Chương 8: Người Cũ Nộp Hồ Sơ Mua Nhà
Nguyễn Văn Hiệp nộp hồ sơ mua một căn trong chương trình nhà ở có tiêu chí hỗ trợ, nơi công ty của Bùi Đức Thịnh tham gia với vai trò đối tác phát triển. Thịnh biết chuyện không phải vì Hiệp bước vào văn phòng xin gặp, mà vì hệ thống kiểm soát xung đột lợi ích tự động gửi cảnh báo. Tên người nộp hồ sơ trùng với một cá nhân được liệt kê trong hồ sơ nội bộ của Thịnh, mục những người có quan hệ quá khứ nhạy cảm với gia đình người sáng lập.
Giám đốc tuân thủ mang tờ cảnh báo vào phòng anh. “Anh có muốn tự rút khỏi mọi quyết định liên quan đến hồ sơ này không?”
Thịnh nhìn cái tên in trên giấy. Nguyễn Văn Hiệp. Giọng nói trước cửa nhà năm anh mười bốn tuổi lập tức vọng về. Anh không nhớ chính xác từng câu, nhưng nhớ rõ cảm giác bàn tay nhỏ của Mai siết chặt tay mình trong căn phòng tối.
Hiệp giờ đã lớn tuổi. Hồ sơ cho thấy gia đình ông đang gặp khó khăn tài chính và xin mua theo cơ chế dành cho nhóm đủ điều kiện của dự án. Thịnh đặt tờ giấy xuống bàn, hỏi: “Nếu em không báo anh cái tên này, quy trình sẽ đi thế nào?”
“Bộ phận xét hồ sơ kiểm tra điều kiện theo tiêu chí và giấy tờ. Công ty mình cũng không phải bên duy nhất quyết định.”
“Vậy cứ thế mà làm.”
“Anh không muốn xem qua sao?”
“Anh lại càng không nên xem.”
Đó không phải một hành động tha thứ cao thượng nào cả, chỉ là quản trị cho đúng. Nếu Thịnh có thể dùng quyền của người sáng lập để loại Hiệp vì chuyện cũ, thì anh cũng có thể dùng chính quyền ấy để ưu tiên một người mình thương. Cả hai cách đều làm hỏng tiêu chí. Anh ký vào văn bản xác nhận tự rút khỏi quyết định, và hồ sơ đi tiếp theo quy trình bình thường.
Một tuần sau, Hiệp bất ngờ xin gặp Thịnh, vì nghe người quen nói chủ đầu tư là “thằng con ông Tài”. Giám đốc tuân thủ hỏi Thịnh có muốn từ chối không. Anh đồng ý gặp, với điều kiện không bàn bất cứ điều gì về kết quả hồ sơ. Phòng họp có thêm một nhân viên ngồi dự và ghi biên bản.
Hiệp bước vào. Ông già đi rất nhiều so với hình dung của Thịnh: da sạm, lưng hơi còng, hai bàn tay thô ráp đặt lúng túng trên đùi. Còn Thịnh cũng đâu còn là cậu bé núp sau cánh cửa năm nào.
Hiệp nhìn anh rất lâu. “Cậu là con anh Tài?”
“Dạ.”
Hiệp cúi đầu. “Hồi đó chú làm quá.”
Thịnh không đáp ngay. Anh từng nghĩ, nếu ngày này đến, mình sẽ có một câu nói thật đắt, kiểu như “nhà tôi xây cho người cần, không phải cho người tôi thích”. Nhưng khi ngồi trước một con người bằng xương bằng thịt, câu ấy nghe chẳng khác gì một lời thoại diễn kịch.
Cuối cùng anh chỉ nói: “Hồi đó gia đình tôi rất sợ.”
Hiệp gật đầu. “Chú biết.”
“Chú biết từ lúc đó, hay bây giờ mới biết?”
Hiệp im lặng một lúc lâu. “Bây giờ.”
Câu trả lời khiến Thịnh nổi giận. Không dữ dội, chỉ là một cơn nóng ran lên rồi tắt. Anh hỏi, giọng vẫn giữ bình thản: “Chú đến đây để nhờ tôi duyệt hồ sơ?”
“Không. Chú nghe nói tên cậu nên… muốn nói chuyện.”
“Hồ sơ của chú tôi không xử lý.”
Hiệp ngẩng phắt lên. “Sao vậy?”
“Tôi đã rút khỏi quyết định vì có xung đột cá nhân. Chú đủ hay không đủ điều kiện sẽ do quy trình xem xét.”
Hiệp có vẻ chưa hiểu ngay. Ông nhìn Thịnh, rồi nhìn sang người nhân viên đang ghi chép, rồi lại nhìn Thịnh. “Cậu không ghét chú à?”
“Có lúc có,” Thịnh trả lời thật. “Nhưng chuyện đó không nên quyết định một chương trình nhà ở.”
Hiệp nhìn xuống đôi tay mình. Cuộc gặp không kết thúc bằng một cái bắt tay. Thịnh không nói mình đã tha thứ, Hiệp cũng không kể lể bi kịch để xin cảm thông. Trước khi đứng dậy, ông chỉ nói: “Chú xin lỗi.”
Thịnh đáp: “Tôi nghe rồi.”
Với ngày hôm đó, chừng ấy là đủ.
Hai tuần sau, bộ phận xét duyệt thông báo hồ sơ của Hiệp thiếu một giấy tờ chứng minh điều kiện, nên ông được yêu cầu bổ sung. Không ai gọi điện báo cho Thịnh, và anh thích như vậy. Hồ sơ sau đó được đánh giá theo tiêu chí chung cùng các hồ sơ khác. Kết quả cuối cùng không do một chữ ký bí mật nào của Thịnh quyết định.
Chuyện này dấy lên một cuộc tranh luận trong công ty. Trong buổi họp giao ban, một nhân viên trẻ hỏi: “Nếu người đó từng làm điều rất tệ thì mình vẫn bán nhà cho họ sao?”
Phúc trả lời trước: “Nếu chương trình có tiêu chí loại trừ hợp pháp liên quan đến hành vi nào đó thì áp dụng tiêu chí. Còn nếu không, người sáng lập không thể tự đặt thêm luật dựa trên cảm xúc.”
Thịnh nói thêm: “Và nếu hôm nay anh thêm tiêu chí để phạt người anh ghét, ngày mai người khác cũng có thể thêm tiêu chí để ưu tiên người họ quen.”
Công ty cập nhật chính sách xung đột lợi ích từ chính trường hợp này. Người sáng lập, giám đốc và nhân viên đều phải khai báo những mối quan hệ cá nhân có thể ảnh hưởng đến quyết định về bán hàng, nhà thầu, tuyển dụng hay hỗ trợ. Không phải mối quan hệ nào cũng bị cấm, nhưng ai cũng phải biết khi nào cần tự rút ra.
Thịnh thấy chính sách ấy có giá trị hơn mọi câu chuyện “lấy ơn báo oán”. Lòng tốt phụ thuộc vào tâm trạng, còn một quy trình tốt phải vận hành được cả khi người ra quyết định đang giận.
Vài tháng sau, Thịnh gặp lại Hiệp ở một buổi sinh hoạt cư dân. Hiệp không nhắc gì đến chuyện cũ. Ông chen tới, hỏi: “Mấy khoản phí bảo trì sau này có tăng không cậu?”
Thịnh bật cười. Đây mới đúng là câu hỏi của một người mua nhà. Anh dẫn Hiệp sang bộ phận vận hành để được giải thích biểu phí và cơ chế điều chỉnh, chứ không tự mình trả lời để lấy lòng.
Trên đường về, Thịnh nghĩ mãi về hai chữ đối mặt. Ngày trước, anh tưởng đối mặt với quá khứ nghĩa là đứng trước người từng làm mình tổn thương và chứng minh mình thành công hơn họ. Giờ anh thấy còn một kiểu khác: xây một hệ thống không cho vết thương cũ của mình biến thành quyền lực tùy tiện đối với người khác.
Hiệp có thể đáng bị Thịnh giận. Lời xin lỗi kia có thể đã đến quá muộn. Nhưng hồ sơ nhà ở không phải tòa án xét xử cái đêm hai mươi năm trước.
Công bằng không phải là đối xử tốt với người mình ghét. Công bằng là không tự sửa luật chỉ vì mình ghét họ.