Chương 7: Phiên chung kết

Mười phút đầu tiên của phiên chung kết dành trọn cho một sợi dây HDMI không chịu nhận máy. Minh đứng cạnh bục, chờ kỹ thuật viên đổi cổng kết nối. Màn hình lớn vẫn tối đen, còn trong những hàng ghế phía dưới đã có tiếng người thì thầm nhận ra anh.

Vụ tranh chấp đã lên báo ngành. Minh biết không ít người ngồi đây đọc về nó trước khi kịp nhìn thấy một bản vẽ Làng Xanh nào. Nguyễn Tuấn cũng có mặt, ngồi cùng đại diện Phúc An ở dãy ghế bên cạnh, lần này không còn với tư cách ứng viên. Minh nhìn về phía ấy đúng một lần rồi quay lại màn hình.

Khi tới lượt trình bày, anh không mở đầu bằng lịch sử khiếu nại. Trang chiếu đầu tiên là bức ảnh nước lũ dâng tới bậu cửa sổ của một căn nhà ven sông, một đường kẻ đỏ đánh dấu cao độ. “Làng Xanh bắt đầu từ một mét hai mươi ba,” Minh nói. “Đó là mức nước của trận ngập lớn nhất tôi đo được ở điểm khảo sát đầu tiên.”

Hội trường dần yên lặng. Anh chuyển sang bản phác thảo cũ: một căn nhà vuông vức, giếng trời còn sai tỷ lệ, những nét vẽ chưa có chút gọn gàng nào của phương án sau này. “Phiên bản này không được xây. Và thật lòng, tôi mong không ai xây nó.”

Vài tiếng cười vang lên. Minh cũng nhìn lại bản vẽ một lúc. Đưa nó lên màn hình nghĩa là anh chấp nhận cho người khác thấy những chỗ mình từng làm chưa tốt, thay vì chỉ trưng ra kết quả đẹp nhất của ba năm.

Anh lần lượt giải thích vì sao chọn cao độ sàn ấy, vì sao chỉ dùng tre ở những vị trí có thể thay từng cấu kiện, vì sao vật liệu tổ hợp không được phép biến căn nhà thành thứ khó sửa chữa. Rồi đến giếng trời: từng bước dịch chuyển, lần xoay 12 độ, phần dầm phụ thừa 180 milimét và lý do nó phải bị bỏ đi. Mỗi thay đổi đều dẫn về câu hỏi đã buộc anh sửa bản trước. Minh muốn người nghe theo được quá trình ấy, kể cả khi họ chẳng biết gì về tranh chấp giữa anh và Phúc An.

Anh cũng trình bày cả phần đội Phúc An đã làm tốt hơn mình. “Sau khi bộ tệp rời khỏi tay tôi, các kỹ sư của Phúc An đã có những cải tiến đáng kể về hệ liên kết và khả năng sản xuất mô-đun theo hướng công nghiệp hóa.”

Khán phòng xì xào. Tuấn ngẩng lên. Minh nói tiếp, giọng không đổi: “Tôi phản đối việc hồ sơ ghi một người là tác giả duy nhất. Nhưng phần phát triển thật sự của đội kỹ sư ấy vẫn cần được ghi nhận.”

Một kiến trúc sư lớn tuổi ngồi hàng ghế đầu giơ tay. “Nếu được giao triển khai, anh có dùng hệ liên kết của đội Phúc An không?”

Minh nhìn sang mô hình của Tuấn đặt trên bàn trưng bày. “Nếu được phép sử dụng, và sau khi kiểm tra lại, thì có.”

“Anh không thấy khó chịu sao?” Ông hỏi thẳng, đôi mắt sau cặp kính nheo lại như đang chờ xem anh lúng túng.

“Khó chịu không phải là một tiêu chuẩn kỹ thuật.” Một tràng cười nhỏ chạy qua hội trường. Minh chờ nó lắng xuống rồi mới nói: “Nếu một chi tiết tốt hơn, tôi muốn căn nhà được dùng chi tiết tốt hơn. Điều phải làm rõ là ai thiết kế, và quyền sử dụng được thỏa thuận ra sao.”

Tuấn nhìn anh lâu hơn thường lệ. Minh không biết người đàn ông ấy đang nghĩ gì, nhưng ít ra lúc này, họ đang cùng nhìn vào một bộ phận có thể dùng được, thay vì chỉ trỏ vào cái tên trên hồ sơ.

Phần hỏi đáp sau bài trình bày kéo dài gần một tiếng. Có người hỏi chi phí tăng bao nhiêu so với nhà xây thông thường. Minh thừa nhận nếu sản xuất số lượng nhỏ thì chắc chắn cao hơn; khi dùng các mô-đun chuẩn hóa, mục tiêu của anh là kéo phần chênh lệch xuống tới mức chi phí vận hành và sửa chữa có thể bù lại. Anh giữ câu trả lời ở mức “mục tiêu”, vì chưa có một dãy nhà hoàn chỉnh nào để đưa ra lời bảo đảm về toàn bộ chi phí sử dụng sau này.

“Đã có nhà mẫu chưa?” một giọng khác hỏi từ cuối phòng.

“Chưa có căn nhà nào đủ quy mô. Hiện tại chỉ có một mô-đun thử nghiệm và dữ liệu vật liệu.” Anh ngừng lại một chút, rồi nói rõ: “Nếu giải thưởng yêu cầu công trình đã hoàn thành, Làng Xanh chưa đáp ứng được.”

Một thành viên hội đồng ngẩng lên khỏi tập hồ sơ. “Anh đang tự loại mình đấy à?”

“Tôi đang nói đúng trạng thái thật của dự án. Tôi muốn được công nhận phần tác giả của mình, nhưng điều đó không thể thay cho các tiêu chuẩn kỹ thuật.”

Căn phòng im lâu hơn sau câu trả lời ấy. Minh đứng chờ câu hỏi tiếp theo, không tìm cách nói giảm phần còn thiếu. Suốt nhiều tháng, anh từng trì hoãn vì muốn mọi chi tiết phải tốt hơn nữa. Hôm nay, việc cần làm là trình bày cho đủ cả cái đã có lẫn cái chưa có, để người nghe tự đánh giá.

Cuối phiên, Nguyễn Tuấn xin phát biểu ngắn. Hội đồng đồng ý. Anh ta đứng dậy ở dãy ghế bên, cài lại khuy áo vest. “Tôi vẫn tin đội Phúc An đã phát triển một thiết kế ý tưởng chưa đủ điều kiện thi công thành một phương án có thể triển khai.” Tuấn nhìn về phía Minh. “Nhưng hồ sơ nộp giải ghi tôi là tác giả duy nhất là không đúng.”

Đại diện Phúc An quay phắt sang. Tuấn vẫn nói tiếp: “Tôi chấp nhận trách nhiệm về việc đó.”

Minh không thấy hả hê. Sau ngần ấy bản giải trình và những lần đối chiếu, cuối cùng chính Tuấn đã nói rõ điều anh đòi hỏi từ đầu. Lời thừa nhận ấy không xóa đi công việc còn lại, nhưng nó giúp họ không còn phải đi vòng qua nó để tranh cãi về mọi thứ khác.

Hội đồng họp riêng. Kết quả được công bố vào buổi chiều. Green Village bị rút khỏi hạng mục với hồ sơ cũ. Trong kết quả xét hồ sơ dự giải, Làng Xanh được ghi nhận phần thiết kế ý tưởng thuộc về Lê Quang Minh; phần phát triển công nghiệp hóa của đội Phúc An được chú thích riêng.

Vì chưa có công trình hoàn chỉnh, dự án không được trao giải công trình cao nhất. Minh nhận giải chuyên đề về nghiên cứu kiến trúc thích ứng khí hậu, đồng thời được hội nghề nghiệp tôn vinh ở hạng mục kiến trúc sư có đóng góp nghiên cứu nổi bật của năm. Đó là một kết quả có giới hạn rõ ràng, tương xứng với những gì anh mang tới phiên trình bày, không phải kiểu thắng tuyệt đối mà một dòng tít giật gân có thể khiến người ta chờ đợi.

Minh cầm tờ chứng nhận. Cây bút chì ngắn vẫn nằm trong túi áo khi một phóng viên chặn anh lại. “Anh có xem đây là chiến thắng trước Khánh Vy và Nguyễn Tuấn không?”

“Không.” Minh trả lời ngay, không cần nghĩ. Phóng viên dí máy ghi âm lại gần hơn: “Vậy với anh, chiến thắng là gì?”

Minh nhìn bản vẽ còn chiếu trên màn hình phía sau. “Tên tác giả được đặt lại đúng chỗ.”

“Còn cuộc hôn nhân của anh?” Câu hỏi ấy, anh biết, mới là thứ người ta thật sự muốn đọc.

“Không liên quan đến giải thưởng.” Anh gật đầu chào rồi rời bục.

Ở hành lang, Khánh Vy đang đứng đợi. Cô không vào hội trường. “Chúc mừng anh.”

“Cảm ơn em.” Anh định nói thêm điều gì đó, nhưng rồi thôi.

“Anh Tuấn sẽ rời vị trí trưởng bộ phận thiết kế mới.” Minh không hỏi thêm. Vy nhìn tờ chứng nhận trên tay anh rồi nói, giọng chậm rãi như đang dò từng chữ: “Em từng nghĩ, nếu anh được công nhận, em sẽ thấy mình sai vì đã rời đi.”

“Còn bây giờ?” Minh hỏi, khẽ đến mức gần như chỉ để mình nghe.

“Em sai vì đã gửi tệp. Không phải vì ly hôn.”

Minh gật đầu. “Anh cũng nghĩ vậy.”

Họ đứng thêm một lúc trong hành lang vắng. Những gì Vy từng góp cho Làng Xanh vẫn là thật, cũng như lý do hai người đã ký vào bản thỏa thuận không vì một phiên xét giải mà biến mất.

Cô lấy từ trong túi ra một cây bút chì cũ. “Nó rơi trong hộp đồ em mang đi.” Minh nhận ra ngay cây bút anh dùng từ thời cuốn sổ phác thảo đầu tiên. Trên thân gỗ vẫn còn một vết cắn nhỏ, thói quen mỗi lần anh nghĩ không ra.

“Em giữ cũng được.” Anh xoay cây bút giữa hai ngón tay, cảm nhận vết cắn quen thuộc dưới đầu ngón cái.

Vy lắc đầu. “Không. Cái này thuộc về bàn vẽ.” Cô đặt nó vào tay anh rồi quay đi, không ngoái lại. Minh cũng không gọi theo. Anh đứng đó với hai thứ vừa nhận trong một ngày: tờ chứng nhận và cây bút đã cũ, mỗi thứ đưa anh về một đoạn khác nhau của quãng đường vừa qua.

Buổi tối, Minh về căn nhà thuê, cất tờ chứng nhận vào ngăn kéo. Trên máy tính, bản vẽ tuyến thoát nước mới vẫn đang chờ. Anh mở nó ra.