Chương 5: Làng Gốm Ghen Tị
Thành công của Khánh khiến Bát Tràng chia rẽ.
Nghệ nhân trẻ — khoảng hai mươi người dưới bốn mươi tuổi — bắt đầu theo dõi TikTok của Khánh, nhắn tin hỏi về kỹ thuật men reactive. Họ thấy Khánh kiếm tiền tốt, khách hàng quốc tế, media attention — và họ muốn học.
Nghệ nhân già — trên năm mươi tuổi, chiếm đa số trong Hội đồng — phản đối kịch liệt. Trưởng làng Trịnh Văn Thọ triệu tập họp khẩn:
"Sản phẩm Trịnh Bảo Khánh không phải gốm Bát Tràng! Nó là gốm lai — pha hóa chất, bán giá trên trời, lừa khách nước ngoài. Ai trong làng hợp tác với Khánh sẽ bị khai trừ như nó."
Nhưng có một vấn đề mà trưởng làng không muốn thừa nhận: doanh thu gốm truyền thống Bát Tràng đang giảm. Du khách đến làng hỏi: "Gốm Ngọc Rồng mua ở đâu?" — nhưng Khánh không bán trong làng. Họ nhìn bát đĩa truyền thống, so sánh với ảnh trên TikTok, rồi bỏ đi không mua.
Doanh thu tháng giảm hai mươi phần trăm so với cùng kỳ. Mười xưởng gốm nhỏ trong làng phải giảm giá để giữ khách — nhưng giảm giá thì lỗ, vì chi phí nguyên liệu và gas không giảm.
Khánh biết chuyện — nhưng anh không hả hê. Anh lớn lên ở Bát Tràng, bạn bè anh ở đó, ông nội anh nằm ở đó. Anh không muốn làng chết — anh muốn làng sống, nhưng sống theo cách mới.
Anh quyết định mở một bước: mời nghệ nhân trẻ Bát Tràng đến xưởng nhà kho ở Gia Lâm, dạy miễn phí kỹ thuật men reactive.
Mười hai nghệ nhân trẻ đến — bất chấp lệnh cấm của trưởng làng. Họ đi ban đêm, xe máy, mang theo đất sét và men của mình. Khánh dạy từ sáng đến tối: cách pha oxide, cách kiểm soát nhiệt, cách đọc vân men.
"Anh Khánh, bác Thọ nói ai đến đây sẽ bị khai trừ."
"Em yên tâm. Bác Thọ khai trừ anh rồi — anh không sợ nữa. Còn em, nếu em sợ, em về. Anh không ép."
Không ai về. Mười hai người ở lại, học trong ba tháng.
Sau ba tháng, sáu trong mười hai người nung thành công men reactive với phong cách riêng: không copy Ngọc Rồng, mà tạo ra biến thể — có người dùng oxide đồng cho men đỏ, có người dùng oxide cobalt cho men xanh đậm, có người kết hợp với kỹ thuật khắc nổi truyền thống.
Sáu phong cách mới. Sáu lò gốm nhỏ. Sáu doanh nghiệp mới.
Bát Tràng đang thay đổi — dù trưởng làng không muốn.