Chương 4: Khi một khiếu nại trở thành hồ sơ xuất bản

Hai tuần sau thư yêu cầu bảo toàn, Hoàng Anh cùng Hương tới Nhà xuất bản Sông Hồng. Trong phòng họp, giám đốc Lê Hải ngồi cạnh luật sư bên ngoài, trưởng bộ phận tiếp nhận bản thảo và một nhân viên kỹ thuật. Phúc vắng mặt; luật sư của ông tham dự qua màn hình.

Buổi gặp dành để trao đổi hồ sơ, xem các bên có thể thương lượng hay phải theo đuổi tranh chấp xa hơn. Không ai gọi nó là cuộc đối chất.

Sông Hồng xác nhận đã nhận SH-3147 ngày mười lăm tháng Ba, tự động giao cho Phúc ngày hôm sau. Nhật ký ghi tài khoản của ông mở thông tin hồ sơ rồi tải tệp đính kèm. Ba tuần sau, ông đánh dấu bản thảo không phù hợp với kế hoạch. Thư từ chối được lưu đúng như bản Hoàng Anh đang giữ.

Khoảng hai tháng sau khi từ chối SH-3147, Phúc lập hồ sơ riêng cho tác phẩm mang tên mình. Ông kê khai là tác giả, ký cam kết bản thảo không xâm phạm quyền của người khác.

“Theo quy trình khi ấy, biên tập viên được đề xuất tác phẩm của mình, nhưng một người khác phải đọc và xét duyệt,” Hải nói. “Bước đó đã làm về mặt thủ tục. Có điều, hệ thống không cảnh báo người nộp từng xử lý một bản thảo tương tự.”

“Ai đã đọc trước khi ký hợp đồng?” Hoàng Anh hỏi.

Trưởng bộ phận nêu hai người. Cả hai được Phúc giới thiệu đây là tiểu thuyết ông viết nhiều năm. Họ không biết SH-3147; hồ sơ ấy đã đóng sau thư từ chối.

Hương hỏi tiếp về quy định xung đột lợi ích, cam kết về quyền, cách kiểm tra tương đồng và việc lưu nhật ký truy cập. Sông Hồng thừa nhận lúc đó chưa buộc biên tập viên khai báo những bản thảo có đề tài gần với tác phẩm cá nhân của họ.

“Quy trình kiểm soát có chỗ thiếu,” luật sư của nhà xuất bản nói. “Trách nhiệm cụ thể còn phải xem tài liệu về việc sao chép và những người liên quan đã biết đến đâu.”

Đến lượt mình, Khoa trình hai mươi bốn cụm đoạn văn đã đối chiếu. Không có tỷ lệ phần trăm lớn nào trên màn hình. Ông chỉ rõ đâu là câu chữ gần như trùng nguyên văn, đâu là nhiều chi tiết riêng giữ cùng trình tự, đâu chỉ cùng chủ đề và đã được loại khỏi phần kết luận.

Bốn cụm được xem kỹ nhất là chiếc radio với hai tiếng gõ và câu vọng cổ; con trâu sừng gãy cùng lời đùa; lỗi địa danh; lỗi ghép từ xuất hiện ở bản gửi cuối. Bản mang tên Phúc có cả bốn.

Luật sư của Phúc phản đối việc xem chuyện gia đình là thứ Hoàng Anh được độc quyền.

“Tôi không kết luận từ từng chi tiết riêng,” Khoa đáp. “Tôi đang xem khả năng những yếu tố này cùng xuất hiện, cách chúng lặp lại, đồng thời đối chiếu với việc bản thảo đã được tiếp cận.”

Phía Phúc đưa bản nháp giấy được cho là có trước. Khoa nói chưa có nguồn độc lập xác nhận lịch sử của nó; một số trang chứa đoạn chỉ xuất hiện rất muộn trong quá trình Hoàng Anh sửa bản thảo. Phúc giải thích ông cũng nhiều lần sửa trên giấy rồi mới quét lại.

Cuộc họp kết thúc mà không có lời thú nhận nào.

Sông Hồng đề nghị tiếp tục dừng tái bản và cấp bổ sung sách thêm ba mươi ngày để kiểm tra sâu hơn. Họ cũng tạm ngừng khai thác sách điện tử mới. Đại diện nhà xuất bản giải thích rằng những bản đã bán chưa thể bị xóa đi, tồn kho tại cửa hàng cũng chưa thể bị yêu cầu tiêu hủy khi các bên chưa có thỏa thuận hoặc quyết định đủ cơ sở.

“Còn tiền bản quyền đã trả cho Phúc?” Hoàng Anh hỏi.

Hải cho biết các khoản chưa đến hạn được tạm giữ, doanh thu và thanh toán đang được lập sổ theo dõi riêng. Phần đã trả phải chờ kết quả giải quyết tranh chấp.

Tối ấy, Hoàng Anh viết bài công khai đầu tiên. Hương sửa gần một nửa. Bản cuối xác định cô là người tạo bản thảo Mùa Gió Chướng đã gửi theo mã SH-3147, trình bày những tương đồng mà cô đang khiếu nại và việc Sông Hồng tạm dừng tái bản để rà soát. Cô cho biết mình đang theo đuổi quy trình pháp lý, chưa gọi Phúc là kẻ ăn cắp.

Kèm bài viết là thư gửi bản thảo, thư từ chối, ba đoạn đối chiếu ngắn và xác nhận Sông Hồng đang kiểm tra. Thông tin riêng tư đã được che. Toàn bộ bản thảo và nhật ký nội bộ không được đưa lên mạng.

Bài lan nhanh. Nhiều tác giả trẻ chia sẻ nỗi lo khi gửi tác phẩm cho nhà xuất bản. Có người lập tức công kích Phúc; có người hỏi nếu chắc chắn thì tại sao cô không công bố hết. Hoàng Anh đọc nhưng không trả lời từng bình luận.

Sông Hồng ra thông cáo xác nhận đã nhận khiếu nại bản quyền và đang phối hợp với các bên, chưa đứng về phía nào. Phúc đăng bài riêng, nói mình bị xét xử trên mạng, tiếp tục khẳng định tác phẩm được phát triển độc lập và sẽ bảo vệ danh dự bằng pháp lý.

Ba ngày đầu, số người theo dõi Hoàng Anh tăng rất nhanh. Linh mừng; Hương nhắc cô đừng lấy sự ủng hộ làm thước đo kết quả.

“Nhiều người chia sẻ cũng không làm một hồ sơ quyền sai thành đúng. Người ta có nghi ngờ em thì một bản ghi thật cũng vẫn ở đó.”

Trong lúc các bình luận còn dồn tới, Sông Hồng tìm được điểm mới trong hồ sơ Phúc nộp. Mã kiểm tra của tệp khác SH-3147, nhưng một số thuộc tính bên trong, cấu trúc và lỗi định dạng cho thấy nó có thể bắt đầu từ tài liệu dùng các thiết lập giống bản thảo Hoàng Anh. Nhà xuất bản thuê một đơn vị ngoài giám định kỹ thuật tệp.

Đơn vị này không kết luận sao chép chỉ vì định dạng giống. Họ xác nhận có những mã nhận diện và dấu vết chỉnh sửa phù hợp với khả năng Phúc bắt đầu từ một tệp DOCX khác.

Phía Phúc nói ông có thể đã dùng mẫu định dạng chung. Sông Hồng kiểm tra lại: trước khi Phúc tải SH-3147, bản thảo chưa từng được chuyển sang mẫu nội bộ.

Sau điểm ấy, thái độ của nhà xuất bản thay đổi. Hải gọi Hương, đề nghị sớm hòa giải. Họ sẵn sàng bàn việc sửa tên tác giả, đối soát doanh thu và xử lý sách tồn nếu Phúc đồng ý. Ông chưa chấp nhận.

“Vậy mình thắng chưa?” Hoàng Anh hỏi.

“Hồ sơ đang mạnh hơn. Vẫn còn phải giải quyết.”

Cùng ngày, cô nhận thư của Mai An, biên tập viên Nhà xuất bản Mộc Thủy. An đã đọc bài công khai, biết cô đang viết phần hai và muốn xem bản tóm tắt khi quyền đối với phần một đủ rõ.

Hoàng Anh chưa gửi bản thảo.

“Sợ rồi à?” Linh hỏi.

“Em muốn ghi rõ lần này mình gửi bản nào, ai nhận, quyền đang ở tình trạng nào. Có cam kết bảo mật cũng không thay được những việc ấy. Chị Hương xem trước đã.”

Cô lập danh sách những mục cần giữ cho mỗi lần gửi: mã kiểm tra tệp, phiên bản, ngày gửi, tóm tắt, thông tin liên hệ, tình trạng quyền và các nơi đã nhận. Trong những việc vụ tranh chấp ép cô học, đây là thứ cô muốn mang theo khi quay lại làm nghề.

Một tuần sau, ở buổi hòa giải đầu tiên, Phúc vẫn phủ nhận sao chép. Sông Hồng nói họ không thể tiếp tục khai thác thương mại khi quyền đối với tác phẩm còn chưa rõ. Nhà xuất bản đề nghị giữ việc tạm dừng và mở đầy đủ sổ sách để đối chiếu. Nếu thương lượng không thành, họ chấp nhận để tòa giải quyết.

Hoàng Anh nhìn qua kính phòng họp. Thành phố vẫn chạy bên dưới, thản nhiên như hôm cô ghé nhà sách. Nhưng trên bàn giờ đã có những câu hỏi mà mỗi bên phải trả lời: ai nhận bản thảo, ai đã đọc, ai ký cam kết, ai xét duyệt và đã bỏ sót điều gì.

Cô vẫn cần câu trả lời. Ít nhất, chúng đã có địa chỉ để tìm.