Chương 2: Ngọn Lửa Làng Nghề Hạ Bằng
Làng Hạ Bằng cách trung tâm Hà Nội hơn hai mươi kilômet, nằm ép mình giữa cánh đồng lúa chín vàng và dãy xưởng gỗ thấp mái tôn đỏ gỉ.
Nam về đến nhà lúc gần nửa đêm, áo mưa ướt sũng, đế giày bám đầy bùn đất lối ngõ.
Ông Trần Văn Phúc — cha anh, bảy mươi hai tuổi, tóc trắng như cước — đang ngồi bên bàn uống nước với chiếc ấm tích sứt quai.
Mày về rồi, ông nói, không hỏi lý do, không tỏ vẻ ngạc nhiên.
Như thể ông đã biết từ trước.
Nam ngồi xuống ghế gỗ, hai bàn tay đặt phẳng lên mặt bàn, nhìn những đốt ngón tay mình.
Con mất việc rồi, bố.
Ông Phúc rót nước trà vào chén, đẩy về phía con trai.
Bố biết. Cái thằng Hoàng đó gọi điện cho bà Nhân bên phường hồi chiều, bảo mày tự nghỉ việc. Bố nghe bà Nhân kể lại.
Nam uống cạn chén trà, vị đắng lan ra sau lưỡi.
Tự nghỉ việc — hai chữ gọn ghẽ để che đậy việc một người bị tống cổ ra đường sau khi người ta đã lấy hết thứ cần lấy.
Sáng hôm sau, Nam dậy sớm, đi vào xưởng sơn mài của cha.
Mùi sơn ta quen thuộc — loại nhựa cây sơn tự nhiên pha với dầu trẩu, có vị se se cay mũi nhưng lại dịu ngay sau đó — bao phủ khắp căn xưởng rộng chừng năm mươi mét vuông.
Trên giá gỗ, những chiếc hộp sơn mài và bình hoa đang ở các công đoạn khác nhau: cốt mộc chưa phủ vóc, lớp vải màn đã dán kín, lớp sơn lót thứ nhất chờ khô.
Nam chạm tay vào mặt một chiếc hộp đã hoàn thiện, bề mặt bóng đen mượt như gương.
Đây là thứ anh lớn lên cùng, thứ anh bỏ đi học đại học hóa học vì muốn hiểu tại sao sơn ta tự nhiên lại vừa bền vừa độc — độc đến nỗi thợ làng phải đeo khẩu trang cả ngày, mùa hè nóng bức vẫn phải bịt kín.
Ba năm trước, anh tìm ra cách polymer hóa urushiol — thành phần chính trong sơn ta — thành chuỗi polyme sinh học ổn định, giữ nguyên độ bóng và độ bám dính nhưng loại bỏ hoàn toàn độc tính dị ứng.
Anh mang công thức đó vào Hoàng Gia với kỳ vọng thương mại hóa.
Và họ lấy nó.
Nam ngồi xuống ghế gỗ trong xưởng, mở cuốn sổ da nâu ra.
Trang đầu tiên ghi ngày 12 tháng 3 năm ngoái, chữ viết tay nhỏ chi chít: phương trình phản ứng polymer hóa urushiol với chất xúc tác sinh học, tỷ lệ mol, nhiệt độ phản ứng, pH tối ưu.
Trang cuối cùng ghi ngày hôm qua.
Anh lật từng trang, đọc lại từ đầu.
Trên mỗi trang đều có dấu ngày tháng ghi bằng bút mực, không thể chỉnh sửa số ngày mà không để lại vết.
Anh còn một thứ khác trong chiếc USB: toàn bộ lịch sử git commit của dự án nghiên cứu cá nhân — kho mã nguồn riêng anh duy trì trên máy tính xách tay cá nhân, không kết nối với server Hoàng Gia.
Mỗi lần chỉnh sửa công thức tính toán, anh commit lên kho cá nhân với timestamp cụ thể và ghi chú chi tiết bằng tiếng Việt.
Commit đầu tiên có ngày 7 tháng 1 năm kia — hơn một năm trước khi Hoàng Gia bắt đầu dự án tương tự trong hồ sơ nội bộ của họ.
Nam gập sổ lại, nhìn ra cửa xưởng.
Nắng buổi sáng tháng Năm đổ vào nghiêng nghiêng, soi rõ từng hạt bụi gỗ lơ lửng trong không khí.
Bố ơi, anh gọi sang phòng trong, bố còn giữ hóa đơn mua nguyên liệu mấy năm trước không?
Ông Phúc ngó ra: Giữ hết. Bố không bao giờ vứt hóa đơn.
Nam gật đầu.
Đó là bước đầu tiên — xây dựng timeline chứng cứ, từng mảnh một, trước khi bước chân ra ngoài làng này.