Chương 6: Vienna Đến Từ Một Buổi Audition

Vienna không đến từ một video lan truyền trên mạng. Nó đến từ một danh sách hồ sơ dài dằng dặc, dài đến mức đã có nhiều lần Huy muốn bỏ cuộc.

Tốt nghiệp phổ thông, Huy muốn theo học ngành biểu diễn ở một môi trường có chương trình cổ điển mạnh, đồng thời cởi mở với âm nhạc đương đại và những cách chơi thích nghi. Thầy Tuấn cùng các giảng viên từng hỗ trợ anh đều khuyên: “Nộp nhiều nơi. Đừng xây cả tương lai quanh một trường.”

Thế là Huy chuẩn bị đủ thứ: chương trình thi tuyển, các bản thu âm theo yêu cầu, lý thuyết âm nhạc và luyện tai, giấy tờ học thuật, chứng chỉ ngoại ngữ, thư giới thiệu, đơn đề nghị điều chỉnh hỗ trợ cho buổi thi nếu cần, và cả một kế hoạch tài chính. Không trường nào viết thư bảo: “Chúng tôi đã xem video của em và quyết định trao học bổng toàn phần.” Có nơi không hợp với danh mục tác phẩm của anh. Có nơi yêu cầu một chương trình mà Huy không thể thích nghi theo tiêu chí họ đặt ra, và anh quyết định không nộp.

Một trường ở Vienna mời anh dự buổi thi tuyển trực tiếp sau vòng sơ tuyển hồ sơ. Lý do không phải vì “câu chuyện đặc biệt”, mà vì các giảng viên muốn nghe độ nhạc cảm của anh và xem chương trình có phù hợp hay không.

Gia đình Huy không đủ sức tự lo toàn bộ chi phí. Anh nộp hồ sơ xin nhiều nguồn hỗ trợ cùng lúc: một quỹ hỗ trợ nghệ thuật cho người khuyết tật cho một khoản nhỏ, nhà trường cấp học bổng một phần dựa trên kết quả thi tuyển và hoàn cảnh tài chính, gia đình đóng phần còn lại. Huy tính sẽ đi làm thêm nếu cần, trong giới hạn mà thị thực du học và lịch học cho phép. Không có học bổng toàn phần nào giải quyết được mọi thứ.

Buổi thi tuyển trực tiếp khiến anh sợ hơn mọi cuộc thi trước đó. Không có khán giả cổ vũ, chỉ có ba giảng viên ngồi cách xa. Giữa chương trình, một người ra hiệu dừng lại và hỏi bằng tiếng Anh: “Em có thể cho chúng tôi xem đoạn gốc và giải thích cách em phân bố lại nốt không?”

Huy đưa bản nhạc có chú thích. Anh không kể dài dòng về tai nạn, chỉ giải thích rằng đoạn gốc đòi hỏi tay phải đánh nốt lặp và hợp âm, điều không khả thi với cấu trúc bàn tay hiện tại; bản chuyển soạn giữ đường nét giai điệu và hòa âm, chuyển một phần sang tay trái.

Một giảng viên khác hỏi: “Về mặt âm nhạc, em đã mất đi điều gì?”

Huy bất ngờ. “Một phần mật độ ở các bè giữa, và những lựa chọn chia nốt tự nhiên ngay lúc chơi.”

“Còn em được gì?”

Anh nghĩ một lúc. “Em học được cách ưu tiên các giọng một cách có chủ ý hơn. Nhưng em không nghĩ khuyết tật tự động làm cách diễn giải hay hơn.”

Người kia gật đầu. “Tốt.”

Buổi thi còn có phần thị tấu. Huy được phép xử lý theo khả năng và theo điều chỉnh đã thống nhất từ trước, không bị chấm như thể tay phải còn đủ năm ngón. Nhưng thị tấu vẫn khó: không có thời gian chuyển soạn trước, anh phải chọn ngay tức khắc giọng nào quan trọng để giữ. Phần ấy anh làm không tốt. Nhận xét gửi về sau ghi rằng độ nhạc cảm tốt, nhưng khả năng thị tấu và ứng biến thích nghi tức thời cần phát triển thêm.

Huy được nhận. Không phải kiểu “Vienna công nhận một thiên tài”, chỉ đơn giản là đủ điểm và đủ phù hợp để vào chương trình.

Tháng đầu ở Vienna tệ hơn anh tưởng. Huy không hiểu một số hướng dẫn bằng tiếng Đức. Căn phòng thuê chật chội. Đàn ở phòng tập khác hẳn cây đàn ở nhà, độ cao ghế và bàn phím không phải lúc nào cũng vừa. Cái lạnh khiến bàn tay và vùng sẹo nhạy cảm hơn hẳn, và anh phải học lại cách khởi động, cách quản lý cường độ trong điều kiện mới, với sự hướng dẫn của người có chuyên môn.

Các giảng viên không biến lối chơi riêng của Huy thành một “trường phái” mang tên anh. Giáo sư chính của anh nói: “Em có một hệ thống của riêng mình. Hãy ghi chép nó lại. Nhưng đừng vội biến một nhu cầu cá nhân thành phương pháp chung cho mọi người.” Huy nghe mà thấy quen quen. Thầy Tuấn cũng từng nói đúng như vậy.

Ở Vienna, lần đầu tiên anh được làm việc với nhiều nhà soạn nhạc trẻ. Anh tham gia những buổi workshop nơi người biểu diễn trao đổi trực tiếp về khả năng cơ thể mình trước khi tác phẩm được hoàn thiện. Một nhà soạn nhạc viết một đoạn cho tay phải hai ngón đánh xen kẽ các nốt cao, còn tay trái trải rộng phần hòa âm. Huy chơi thử rồi nói: “Sau hai phút thì đoạn này quá nhanh.” Người soạn nhạc sửa ngay, không coi Huy là một giới hạn đáng tiếc, mà coi góp ý của người biểu diễn là một dữ liệu thiết kế.

Điều đó thay đổi cách Huy nhìn danh mục tác phẩm. Anh vẫn học Bach, vẫn học các tác phẩm cổ điển và lãng mạn trong khả năng của mình, với những điều chỉnh phù hợp. Nhưng anh không còn cảm giác rằng chỉ khi chơi nguyên bản những tác phẩm kinh điển khó nhất mới được gọi là một nghệ sĩ piano nghiêm túc.

Chương trình học còn buộc anh học lịch sử âm nhạc, phân tích tác phẩm và nhạc thính phòng. Nhạc thính phòng đặc biệt quan trọng. Ở đó, không ai hỏi Huy có độc tấu được Ballade hay không. Người ta hỏi: “Chỗ này anh cân với violin được không?”, “Anh ra hiệu vào nhịp được không?”, “Mình chia lại kết cấu trong bản phối được không?”. Huy học được rằng âm nhạc là sự phối hợp, không phải chủ nghĩa anh hùng của người độc tấu.

Học bổng không đủ trang trải mọi thứ. Có một năm gia đình gặp khó khăn, Huy phải xin thêm hỗ trợ và cắt giảm chi tiêu. Anh từng định nhận dồn dập nhiều buổi diễn để kiếm tiền, nhưng người hướng dẫn nhắc rằng biểu diễn nhiều cũng là thêm gánh nặng cho tay, không phải buổi nào cũng nên nhận. Huy từ chối một loạt sự kiện trả cát-xê cao vì chương trình đòi tập quá nặng trong thời gian ngắn. Lần đầu tiên từ chối tiền vì sức khỏe, anh thấy mình như kẻ thất bại.

Thầy Tuấn gọi video sang. “Con sang Vienna để sống với nghề lâu dài, chứ không phải để chứng minh mình chịu được bao nhiêu.” Huy nhớ câu đó.

Vienna còn dạy anh một bài rất thực tế: thủ tục giấy tờ của việc tiếp cận. Mỗi địa điểm, mỗi trường lại có quy trình riêng: đặt phòng tập, nhu cầu về ghế và độ cao, thời gian chuẩn bị sân khấu dài hơn, bản nhạc có chú thích cho buổi thi, các cuộc hẹn khám sức khỏe. Không phải nhân viên nào cũng hiểu ngay. Có lần Huy nổi nóng khi một cán bộ hành chính yêu cầu anh nộp lại tờ đơn anh đã nộp từ trước. Sau đó trường sửa hệ thống để hồ sơ điều chỉnh hỗ trợ được chia sẻ đến đúng nơi cần, thay vì bắt sinh viên kể lại một câu chuyện nhiều lần. Huy góp ý cho việc ấy, và học được rằng tiếp cận tốt không thể chỉ dựa vào một người tử tế ngồi ở quầy; nó cần quy trình để không phụ thuộc vào chuyện hôm đó có đúng người trực hay không.

Bốn năm ở Vienna không biến anh thành người “không còn giới hạn”. Nó khiến giới hạn rõ ràng hơn, và cho anh nhiều công cụ hơn để xây dựng âm nhạc bên trong những giới hạn ấy.

Đến năm cuối, Huy có một chương trình độc tấu dài khoảng một tiếng được thiết kế riêng: một tác phẩm tay trái, một bản chuyển soạn cổ điển đã được cấp phép và ghi rõ tên người soạn, một tác phẩm thính phòng, và hai tác phẩm mới viết cho anh. Không phải một chương trình toàn Chopin để chứng minh điều gì. Nghe xong, giáo sư nói: “Bây giờ nghe như một nhạc sĩ đang chọn chương trình, chứ không phải một người đang chọn thử thách.”

Huy coi đó là lời khen lớn nhất anh nhận được ở Vienna.