Chương 5: Bảng giá công khai
Bảng giá đứng đó ba sáng thì làng bắt đầu đổi chiều. Người ta đứng đọc bảng trước quán Hai Lài mỗi sáng, rồi đi ra bến và nhìn cái cân với cục sắt hai ký nằm sẵn trên boong Tứ Sóng. Không ai phải tin lời Mai Lan nữa — họ tự kiểm. Một ngư dân đặt cục sắt lên cân, thấy đúng hai ký, và không nói gì nhưng đem rổ cá lại cân.
Cái bảng trở thành chỗ đứng của làng. Mỗi sáng ngư dân tới đọc trước khi ra neo, các bà già tới đọc khi đi chợ, và người ta bắt đầu nói một câu mới: "giá trên bảng". Không phải "giá chị Lan" — mà "giá trên bảng", như thể bảng đã là một thứ của làng chứ không của chị. Hai Lài pha thêm cà phê cho đám đứng đọc và gọi cái bảng là "khách không trả tiền của cô".
Bảy Sen phản đòn theo cách của người đã độc mua hai mươi năm. Ổng đi tới các nhà đã ký giấy với Mai Lan, mang theo bao quà và giọng ngọt. "Chú Nhàn, tao trả giá cao hơn bảng của con Lan bốn nghìn một ký — và tao trả đêm, không cần giấy." Nhưng lần này ngư dân hỏi lại một câu mà ổng chưa từng nghe: "Ông ký giấy ba tháng không?" Bảy Sen không ký — ký giấy là khóa tay mình, và ổng chưa bao giờ khóa tay mình với ai. Người ta hiểu ra: giá cao hôm nay của ổng là cái mồi; giấy ba tháng của chị Lan là cái nhà.
Hai đội ghe của Bảy Sen — những ghe nợ ổng nhiều năm — được ổng sai đi quấy. Một đêm, rổ tôm đất của Út Vỏ neo sẵn chờ cân bị đổ nước biển mặn thêm vào để tôm chết nhanh; một sáng khác, đá chở cho đội ghe chị Lan bị người lạ mua hết trước ở lò đá đầu làng. Mai Lan đối phó không bằng cãi. Chị cho Út Vỏ ký giấy với lò đá đặt đá trước mỗi tuần, và chị đứng canh rổ tôm bên Út Vỏ đến khi cân xong. "Người ta phá hàng mình," chị nói với Út Vỏ, "vì họ không phá được giấy mình."
Có một đêm Mai Lan đi bộ qua sà lan Bảy Sen khi đội ghe của ổng đang cân. Chị đứng xa, nhìn ngư dân đem rổ lên, nghe tiếng cân, và chị thấy điều mà chị đã nghe kể nhưng chưa tự thấy: cân của sà lan móc nhanh — người cân đẩy tay cân xuống trong tích tắc trước khi đọc số. Một rổ hai mươi ký thành mười tám trên sổ. Chị đứng đó rất lâu, và khi quay về chị hiểu rằng đội ghe của mình không chỉ trả giá đúng — nó trả trọng lượng đúng, và trong một làng chài trọng lượng đúng còn đáng giá hơn giá đúng.
Trong những ngày đó một chú bé mười chín tuổi đi theo đội ghe như cái bóng. Trọng — đứa mồ côi làng, mồi neo trên các ghe từ năm mười bốn tuổi — đứng đầu bến nhìn Mai Lan cân suốt một tuần trước khi nó mở miệng. Cha mẹ nó chết trong một chuyến biển khi nó lên tám; làng nuôi nó bằng những bữa cơm gửi và những đêm ngủ trên boong ghe của người khác. "Chị Lan, tôi làm cho chị. Tôi không cần nhiều tiền. Tôi biết neo, biết luồng, biết đếm cá nhanh hơn ai hết."
Mai Lan nhìn thằng bé — ốm, mắt sáng, tay đầy sẹo neo cắt. "Mình cần người đi xe ba gác với chú Tư Lái và đếm hàng hai đầu. Sáng năm giờ tới bến."
"Tôi tới bốn giờ." Trọng nói, và sáng hôm sau nó đứng trên bờ kè lúc bốn giờ đúng.
Trọng làm nhanh hơn chị tưởng. Nó nhớ mặt từng ghe, nhớ ai đánh cá gì, nhớ luồng nào vào sớm. Chị giao cho nó việc đứng đầu bến đón ghe vào — nó biết ghe nào chở cá tươi nhất bằng cách nhìn màu nước trên boong. Đội ghe chị Lan bắt đầu chạy như một cỗ máy nhỏ: ghe vào, Trọng đón, Mai Lan cân, hai bà phụ phân loại, chú Tư Lái chở đi trước bảy giờ.
Với Trọng, chị giao được đều hơn. Nhà hàng Phương Nam gọi lại: "Mai Lan, đơn sáu tạ mày giao đủ hai tuần rồi. Tôi muốn ký hợp đồng ba tháng — mỗi ngày năm tạ, giá niêm yết của mày. Và tôi có hai nhà hàng chị em muốn hàng nữa — mày làm được không?"
Năm tạ mỗi ngày. Mai Lan ngồi trong bếp đêm đó với sổ và máy tính, các con số đổ trước mắt chị như sóng. Năm tạ cần tám ghe đều — chị có năm giấy ký. Chị cần thêm ba ghe và tiền quay vòng hai mươi triệu mỗi sáng. Chị đi tới nhà già làng Năm Gối lần thứ hai, ngồi trước ổng với sổ mở ra.
"Già, con cần thêm ba ghe ký giấy. Con cần người tin con mà người làng tin."
Già Năm đọc sổ của chị cẩn thận — các dòng cân, tiền, ngày — rồi gật đầu. "Tao đi với mày tới nhà chú Ba Lược, nhà chú Năm Xệ, và nhà hai anh em đầu kè. Tao đứng cạnh mày khi mày đặt giấy. Người ta không tin mày — người ta tin tao đứng cạnh mày."
Ba ngày sau đội ghe chị Lan có tám giấy bao tiêu. Sà lan Bảy Sen vẫn trả giá cao ban đêm, nhưng ngư dân đã học tính: cao ban đêm, thấp ban sáng, cân thiếu — và không giấy. Giá trên bảng quán Hai Lài thấp hơn một chút nhưng đứng yên ba tháng và cân đúng. Người ta chọn yên.
Bảy Sen thua một cách mà ổng không quen: không phải thua tiền, mà thua tin. Ổng đi qua bến và thấy ngư dân của mình đứng đọc bảng giá của người khác trước khi vào sà lan mình — một chuyện hai mươi năm chưa xảy ra. Có chiều ổng đứng một mình trước quán Hai Lài nhìn cái bảng, và người đi ngang nói ổng đứng đó rất lâu. Già làng Năm Gối, đi ngang qua, dừng lại cạnh ổng và chỉ nói một câu: "Sen, hai mươi năm mày ép giá bằng bóng tối. Con Lan treo đèn lên." Bảy Sen không đáp, quay đi — nhưng người ta thấy ổng quay đi chậm hơn người ta tưởng một người đang thắng sẽ đi.
Rồi một chiều, bà Phương lái xe ra làng — người đàn bà năm mươi tuổi trong áo sơ mi trắng đứng giữa chợ cá — và ngồi uống trà với Mai Lan ở quán Hai Lài. Bà nhìn bảng giá, nhìn mẫu giấy bao tiêu, nhìn cục sắt trên boong ghe.
"Tôi đi mua hải sản hai mươi năm," bà nói. "Tôi chưa thấy một làng chài nào treo giá ra. Mày làm chuyện người ta không làm — và chuyện người ta không làm là chuyện nhà hàng tôi cần. Ba tháng năm tạ mỗi ngày, giá niêm yết. Ký đi."
Bà Phương nhìn ra ngoài quán nơi đám ngư dân đứng. "Và một chuyện nữa. Đội ghe cũ của tôi — của ông Bảy Sen — giao hàng ngày càng muộn, cá ngày càng đục. Tôi không đổi vì giá mày rẻ hơn. Tôi đổi vì mày giao đúng. Trong nghề nhà hàng, đúng là thứ duy nhất không mua được bằng tiền."
Hợp đồng đầu tiên của đội ghe chị Lan được ký trên bàn quán cà phê, giữa tiếng người làng đứng ngoài đọc bảng giá. Mai Lan cầm bản ký về nhà đêm đó và đặt nó lên bàn trước mẹ chồng.
"Nhà hàng ký ba tháng, mẹ. Mỗi ngày năm tạ."
Bà Quý nhìn bản giấy, không đọc kỹ — mắt bà mờ — nhưng bà nhìn chữ ký đỏ ở cuối. "Thằng Hải chết đi biển. Mày đứng bờ ký giấy." Bà ngừng. "Bà không hiểu nổi mày, Lan."
Tối hôm ấy khi Thắng đi ngủ, Mai Lan ngồi kể cho con nghe — thằng bé ngồi trên giường cầm chiếc tàu lượn gỗ. "Mẹ ký giấy với nhà hàng lớn, Thắng. Mỗi ngày đội của mẹ đem cá tươi vào thành phố cho người ta ăn."
"Đội của mẹ có bao nhiêu ghe?"
"Tám ghe ký giấy, con ạ."
Thắng đếm bằng ngón tay, mắt mở to. "Tám ghe. Ba của con có một tàu. Mẹ có tám." Thằng bé ôm tàu lượn ngủ với câu đó, và Mai Lan ngồi cạnh con một lúc lâu nghĩ rằng chồng mình đi biển để nuôi nhà, còn mình đứng bờ cũng để nuôi nhà — chỉ khác cách đứng.
Nhưng đêm hôm đó, khi Mai Lan đang đếm tiền, điện thoại rung — tin tức dự báo trên máy cũ của Hải: "Cơn bão số mười một đang hình thành ngoài khơi, dự kiến đổ bộ khu vực duyên hải miền Trung trong bốn đến năm ngày. Ngư dân được khuyến cáo vào bờ."
Mai Lan đặt điện thoại xuống. Bốn đến năm ngày. Đội ghe của chị đang giao năm tạ mỗi ngày cho hợp đồng ba tháng đầu tiên — và biển sắp đổ bộ. Chị mở sổ ra, viết dòng mới: "Bão tới. Đưa hết ghe vào neo trước thứ sáu. Đơn hàng của tuần phải giao trước gió."
Ngoài cửa sổ, biển đêm còn phẳng lặng. Nhưng Mai Lan đã học từ ba năm trước: biển phẳng trước bão là biển nói dối.
Mở mục lục để tải danh sách chương.