Chương 3: Xưởng Nhỏ Và Bộ Sưu Tập Mới

Xưởng đầu tiên của LINH chẳng phải căn phòng trọ đầy phép màu nào cả. Đó là một góc trong studio thuê chung ở Bình Thạnh, trả tiền theo tháng: một bàn cắt, một máy may công nghiệp cũ, một mannequin, và quyền dùng khu thử đồ chung ba buổi mỗi tuần.

Cô không thuê hai mươi người, vì không đủ tiền. Khoản trợ cấp thôi việc từ QA chỉ đủ để sống và làm mẫu thử trong vài tháng, nếu chi tiêu thật cẩn thận.

Minh Khôi ngỏ ý chụp lookbook miễn phí. Linh từ chối.

“Em có quyền được trả tiền.”

“Chị đang cạn tiền mà.”

“Vậy lấy phí thấp hơn giá thị trường nếu em đồng ý, hoặc trả sau, nhưng phải có hợp đồng.”

Khôi nhìn cô. “Chị vừa bị xóa tên xong nên giờ cực đoan vậy hả?”

“Một chút.”

Họ ký một bản thỏa thuận ngắn: phí sáng tạo, quyền sử dụng ảnh, cách ghi danh. Khôi không mặc nhiên trở thành giám đốc sáng tạo, và cũng chẳng có chuyện tình cảm nào được viết vào hợp đồng.

Linh liên hệ hai nghệ nhân ở Quất Động mà cô quen qua gia đình. Cô không nói “kỹ thuật này là của bà ngoại tôi”. Cô nói: “Con muốn phát triển họa tiết mới dựa trên kỹ thuật thêu truyền thống, ghi tên và trả công rõ ràng.”

Bà Tâm, một nghệ nhân lớn tuổi, nhìn cô qua cặp kính. “Con có định bán tên làng không?”

Linh khựng lại. “Con muốn ghi là hợp tác với các nghệ nhân Quất Động, nếu mọi người đồng ý.”

“Còn chuyện này nữa. Chưa có người trong làng xác nhận thì đừng nói con phục dựng một kỹ thuật chỉ còn mỗi nhà con biết.”

“Vâng ạ.”

Câu nói ấy sửa thẳng một thói quen của Linh. Cô từng thích kể bà ngoại là “nghệ nhân cuối cùng”. Thực ra làng vẫn còn nhiều người giữ nghề, mỗi người giỏi một phần khác nhau. Bà cô rất giỏi, nhưng không cần phải là người cuối cùng mới đáng được nhớ.

Bộ sưu tập mới chưa có tên PHƯỢNG ngay. Linh đặt cho nó một mã: “Bộ 01 — Ngoài Hợp Đồng”.

Khôi bật cười. “Tên quyến rũ ghê.”

“Để nhớ.”

“Nhớ gì?”

“Mọi bản phác, hóa đơn, thỏa thuận cộng tác của bộ này đều bắt đầu sau ngày hợp đồng cũ chấm dứt.”

Không phải vì cô sợ QA sẽ đòi sở hữu mọi thứ về sau, mà vì nếu có tranh chấp, dòng thời gian phải sạch. Nhưng cô cũng không để chuyện pháp lý bóp nghẹt sáng tạo. Bảng ý tưởng vẫn rực rỡ: lụa, đường phố, những ô cửa sổ chung cư cũ.

Hình ảnh phượng trong bộ này không phải con chim quyền lực “tái sinh sau phản bội”. Cô chọn nó vì nhớ chiếc trâm bà ngoại từng cài, rồi cùng các nghệ nhân biến thành một họa tiết mới. Linh lưu lại nguồn và tư liệu tham khảo. Cô không nhận họa tiết phượng là của mình; thứ cô thiết kế là bố cục cụ thể, cấu trúc trang phục và cách phối.

Tháng đầu tiên, cô làm ba mẫu, và hai mẫu thất bại. Một mẫu giống ngôn ngữ của QA Couture tới mức Linh nhìn một lúc rồi lặng lẽ tháo ra.

“Sợ họ kiện à?” Khôi hỏi.

“Không chỉ vậy.”

“Thế thì sao?”

“Chị đang làm bằng phản xạ cũ.”

Năm năm ở QA đã ngấm vào tay cô. Tự do không có nghĩa sáng hôm sau thức dậy đã có một phong cách hoàn toàn mới. Cô phải tự phân biệt đâu là kỹ năng chung mình học được, đâu là những dấu hiệu nhận diện riêng của QA, và đâu là thứ Linh thật sự muốn làm. Câu hỏi cuối cùng ấy, chẳng điều khoản pháp lý nào trả lời hộ được. Cô cần thời gian.

Phải tới mẫu thứ tư, cô mới thấy nó khác. Cấu trúc đơn giản hơn, không còn corset kiểu QA, đường thêu ít đi, khoảng trống nhiều hơn.

Bà Tâm cầm vạt áo lên ngắm. “Con đừng thêu kín chỉ để chứng minh mình làm thủ công. Chừa chỗ cho vải nó thở.”

Linh nghe theo, và bộ sưu tập bắt đầu có giọng riêng. Khôi chụp lại quá trình làm việc. Không có chú thích nào kiểu “bị đánh cắp”, họ chỉ đăng: “Đang thực hiện bởi LINH, danh sách người cộng tác sẽ được cập nhật.” Lượt thích không bùng nổ. Vẫn có người chỉ vào hỏi về vụ lùm xùm ở QA, và Linh không trả lời.

Sang tháng thứ hai, một cửa hàng boutique nhỏ ở Singapore nhắn hỏi về mẫu thử. Họ chưa đặt hàng, chỉ muốn xem bảng thông tin sản phẩm. Linh chưa có. Cô bắt đầu học làm: giá thành, thời gian sản xuất, số lượng tối thiểu, bảng size, nguồn vải, năng lực của các nghệ nhân.

“Thiết kế đẹp mà không có thông tin sản xuất thì người mua cũng không đặt được,” Khôi nói.

“Em biết chuyện này từ bao giờ thế?”

“Em đã chụp cho không ít thương hiệu chết vì giao hàng trễ, nhiều hơn chị nghĩ.”

Linh bật cười. Nhưng cái khó nhất của Bộ 01 hóa ra không phải thiết kế, mà là tiền. Tính giá thành mẫu đầu tiên xong, cô mới thấy mình quên ba khoản: hao hụt khi làm mẫu thử, thời gian phát triển của nghệ nhân, và công chỉnh sửa, bàn giao ảnh của Khôi. Nếu bán theo giá cô vẫn hình dung, lợi nhuận gộp gần như không đủ nuôi studio.

Lúc ấy My chưa vào nhóm, nên một người bạn làm sản xuất giúp cô dựng một bảng tính đơn giản: vật liệu, nhân công, chi phí phát triển phân bổ, chi phí chung, bao bì, phí thanh toán, dự phòng vận chuyển và đổi trả.

“Đồ cao cấp không phải lấy giá vốn nhân lên mấy lần tùy tâm trạng,” người bạn nói.

Linh buộc phải tăng giá, và cô sợ khách không mua. Quả thật, vị khách đặt may riêng đầu tiên chê đắt rồi bỏ đi. Linh buồn suốt một ngày. Nhưng nếu hạ giá để có đơn, cô sẽ phải ép tiền công của nghệ nhân hoặc tự mình không lấy lương. Không bền được.

Cô giữ giá. Vị khách thứ hai đồng ý, nhưng yêu cầu lịch thanh toán rõ ràng. Linh học cách viết báo giá: tiền đặt cọc, số buổi thử đồ, phí chỉnh sửa ngoài phạm vi, khoảng thời gian giao hàng, điều kiện hủy. Những thứ cô từng coi là “chẳng sáng tạo gì” giờ lại đang bảo vệ cả khách lẫn xưởng.

Cô còn đăng ký nhãn hiệu LINH trong phạm vi phù hợp, sau khi luật sư tra cứu sơ bộ, thay vì tin rằng tên riêng đương nhiên là của mình. Hồ sơ nộp đi, cô dán biên nhận vào tệp “Bộ 01” cùng mọi giấy tờ khác.

“Lỡ có người đăng ký LINH rồi thì sao?” Khôi hỏi.

“Thì phải đổi tên hoặc giải quyết theo luật, chứ không phải lên mạng nói họ cướp tên mình.”

Khôi cười. “Chị bị hợp đồng hóa thật rồi.”

“Chị chỉ đang cố không học cùng một bài tới hai lần.”

Cửa hàng ở Singapore lại dạy cô thêm một bài về số lượng tối thiểu. Họ muốn đủ bốn size nhưng mỗi size đặt rất ít. Sản xuất quá ít thì chi phí rập, nhảy size và mẫu thử đội lên. Thay vì nhận đại cho có “khách quốc tế”, Linh gửi hai phương án giá và số lượng, nói rõ được gì, mất gì. Họ chọn phương án nhỏ hơn, giá cao hơn một chút. Đơn không lớn, nhưng Linh thích việc cả hai bên đều hiểu vì sao con số lại như vậy.

Bộ 01 không gây bão mạng. Nó mang về hai cuộc hẹn xem hàng, một đơn may riêng và một lời mời tham gia triển lãm nhóm. Ít ỏi thôi.

Nhưng tất cả đều thuộc về một dự án mà Linh biết rõ quyền của mình bắt đầu từ đâu, và phần ghi công của người khác nằm ở chỗ nào.