Chương 4: Khủng Hoảng Giữa Dòng Và Đòn Bẩn Từ Đối Thủ
Khủng hoảng ập đến ở lô thương mại đầu tiên. Không phải bằng ba chiếc xe công vụ hay một lệnh phong tỏa tài khoản, mà bằng một email gửi lúc sáu giờ bốn mươi sáng.
Khách hàng ở Hà Nội, một chuỗi bán lẻ đặc sản đã đồng ý mua thử ba trăm hộp, thông báo tạm dừng nhận hàng sau khi phòng kiểm nghiệm của họ phát hiện dấu vết một hoạt chất diệt cỏ trong mẫu lấy ngẫu nhiên từ lô T07. Nồng độ không đủ để Khang tự kết luận sản phẩm vi phạm pháp luật, nhưng đã vượt ngưỡng nội bộ mà khách hàng áp dụng cho dòng trà họ quảng bá là canh tác kiểm soát nghiêm ngặt. Chừng ấy là đủ để đơn hàng dừng lại.
Khang đọc email ba lần. Trên bàn trước mặt anh là mười hai phiếu thu mua nguyên liệu. Lô T07 gom lá từ bốn hộ trong cùng một buổi sáng. Hệ thống của anh biết rõ từng hộ giao bao nhiêu ki-lô-gam, nhưng tại điểm tập kết, có hai bao đã bị đổ chung trước khi nhân viên kịp dán mã phụ. Một lỗ hổng nhỏ, đúng loại lỗ hổng mà Khang vẫn tin mình sẽ không bao giờ để xảy ra.
Năm phút sau, Diệp gọi tới. “Anh nhận được mail chưa?”
“Rồi.”
“Đừng trả lời khách trước khi mình có dữ liệu.”
“Tôi sẽ dừng xuất toàn bộ lô T07, và lấy mẫu lưu của từng hộ.”
“Nếu còn mẫu.”
Khang nhìn sang tủ mẫu. “Ba hộ còn. Một hộ không có mẫu lá riêng vì bị trộn ở điểm nhận.”
Đầu dây bên kia im lặng vài giây. “Khang, đợt giải ngân thứ hai sẽ dừng cho tới khi xác định được hệ thống truy xuất đủ tốt để chuyện này không lặp lại.”
Anh nhắm mắt. “Tôi hiểu.”
“Anh có muốn tranh luận không?”
“Có. Nhưng cô đúng.”
Diệp thở ra nhẹ. “Tốt. Tôi sẽ cho đội pháp lý xem cách thông báo với khách hàng. Phần vận hành, anh xử lý.”
Đến trưa, tin lô hàng bị dừng đã lan khắp vùng nguyên liệu. Oai chẳng cần thuê ai livestream bóc phốt. Chỉ cần một người chụp màn hình email rồi gửi vào nhóm chat của thương lái, câu chuyện đã thành “trà của Khang có thuốc cỏ”. Một đại lý gọi điện hủy lịch thử hàng. Hai hộ trồng chè hỏi dò xem công ty mới còn đủ tiền thanh toán kỳ tới hay không. Đỗ Quốc Oai đăng một bài trên trang cá nhân, không nhắc tên Khang, chỉ viết: “Làm thương hiệu nông sản cần hệ thống, không phải một tờ sáng chế và vài bài kể chuyện.”
Câu đó đánh trúng chỗ đau. Khang cầm điện thoại rất lâu, rồi úp màn hình xuống bàn.
Buổi chiều, anh cùng cán bộ kỹ thuật đi tới bốn vườn đã cung cấp lá cho T07. Ở mỗi điểm lấy mẫu đều có chủ hộ chứng kiến. Họ hái lá còn trên cây ở những khu đã thu hoạch, lấy mẫu đất bề mặt ở mép vườn, và lấy mẫu nước nếu vườn có nguồn tưới riêng. Khang ghi mã bằng bút chì lên băng giấy rồi dán nhãn in đè ra ngoài, để nếu nhãn điện tử có lỗi thì vẫn còn ký hiệu đọc được.
Ở vườn thứ tư, nhà ông Sính, ông chỉ tay về phía ranh đất bên tây. “Bên kia người ta trồng ngô. Tuần trước họ có phun cái gì đó.”
Khang đưa mắt ước lượng khoảng cách. Hàng chè sát ranh chỉ cách ruộng ngô vài mét, và gió trên sườn núi thường đổi hướng rất nhanh. “Bác có dùng thuốc ở phần chè này không?”
“Không.”
“Cháu không nói bác dùng. Cháu chỉ cần lấy mẫu.”
Ông Sính cau mặt. “Nếu mẫu nhà tao có thuốc thì mày bỏ luôn hợp đồng à?”
“Không. Nếu có, mình xác định khu nào, nguyên nhân gì, rồi lập vùng đệm. Nhưng lô đó không được trộn với lá sạch.”
“Thế tao mất tiền thì ai chịu?”
Khang không có câu trả lời dễ dàng. “Theo hợp đồng hiện tại, công ty mua lá đạt điều kiện. Nhưng nếu lỗi là do hệ thống vùng đệm mà bên cháu chưa hướng dẫn rõ, cháu sẽ đề xuất chia chi phí. Cháu không hứa trước khi xem kết quả.”
Ông Sính nhìn anh đầy khó chịu, nhưng vẫn ký vào biên bản lấy mẫu.
Ba ngày sau, kết quả cho thấy dấu vết hoạt chất tập trung ở mẫu lá gần ranh của vườn thứ tư. Những mẫu lấy sâu hơn trong vườn và ở ba hộ còn lại đều không phát hiện ở mức định lượng của gói xét nghiệm. Điều đó gợi ý một nguồn cục bộ, có thể do thuốc trôi dạt từ khu đất liền kề hoặc do một lần sử dụng ngay tại ranh. Nó không chứng minh được ai cố ý. Khang viết báo cáo đúng như vậy.
Một nhân viên hỏi: “Sao anh không nói thẳng là bên AgroChem phá?”
Khang ngẩng lên. “Vì mình không có bằng chứng.”
“Nhưng họ đang mua mấy khu bên cạnh mà.”
“Mua đất bên cạnh không có nghĩa là phun thuốc vào chè của mình.” Anh mở bảng theo dõi sự cố. “Lỗi của mình là đã gom lô trước khi giữ được mẫu riêng, và chưa có vùng đệm được đánh dấu trên bản đồ. Xử lý cái đó trước đã.”
Họ rút toàn bộ thành phẩm T07 khỏi kênh bán, dù phần lớn có thể chẳng bị ảnh hưởng gì. Khách hàng được hoàn lại tiền đặt cọc. Mẻ trà mất gần một tuần công sức được chuyển sang trạng thái không bán làm thực phẩm để chờ xử lý phù hợp, không lén đổi nhãn. Thiệt hại làm tài khoản công ty hụt mạnh. Khang dùng gần hết số tiền cá nhân còn lại để thanh toán đúng hạn cho các hộ đã giao lá. Không phải để đóng vai anh hùng, mà vì nếu người trồng chè phải gánh toàn bộ lỗi truy xuất của xưởng, hệ thống mới của anh sẽ chết ngay trong tháng đầu tiên.
Đêm đó, anh ngủ trên chiếc ghế xếp trong kho, giữa mùi lá khô và mùi bìa các-tông. Hai giờ sáng, Diệp gọi video từ Hà Nội.
“Anh đang ở xưởng à?”
“Ừ.”
“Tôi vừa đọc báo cáo.”
“Cô có thể nói câu ‘tôi đã bảo rồi’.”
“Tôi chưa từng bảo gì về vùng đệm. Tôi cũng bỏ sót điểm đó khi thẩm định.”
Khang ngồi bật dậy. “Quỹ vẫn dừng giải ngân chứ?”
“Vẫn dừng.”
“Tôi tưởng cô vừa nhận một phần lỗi.”
“Nhận lỗi không có nghĩa là bỏ kiểm soát.”
Khang bật cười, một tiếng cười mệt mỏi. Diệp hỏi tiếp: “Anh sửa hệ thống thế nào?”
Anh xoay chén trà lạnh trên bàn một vòng. “Mỗi hộ có bản đồ lô hái. Khu sát ranh với ruộng canh tác khác được tách mã riêng. Mẫu lá phải giữ lại trước khi nhập chung. Bao nguyên liệu không được đổ ra khỏi bao cho tới khi đã quét mã và cân xong. Nếu hộ bên cạnh phun thuốc, có thời gian cách ly nội bộ và xét nghiệm ngẫu nhiên.”
“Chi phí tăng.”
“Tăng.”
“Biên lợi nhuận?”
“Giảm.”
“Giá bán có chịu nổi không?”
“Phải thử lại mới biết.”
Diệp im một lúc rồi nói: “Đó là câu trả lời tôi cần.”
Khang nhìn gương mặt cô trên màn hình nhỏ. “Không phải một kế hoạch thắng đẹp.”
“Tôi không đầu tư vào chiến thắng đẹp. Tôi đầu tư vào một hệ thống sống sót được sau khi sai.”
Cuộc gọi kết thúc. Khang mở laptop, xóa dòng “100% vùng nguyên liệu được kiểm soát” khỏi bản giới thiệu đang soạn dở. Họ chưa xứng đáng viết câu đó. Anh thay bằng: “Truy xuất từng lô, kiểm soát và cải tiến theo dữ liệu.” Nghe kém hào nhoáng hơn nhiều. Nhưng sau T07, Khang không còn muốn một câu quảng cáo chạy nhanh hơn cái hệ thống đứng phía sau nó.