Chương 5: Một Buổi Thi Không Cần Giám Khảo Khóc

Huy không giành giải nhì toàn quốc bằng một bản Chopin dài bốn phút mười hai giây. Cũng không có chuyện sáu giám khảo thì bốn người rơi nước mắt, hay một câu kiểu “Người khác chơi bằng mười ngón, em chơi bằng trái tim”. Nếu có giám khảo nào nói vậy, có lẽ Huy sẽ thấy khó chịu. Cậu không muốn âm nhạc của mình được miễn phê bình kỹ thuật chỉ vì cậu khuyết tật.

Vòng sơ khảo diễn ra trong một phòng hòa nhạc nhỏ hơn nhiều so với sân khấu Huy từng tưởng tượng. Cậu chơi ba phần: một tác phẩm tay trái giữ gần nguyên bản, một tác phẩm cổ điển được chọn vì kết cấu phù hợp hơn với tay mình, và bản chuyển soạn cho hai tay đã được hội đồng duyệt.

Phần đầu, Huy chơi tốt. Sang phần hai, nhịp độ hơi nhanh vì adrenaline dâng lên. Đến đoạn chuyển soạn, tay trái bắt đầu nặng trĩu, và Huy hiểu ngay lý do: nó đang phải gánh quá nhiều. Chẳng có gì lãng mạn ở khoảnh khắc ấy. Một nốt nhấn trượt đi, một đoạn chuyển tiếp bị cứng, nhưng cậu vẫn chơi đến nốt cuối cùng.

Phiếu nhận xét của ban giám khảo ghi: cảm nhận về đường nét rõ ràng; cách phân bố lại nốt thú vị; tay trái mỏi đã ảnh hưởng đến việc cân giọng và kiểm soát nhịp độ ở cuối chương trình; pedal đôi lúc bị dùng quá tay để bù cho khả năng giữ tiếng hạn chế của tay phải; khả năng truyền đạt âm nhạc thuyết phục. Huy thích dòng cuối, nhưng hai dòng ở giữa thì đau hơn nhiều.

“Đó là góp ý có ích,” thầy Tuấn nói.

“Con biết.”

“Con đang tức.”

“Con biết mà.”

Huy vào vòng sau với số điểm vừa đủ. Không phải nhờ khán giả bình chọn, cũng không phải nhờ video gây áp lực.

Ở vòng chung kết, cậu chọn chương trình một cách thông minh hơn. Cậu không cố chứng minh mình chơi được danh mục “bình thường” nữa, mà chọn một tác phẩm tay trái có chiều sâu, một tác phẩm đương đại đã được tác giả đồng ý cho chuyển soạn, và một phần của tác phẩm cổ điển nơi hai tay có thể phối hợp mà không biến tay trái thành cỗ máy kéo. Lần này cậu chơi ổn hơn, tuy vẫn chưa hoàn hảo.

Huy không đoạt giải nhất, cũng không đoạt giải nhì. Cậu vào chung kết và nhận một giải đặc biệt của hội đồng nghệ thuật dành cho cách diễn giải và sự sáng tạo trong việc thích nghi. Thầy Tuấn thất vọng thay cho học trò.

“Thầy cứ tưởng con sẽ có giải chính.”

Huy nhìn thầy. “Thầy dạy con đừng chạy theo giải, giờ thầy lại buồn là sao?”

Thầy Tuấn bật cười. “Ừ, đúng.”

Điều quan trọng hơn cả giải thưởng là một cuộc trò chuyện với một nữ giảng viên trong ban giám khảo. Bà hỏi Huy có muốn theo con đường biểu diễn chuyên nghiệp không. Cậu đáp có. Bà hỏi tiếp cậu có biết sự nghiệp ấy sẽ đòi hỏi cậu lên kế hoạch tác phẩm khác hẳn người khác không, có biết không phải nhà hát hay chương trình nào cũng sẵn sàng điều chỉnh như nhau không. Lần nào Huy cũng đáp có.

“Em có sẵn sàng đặt người ta viết tác phẩm mới, thay vì cố chứng minh mình chơi được những tác phẩm kinh điển không?”

Huy ngập ngừng. “Em đang học ạ.”

Bà đưa cho cậu liên lạc của một giảng viên ở Hà Nội từng làm việc nhiều với âm nhạc đương đại. Không có học bổng, không có Vienna, chỉ là một lời giới thiệu. Nhưng Huy đã tận dụng nó.

Suốt năm sau, cậu mở rộng mạng lưới học tập. Thầy Tuấn vẫn là người dạy chính, nhưng mỗi tháng một lần, Huy ra Hà Nội để học thêm về tác phẩm và kỹ thuật với người nhiều kinh nghiệm hơn. Không ai coi đó là dấu hiệu thầy Tuấn “không đủ trình”. Chính thầy nói: “Thầy giỏi tới đâu thì biết tới đó. Học trò đi xa hơn thầy là chuyện bình thường.” Huy rất thích câu ấy.

Hai thầy trò bắt đầu ghi chép quá trình thích nghi bài bản hơn. Mỗi bản nhạc đều kèm ghi chú: kết cấu gốc ra sao, vì sao phải phân bố lại, đòi hỏi kỹ thuật nào được giữ, có cần xin phép bản quyền không, cảm nhận khi biểu diễn, và những chỗ gây mỏi. Đó không phải hồ sơ bệnh án, mà là hồ sơ sư phạm.

Một vài giáo viên khác xin xem. Thầy Tuấn gợi ý Huy viết một bài ngắn cho một tạp chí giáo dục âm nhạc trong nước về việc tập đàn theo hướng thích nghi. Huy không muốn: “Con mới mười tám tuổi.”

“Thì viết như một bài suy ngẫm từ trường hợp của mình, đừng viết như một phương pháp mới.”

Họ viết cùng một giảng viên. Bài báo không đặt cho cách chơi của Huy một cái tên mang tính thương hiệu nào, chỉ mô tả việc chọn thế bấm theo từng cá nhân, phân bố lại nốt, quản lý cường độ, chọn tác phẩm, phối hợp giữa giáo viên và đội phục hồi chức năng, cùng những giới hạn của cách làm này. Huy thích nhất phần giới hạn. Anh viết: “Những giải pháp này phù hợp với bàn tay và danh mục tác phẩm của tôi; không nên coi chúng là đơn thuốc cho mọi nghệ sĩ piano có khác biệt về chi.”

“Câu này con viết còn chín chắn hơn hồi cãi nhau với ban tổ chức,” thầy Tuấn nhận xét.

“Hồi đó con mới mười bảy mà thầy.”

“Cách đây có sáu tháng.”

Cả hai cùng cười.

Video cuộc thi về sau lên tới vài trăm nghìn lượt xem vì được nhiều trang chia sẻ dần. Không phải hai mươi triệu. Điều khiến Huy bất ngờ là những người quan tâm nhất lại không phải người mê nhạc, mà là các phụ huynh và những đứa trẻ khuyết tật. Họ gửi thư hỏi: “Con tôi có thể học nhạc không?”

Anh không trả lời “Có, chỉ cần quyết tâm”. Anh viết: “Điều đó tùy vào cơ thể, mục tiêu, loại nhạc cụ và sự hỗ trợ. Hãy tìm một giáo viên sẵn sàng thích nghi, và nếu có vấn đề y tế hay phục hồi chức năng thì hãy làm việc với người có chuyên môn phù hợp.” Câu trả lời ấy kém truyền cảm hứng hơn, nhưng Huy không muốn một đứa trẻ đang đau lại tự nhủ rằng Huy làm được thì mình phải cố tiếp.

Những góp ý từ cuộc thi còn khiến anh thay đổi cách rèn luyện thể lực cho tay. Người giảng viên mới chỉ ra rằng nếu bản chuyển soạn nào cũng đẩy mật độ nốt sang tay trái, nguy cơ tay trái bị quá tải sẽ tăng lên, dù tay phải được “bảo vệ”. Từ đó họ chọn tác phẩm theo tổng khối lượng công việc của cả chương trình, chứ không chỉ theo độ khó từng bài. Một bài nghe thì dễ nhưng có nhiều nốt trầm lặp lại có thể mệt hơn một tác phẩm khó mà ngắn.

Huy học cách sắp xếp thứ tự các bài trong một buổi độc tấu để độ mỏi được phân bổ hợp lý. Đó là kỹ năng nghề, không phải mẹo đi thi. Nó khiến anh bớt bận tâm chuyện một bài có nổi tiếng hay không. Chương trình tốt là chương trình mà cơ thể anh chơi được tốt từ đầu đến cuối, không phải danh sách tác phẩm gây ấn tượng nhất trên tấm áp phích.

Thành tựu lớn nhất của cuộc thi, rốt cuộc, không phải giải thưởng. Đó là việc Huy hiểu ra mình muốn trở thành một nghệ sĩ piano với danh mục tác phẩm được lựa chọn có chủ đích, chứ không phải một người suốt đời đi chứng minh rằng mình vẫn chơi được như chưa từng mất ngón.