Chương 2: Cuốn Sổ Tay Ông Nội
Khánh về nhà, mở két sắt nhỏ dưới gầm bàn thờ ông nội, lấy ra cuốn sổ tay.
Cuốn sổ A5, bìa da nâu sờn mép, bên trong là hai trăm trang viết tay bằng bút mực xanh — chữ ông nội Trịnh Văn Đức, nhỏ li ti, đều đặn, ghi chép suốt từ năm 1998 đến 2014, năm ông mất.
Trang đầu tiên: "Ghi chép nghiên cứu men mới — không nói cho ai biết."
Ông nội Khánh — Trịnh Văn Đức — là nghệ nhân gốm bậc thầy của Bát Tràng, người được Nhà nước phong danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú năm 2005. Trong mắt cả làng, ông là biểu tượng của truyền thống — người giữ gìn men trắng cổ Bát Tràng suốt đời.
Nhưng cuốn sổ kể một câu chuyện khác.
Năm 1998, ông Đức đi Nhật Bản dự triển lãm gốm sứ quốc tế. Ở đó, ông thấy gốm raku của Nhật — men reactive tạo vân tự nhiên, mỗi sản phẩm một kiểu, không cái nào giống cái nào. Ông sốc — vì ông nhận ra rằng truyền thống không có nghĩa là đứng yên.
"Gốm Nhật bảo tồn tinh hoa nhưng liên tục đổi mới kỹ thuật. Bát Tràng giữ nguyên công thức bốn trăm năm — nhưng thế giới đã khác." — Trích sổ tay, trang 12.
Từ đó, ông bí mật nghiên cứu: thử oxide titan, oxide đồng, oxide sắt kết hợp với men truyền thống Bát Tràng. Ông ghi lại từng thí nghiệm: nhiệt độ lò, tỷ lệ pha, thời gian nung, kết quả — hai trăm lần thử, một trăm bảy mươi lần thất bại.
Lần thứ hai trăm lẻ ba — ông ghi: "Men oxide titan 12% + men trắng cổ 88%, nung 1260°C, giữ nhiệt 45 phút: bề mặt xanh ngọc với vân trắng tự nhiên. ĐẸP. Giống ngọc rồng."
Ngọc Rồng. Cái tên mà sau này Khánh dùng cho dòng gốm của mình — không phải anh đặt, mà ông nội đã đặt từ mười sáu năm trước.
Nhưng ông không dám công bố. Trang cuối cùng, ông viết: "Làng chưa sẵn sàng. Nếu ta công bố, họ sẽ nói ta phản bội. Để dành cho Khánh — thằng bé có đôi mắt giống ta. Nó sẽ biết khi nào đúng lúc."
Khánh đọc trang cuối, khóc.
Ông nội không bảo thủ. Ông nội sợ — sợ bị khai trừ, sợ mất danh dự, sợ làng quay lưng. Nỗi sợ giữ ông im lặng suốt hai mươi năm.
Và bây giờ, Khánh đang gánh hậu quả mà ông nội không dám gánh — nhưng Khánh không sợ. Vì Khánh có thứ ông nội không có: tuổi trẻ, sự liều lĩnh, và một thế giới nơi mạng xã hội có thể đưa một sản phẩm tốt đến triệu người trong một đêm.