Chương 3: Thử Thách Men Ngọc
Thách thức đã được xác lập một cách rõ ràng và sòng phẳng. Để nhận được gói xúc tiến thương mại trị giá năm tỷ đồng và khoản giải ngân mười tỷ đồng từ ngân hàng thương mại cổ phần kỹ thương Việt Nam (Techcombank), Nguyễn Quang Minh phải phục dựng thành công một chiếc Bình Tỳ Bà men ngọc cốt ngà truyền đời bằng phương pháp nung củi lò bầu cổ xưa. Đây là nhiệm vụ vô cùng gian nan, bởi lò bầu cổ đòi hỏi người thợ phải kiểm soát dòng nhiệt hoàn toàn bằng cảm nhận cơ thể và kinh nghiệm giữ lửa qua hàng chục giờ liên tục.
Suốt ba ngày ba đêm tiếp theo, xưởng gốm Quang Minh ngập tràn mùi khói trấu nồng nặc và mùi đất sét ẩm đặc trưng. Minh tự mình nhào nặn xương đất sét trắng sông Đà, lọc bỏ hoàn toàn tạp chất hữu cơ bằng tay để đảm bảo độ tinh khiết tối đa. Anh phối trộn men ngọc theo công thức ghi trong sổ lò cổ: sử dụng tro trấu nếp Thái Bình tinh khiết làm chất trợ chảy tự nhiên, kết hợp với đá men nghiền mịn thu gom từ vùng núi Ba Vì, tuyệt đối không thêm một giọt hóa chất hay oxit chì công nghiệp nào. Lớp tro trấu nếp Thái Bình chứa hàm lượng silica tự nhiên cực cao, khi kết hợp với nhiệt độ cao của lò bầu sẽ tạo ra lớp men thủy tinh trong vắt tự nhiên.
"Đã đến lúc xếp gốm vào lò rồi, anh Minh." Chú Năm - người thợ cả trung thành lớn tuổi khẽ nhắc nhở khi nhìn Minh cẩn thận đặt chiếc Bình Tỳ Bà thô mộc vào tâm lò bầu, nơi có nhiệt độ ổn định nhất. Cả lò bầu cổ sừng sững như một con quái vật đất nung khổng lồ, sẵn sàng nuốt chửng mọi công sức nếu người thợ sẩy chân một nhịp giữ lửa. Những viên gạch chịu lửa trong lò đã chuyển sang màu đỏ rực từ các đợt nung trước, tỏa ra sức nóng âm ỉ.
Minh khẽ gật đầu, anh dùng những viên côn đo nhiệt bằng gốm chuyên dụng đặt bên cạnh sản phẩm để giám định nhiệt độ nung trong lò. Khi lò bầu bắt đầu được đốt củi thông khô, ngọn lửa đỏ rực bốc lên hắt ánh sáng cam ấm áp lên khuôn mặt góc cạnh đầy bản lĩnh của Minh. Mồ hôi lạnh chảy ròng ròng bên thái dương anh quyện với bụi trấu xám xịt, nhưng đôi mắt anh vẫn kiên định nhìn qua khe cửa lò nung để quan sát màu sắc của ngọn lửa.
"Nhiệt độ đã lên tới một ngàn hai trăm độ C rồi!" Chú Năm lo lắng thốt lên khi thấy ngọn lửa chuyển sang màu trắng xanh cực nóng. "Nếu không kiểm soát tốt gió lò, toàn bộ sản phẩm sẽ bị méo xương hoặc cháy men!"
Minh xoay xoay chiếc chén men ngọc nhỏ trong lòng bàn tay phải, bàn tay trái anh nhanh nhẹn điều chỉnh cửa gió của lò bầu, tăng thêm củi thông khô để duy trì bầu không khí khử oxy tối ưu cho men ngọc phát triển sắc xanh cốt ngà sâu thẳm. Nhiệt độ lò bầu đạt đỉnh một ngàn ba trăm độ C trong sự nghẹt thở của toàn bộ thợ gốm. Minh đứng sừng sững trước bệ lò đỏ rực, cảm nhận sức nóng kinh người phả thẳng vào lồng ngực gầy guộc nhưng săn chắc. Anh không lùi bước, từng nhịp tiếp củi đều đặn và chuẩn xác như một cỗ máy sinh học. Cánh tay phải anh run nhẹ do phải nâng những thanh củi thông nặng trĩu suốt mười tiếng liên tục, nhưng ánh mắt anh vẫn sáng quắc một niềm kiêu hãnh nghệ nhân.
Sáng hôm sau, khi lò bầu nguội dần, Phạm Thu Hương cùng đoàn chuyên gia giám định đã có mặt tại xưởng gốm Quang Minh từ rất sớm để chứng kiến khoảnh khắc mở cửa lò. Trần Thế Sơn cũng đứng ngoài cổng xưởng Sơn Hà ngóng sang, khuôn mặt gã hằn lên sự ghen ghét và lo lắng tột độ.
Khi chú Năm cẩn thận rước chiếc Bình Tỳ Bà men ngọc ra khỏi lò, cả gian xưởng đột nhiên như bừng sáng dưới ánh nắng ban mai. Lớp men ngọc xanh mướt như nước mùa thu, trong trẻo như ngọc bích, phủ đều lên xương gốm ngà mịn màng tạo nên những đường rạn rạng rỡ sâu thăm thẳm. Chiếc bình toát lên một vẻ đẹp cổ điển, sang trọng và thanh khiết vô ngần.
Vị chuyên gia giám định của Viện Hóa học Công nghiệp Việt Nam run rẩy đeo kính lúp vào sát lớp men, gõ nhẹ lên thành bình nghe tiếng kêu đanh như tiếng chuông khánh đồng và thốt lên đầy kinh ngạc: "Tuyệt phẩm! Men ngọc cốt ngà phục cổ đích thực! Độ bóng sâu và cấu trúc rạn men hoàn hảo, hoàn toàn không tìm thấy bất kỳ dấu vết nào của kim loại nặng hay chì độc hại! Đây thực sự là đỉnh cao nghệ thuật Bát Tràng!"
Phạm Thu Hương khẽ mỉm cười nhẹ nhõm, cô điều chỉnh lại chiếc gọng kính titan mảnh, ánh mắt phượng nhìn Minh tràn đầy sự thán phục và tôn trọng sâu sắc. "Anh Minh, anh đã chứng minh được thực lực phi thường của mình. Hợp đồng xúc tiến thương mại trị giá năm tỷ đồng chính thức có hiệu lực, và Techcombank sẽ giải ngân khoản vay mười tỷ đồng vào tài khoản của anh ngay trong ngày hôm nay để khôi phục hoàn toàn lò bầu cổ truyền Giang Cao."
Minh khẽ thở phào nhẹ nhõm, anh nhìn chiếc Bình Tỳ Bà men ngọc lung linh dưới nắng, lòng thầm biết ơn công thức tro trấu Thái Bình truyền đời đã giúp anh vượt qua thử thách đầu tiên một cách thuyết phục. Trái tim Minh khẽ rung lên một nhịp nhẹ nhàng khi nhìn thấy ánh mắt ấm áp hiếm hoi của Hương dành cho tác phẩm của mình. Anh biết, cô không chỉ là một nhà quản lý lý tính, mà còn là người thấu cảm thực sự cho linh hồn nghệ thuật gốm sứ thủ công.