Chương 2: Thư điện tử không phải toàn bộ hồ sơ

Sáng hôm sau, phòng trọ quận 4 gần như biến thành một chỗ lưu hồ sơ. Hương tới với hai ổ cứng mới, túi đựng tài liệu và một danh sách những việc cần tránh. Không đổi tên tệp gốc. Không mở bản DOCX cũ rồi lưu lại. Đừng dọn những lá thư quanh lần gửi bản thảo chỉ để hộp thư gọn hơn; cũng đừng đồng bộ thư mục bằng phần mềm có thể làm thay đổi dấu thời gian.

“Em cứ tưởng bằng chứng nằm trong bản thảo,” Hoàng Anh nói.

“Còn có những gì đã xảy ra quanh bản thảo nữa.”

Hương mở lại chuỗi thư gửi Sông Hồng. Bên cạnh thư của Hoàng Anh và lời từ chối của Phúc còn một thư xác nhận tự động. Trong đó có mã SH-3147, dòng chữ trước đây cô chưa từng để ý. Hương khoanh lại, thêm mã này vào yêu cầu bảo toàn hồ sơ.

Nếu hệ thống tiếp nhận của Sông Hồng lưu đủ, mã ấy có thể dẫn tới ngày nhận bản thảo, người được giao đọc, lần tải tệp, ghi chú và quyết định từ chối. Họ chưa biết nhà xuất bản giữ được bao nhiêu. Nhưng ít nhất đây là nơi có thể tìm dữ liệu ngoài máy tính của Hoàng Anh.

Tiếp đến, cô mở Google Docs. Trong ba năm, cô viết từng chương ở đó rồi định kỳ xuất sang DOCX. Lịch sử chỉnh sửa hiện ra với hàng trăm lần thay đổi. Hương nhắc cô đừng coi dữ liệu này là thứ không thể làm giả. Cần xem cả tài khoản gắn với tài liệu, cách lấy bản ghi và cách xác thực nếu sau này phải đưa vào vụ kiện. Những mốc trên màn hình có ích, nhưng không nên gán cho chúng một sự chắc chắn mà họ chưa kiểm tra.

Linh mang tới ba chuỗi thư góp ý. Một thư từ hai năm trước chứa chương một và chương hai; một thư khác trích đoạn ông Hai gõ hai lần lên chiếc radio. Chị còn giữ tin nhắn thoại chê câu đùa về con trâu sừng gãy hơi dài, dù rất buồn cười. Mỗi tài liệu chỉ giữ được một phần tác phẩm, nhưng những phần ấy đã tồn tại trước lần Hoàng Anh gửi Sông Hồng.

Hoàng Anh gọi mẹ nhờ tìm hộ hộp giấy cũ. Ở Thủ Đức, mẹ gần như giữ mọi thứ con gửi về. Hai giờ sau, bà gửi ảnh một xấp bản in đầy nét bút đỏ. Hoàng Anh nhận ra những trang mình in hồi máy tính hỏng ổ cứng. Hương dặn để riêng trong bìa hồ sơ, ghi người đang giữ và đừng viết thêm lên giấy.

“Em thấy mình sắp đi điều tra án rồi,” Hoàng Anh nói.

“Trước mắt chỉ cần giữ tài liệu cho đúng cách.”

Buổi chiều, Phạm Minh Khoa tới. Ông từng biên tập học thuật và làm giám định so sánh văn bản cho nhiều tranh chấp dân sự. Vừa nghe Hoàng Anh nhắc con số chín mươi lăm phần trăm, ông hỏi ngay:

“Em đo bằng gì?”

Cô im.

“Nếu nhìn rồi tự đánh dấu, đó là nhận xét của em. Dùng phần mềm thì phải biết nó đếm ký tự, câu, đoạn hay những đơn vị văn bản nào. Còn phải xem chỗ giống nhau có gì đáng phân biệt. Một câu thông dụng xuất hiện ở hai cuốn sách không có cùng ý nghĩa với một đoạn riêng biệt gần như trùng lời.”

Khoa đề nghị chia bảng đối chiếu thành bốn nhóm. Nhóm A dành cho câu, đoạn gần như giống nguyên văn. Nhóm B là những cảnh có nhiều chi tiết cụ thể diễn ra cùng thứ tự. Nhóm C gồm các chi tiết riêng bắt nguồn từ chuyện ông Tám. Nhóm D là hình ảnh quen thuộc: mùa lũ, con đò, ruộng tôm.

Ông chỉ vào cảnh nước mặn tràn ruộng trong cả hai bản. Đời sống đồng bằng có chuyện ấy; tự nó chưa giúp họ kết luận sao chép. Nhưng đoạn radio Sanyo bị lỏng nút nguồn, phải gõ hai lần, rồi phát đúng câu vọng cổ trong bản ghi âm của Hoàng Anh thì cần xem kỹ hơn. Khoa đánh dấu để tìm lại lịch sử các bản nháp, chưa kết luận ngay.

Đến tối, Sông Hồng trả lời yêu cầu bảo toàn. Giám đốc Lê Hải xác nhận đã chuyển hồ sơ cho luật sư bên ngoài và yêu cầu nhân viên giữ các tài liệu liên quan. Nhà xuất bản chưa thừa nhận sai phạm. Họ tạm dừng tái bản, ngừng cấp bổ sung sách cho đơn vị phân phối trong khi rà soát, nhưng chưa thu hồi toàn bộ sách còn lưu thông.

Hoàng Anh đọc thư hai lần.

“Họ câu giờ phải không chị?”

“Chưa thể nói vậy. Những việc này cũng là những việc họ cần làm để kiểm tra.”

Ngày hôm sau, luật sư của Phúc gửi phản hồi. Ông phủ nhận sao chép, nói đã quan tâm tới miền Tây và phát triển tiểu thuyết độc lập từ nhiều năm, có bản nháp riêng. Ông yêu cầu Hoàng Anh dừng phát ngôn công khai trong khi xác minh.

Cô dừng ở hai chữ bản nháp.

“Nếu ông ấy có bản cũ hơn thì sao?”

“Thì mình xem. Tài liệu trái với điều mình đang tin cũng phải được kiểm tra.”

Phía Phúc cung cấp hai tệp PDF và một DOCX, được giới thiệu là có trước lần Hoàng Anh gửi tác phẩm. Ngày tạo trong thông tin của tệp DOCX khá sớm. Mặt cô nóng lên.

“Ngày đó sửa được mà.”

“Đúng. Vì thế mới cần kiểm tra thêm, chứ không thể bỏ qua.”

Khoa yêu cầu những tài liệu nối được bản nháp ấy với quá khứ: thư từng gửi cho người đọc, bản sao lưu, lịch sử trực tuyến, bản lưu tự động trên máy, giấy in, người có thể xác nhận. Một tệp đứng riêng với ngày tháng thuận lợi chưa cho thấy nó đã được viết và sửa ra sao.

Trong lúc chờ, Hoàng Anh kiểm lại thư mục của chính mình. Cô phát hiện ngày tạo tệp DOCX gửi Sông Hồng chỉ sớm hơn ngày gửi ba hôm. Đó là lần xuất tệp DOCX mới nhất từ Google Docs, không phải ngày cô bắt đầu cuốn sách. Nếu chỉ đưa thông tin ấy ra, cô sẽ không chứng minh được ba năm viết như mình tưởng.

Lịch sử chỉnh sửa trên Google Docs và những bản từng gửi Linh mới giúp lần xa hơn về trước.

“May mà chị không cho em đăng là ngày tạo tệp chứng minh hết,” cô nói.

Hương cười. “Ngăn thân chủ viết bài lúc đang tức cũng là một phần công việc của chị.”

Sau đó, Sông Hồng gửi xác nhận sơ bộ: ngày mười sáu tháng Ba, hệ thống đã giao SH-3147 cho tài khoản biên tập của Phúc. Tài khoản đó tải bản thảo ít nhất một lần. Nhà xuất bản còn rà soát quyền truy cập và bảo mật trước khi cung cấp đầy đủ nhật ký, nhưng thao tác tải đã được ghi nhận.

Hoàng Anh đọc dòng ấy rất lâu. Thư của cô cho biết mình đã gửi gì. Giờ mới có dữ liệu từ phía nhận cho thấy bản thảo đã đi tới đâu.

Khoa đem bản Phúc đối chiếu với đúng phiên bản gửi kèm SH-3147. Ông tìm thấy những lỗi chính tả hiếm cùng xuất hiện, các chi tiết theo cùng thứ tự và nhiều câu thoại gần như không đổi. Ông cũng ghi lại những đoạn khác hẳn.

“Tôi phải cho người đọc thấy cả chỗ không giống,” ông nói. “Chỉ chọn phần có lợi cho em thì báo cáo sẽ không còn là một bản phân tích đầy đủ.”

Hoàng Anh nhìn lại những tài liệu chất quanh bàn. Cô từng muốn tìm một thứ đủ mạnh để kết thúc mọi nghi ngờ. Giờ mỗi nguồn giúp cô trả lời một câu khác nhau: thư xác nhận bản đã gửi; nhật ký cho biết tài khoản nào tiếp cận; thư góp ý giữ dấu các đoạn từ trước; lịch sử chỉnh sửa nối những lần thay đổi. Sổ và ghi âm giải thích một số chi tiết đã đến với cô như thế nào, không khiến cô thành người duy nhất được viết về miền Tây. Khoa còn phải xem phần tương đồng cụ thể có ý nghĩa tới đâu.

Đêm ấy, Hoàng Anh viết SH-3147 lên tờ giấy mới, kéo các nhánh tới thư từ, nhật ký truy cập, bản nháp, người đọc góp ý và bản in. Những chỗ cô biết, những chỗ còn thiếu dần tách ra. Cô có thể chỉ vào từng nhánh và nói nó cần được kiểm tra ở đâu.

Linh ngồi cạnh hỏi:

“Em còn định đăng bài không?”

“Có. Chị Hương xem trước đã. Em chỉ đăng những gì mình có thể chứng minh.”

“Không gọi Phúc là kẻ cắp?”

“Chưa.”

“Em kiềm được ghê.”

Hoàng Anh nhìn cuốn sách mua đêm qua.

“Em vẫn giận. Nhưng em không muốn vì giận mà làm hỏng những thứ mình đang có.”