tư cách khách mời của Khải. Cô nhận ra công ty đang trả tiền nhà cung cấp theo kiểu ai gọi nhiều thì được trả trước. Cách làm ấy vừa ồn ào vừa bất công. Cô đề nghị Quang lập một bảng phân loại nhà cung cấp theo mức độ thiết yếu: những bên liên quan tới an toàn, thực phẩm, giặt là, điện nước và hệ thống vận hành được ưu tiên theo tiêu chí rõ ràng, còn các bên khác có lịch thanh toán và thông báo thống nhất.
Quang gật gù, như vừa được gãi đúng chỗ ngứa. “Tôi muốn làm việc này từ lâu rồi. Nhưng trước giờ giám đốc khách sạn nào cũng gọi thẳng cho Chủ tịch xin ngoại lệ.”
Đó là một ví dụ nhỏ cho thấy khủng hoảng không chỉ đến từ một dự án. Hệ thống quản trị cũ dựa quá nhiều vào quan hệ cá nhân. Khi tiền dồi dào, sự linh hoạt ấy trông giống tốc độ. Khi tiền cạn, nó biến thành hỗn loạn.
Bà Nga cũng không ngồi yên. Bà cùng Quang tới gặp ngân hàng chính, đề nghị giữ nguyên hạn mức tín dụng. Lan Anh yêu cầu có đại diện ủy ban và luật sư tham gia phần liên quan tới các cam kết vay. Ngân hàng không dọa rút vốn ngay. Họ muốn một bản dự báo đáng tin, cơ chế kiểm soát chi đầu tư, kế hoạch cho Phú Quốc, và lời xác nhận rằng cuộc rà soát quản trị không làm tê liệt hoạt động kinh doanh.
Hương không có mặt trong cuộc họp với ngân hàng, và cô biết đó là giới hạn đúng. Cô không phải người điều hành công ty. Nếu cô xuất hiện ở mọi căn phòng, cô chỉ củng cố thêm lời Phương rằng một cô con dâu đang tìm cách “chiếm quyền”.
Ở nhà, áp lực lại tìm đường khác. Bà Nga mời Khải về ăn tối riêng, không mời Hương. Khi trở về, mặt anh xám lại. Anh kể mẹ bắt anh chọn: hoặc rút lại sự ủng hộ dành cho ủy ban, hoặc bà sẽ coi anh không còn phù hợp với ghế phó tổng giám đốc.
Hương nghe xong, hỏi một câu: “Anh muốn giữ chức vì anh làm tốt được việc đó, hay vì sợ mất chỗ đứng trong gia đình?”
Khải nổi cáu, giọng vống lên. “Em nói thì dễ lắm. Công việc này là cả đời anh.”
“Em biết. Chính vì vậy anh mới phải quyết dựa trên điều anh chịu trách nhiệm, chứ không phải dựa trên em.”
Đó là trận cãi vã thật sự đầu tiên của hai người kể từ khi cuộc rà soát bắt đầu. Khải bảo Hương biến mọi thứ thành nguyên tắc vì cô không có mẹ mình ngồi trong phòng họp. Hương đáp anh đang dùng tình cảm để trì hoãn quyết định. Rồi cả hai im lặng suốt một đêm dài, mỗi người nằm quay lưng về một phía.
Sáng hôm sau, Hương ghé quán phở của mẹ. Bà Hạnh đang ngồi kiểm phiếu nhập hàng với người phụ bếp, nồi nước dùng sôi lăn tăn sau lưng, mùi quế hồi thơm cả gian bếp. Hương ngồi ở chiếc bàn trong góc, kể vắn tắt chuyện vợ chồng, giữ kín mọi chi tiết mật của công ty.
Bà Hạnh nghe hết rồi mới nói: “Con đừng bắt chồng con phải mạnh theo kiểu con muốn. Người ta có cái khó của người ta. Nhưng nếu nó ký cái gì, bỏ phiếu cái gì, thì nó phải biết chữ ký đó là của nó.”
Hương cười mệt mỏi. “Mẹ nói y như luật sư.”
“Mẹ bán phở,” bà Hạnh đáp, tay vẫn dò từng dòng trên phiếu. “Tháng nào cũng ký tiền thuê mặt bằng, tiền ga, tiền lương. Ký rồi thì đâu có nói tại người khác bảo ký.”
Tối đó, Hương xin lỗi Khải vì câu nói khiến anh thấy mình bị coi thường. Cô vẫn giữ quan điểm anh phải tự quyết, nhưng không phủ nhận cái giá anh có thể phải trả. Khải cũng xin lỗi vì đã trút lên vợ nỗi sợ làm mất lòng mẹ.
Hôm sau, anh gửi email cho bà Nga và Lan Anh. Anh viết rằng mình tiếp tục ủng hộ ủy ban đặc biệt, đồng thời sẵn sàng để ủy ban xem xét cả những quyết định do chính anh ký. Về chức vụ, nếu HĐQT cho rằng xung đột lợi ích khiến anh không thể tiếp tục phần việc liên quan đến dự án, anh sẽ rút khỏi các quyết định đó hoặc chấp nhận điều chỉnh phạm vi công việc.
Suốt hai ngày, bà Nga không trả lời con trai.
Nhưng công ty vẫn phải chạy. Đến cuộc họp dòng tiền tuần thứ ba, việc hoãn một số khoản chi dự án và thu hồi được hai khoản phải thu lớn đã nới rộng khoảng đệm đáng kể. Ngân hàng đồng ý bàn chuyện miễn trừ kỹ thuật, với điều kiện công ty báo cáo hằng tháng và không tăng thêm dư nợ cho khu nghỉ dưỡng khi chưa có kế hoạch rõ ràng.
Không ai gọi đó là chiến thắng. Miễn trừ không xóa được nợ. Thêm vài tuần tiền mặt không giải quyết được dự án. Ủy ban đặc biệt cũng mới bắt đầu chọn đơn vị kiểm toán điều tra và luật sư độc lập, sau khi rà soát xung đột lợi ích.
Phương gửi cho Lan Anh một bản ghi nhớ dài, bảo vệ logic chiến lược của khu nghỉ dưỡng. Chị nhấn mạnh giá trị đất, tiềm năng du lịch và lợi ích mở rộng thương hiệu. Sau này, khi bản ghi nhớ được đưa vào kho tài liệu của ủy ban, Hương đọc nó và thừa nhận nhiều luận điểm không hề vô lý. Vấn đề chưa bao giờ là “làm khu nghỉ dưỡng luôn sai”. Vấn đề là công ty đã dồn quá nhiều vốn vào đó khi thiếu cơ chế kiểm soát, và những mối quan hệ với bên liên quan chưa được giải thích minh bạch.
Ở buổi họp gia đình kế tiếp, bà Nga cuối cùng cũng lên tiếng với Khải: “Mẹ không hiểu sao con lại để người ngoài soi vào nhà mình.”
Khải đặt đũa xuống. “Vì đây không chỉ là nhà mình, mẹ ạ. Còn có cổ đông khác, ngân hàng, nhân viên, nhà cung cấp và khách hàng. Nếu công ty chỉ là của riêng nhà mình, thì ngay từ đầu mình đã không nhận tiền của họ.”
Bà Nga im lặng. Hương cũng không nói thêm câu nào. Cô biết một câu nói đúng không thể thay đổi thói quen hai mươi năm. Nhưng ở Trần Hotel Group, lần đầu tiên quyền lực gia đình phải đi qua một bảng phân quyền, một bản dự báo tiền mặt và một quy chế ủy ban. Những thứ ấy không đẹp mắt như một màn đối đầu, nhưng cũng chính vì vậy mà không một bữa tối giận dữ nào có thể xóa được chúng.