Chương 2: Từ Melbourne Về Sơn Trà

Châu không phải về Đà Nẵng vì thiếu việc ở Úc — ngược lại. Sau DVM tại University of Melbourne (2018), Châu được nhận vào Taronga Conservation Society Australia (đơn vị quản lý Taronga Zoo, Sydney) — vị trí Wildlife Veterinarian (bác sĩ thú y động vật hoang dã), lương 85.000 AUD/năm (khoảng một tỷ bốn trăm triệu đồng/năm — cao gấp mười lăm lần lương bác sĩ thú y ở Việt Nam). Châu làm ở Taronga hai năm (2019-2021) — chăm sóc linh trưởng (chimpanzee, gorilla, orangutan), phẫu thuật (gãy xương, nhổ răng, cắt u cho gorilla), và tham gia chương trình nhân giống bảo tồn (conservation breeding program) cho bilby (Macrotis lagotis — loài thú có túi nhỏ, endemic Úc, quý hiếm).

Cuộc sống ở Sydney — tốt. Căn hộ một phòng ngủ ở Newtown (khu bohemian, gần đại học, quán café, nhà hàng vegan), đi làm bằng xe đạp (Taronga cách 8km qua cầu Harbour Bridge — đạp xe mỗi sáng, nhìn Opera House từ cầu), bạn bè quốc tế (đồng nghiệp: Úc, Mỹ, Anh, Nhật, Brazil — môi trường đa văn hóa, nói tiếng Anh cả ngày), và — hạnh phúc. Hạnh phúc theo cách mà người Việt ở nước ngoài hiểu: an toàn, đủ sống, có career, có tương lai.

Nhưng mỗi tối — Châu mở laptop — và đọc. Đọc tin tức về Sơn Trà: "Dự án resort trên bán đảo Sơn Trà: 40 hecta rừng bị phá" (VnExpress, 2020). "Bẫy thú rừng tràn lan trên Sơn Trà: kiểm lâm thiếu người" (Tuổi Trẻ, 2021). "Voọc chà vá chân nâu: cá thể chết do bẫy dây thép — ba con trong một tháng" (GreenViet report, 2021). Ba con — trong một tháng. Ba cái bẫy dây thép giá hai nghìn đồng — giết ba sinh mạng Cực kỳ Nguy cấp.

Châu gọi về Đà Nẵng — gọi anh Nguyễn Đức Toàn, Giám đốc GreenViet (tổ chức bảo tồn voọc Sơn Trà — NGO nhỏ, năm nhân viên, ngân sách hoạt động 500 triệu đồng/năm — ít hơn ngân sách mua thức ăn cho một con gorilla ở Taronga trong một năm). Toàn kể: "Châu ơi, Sơn Trà — bẫy khắp nơi. Kiểm lâm chỉ có mười hai người cho bốn nghìn bốn trăm hecta — mỗi người phải tuần tra ba trăm sáu mươi hecta — không đủ. Bẫy — đặt hàng trăm, tháo được mươi. Và — không có bác sĩ thú y. Voọc bị thương — không ai cứu. Tụi anh bắt được voọc bị thương — gọi bác sĩ thú y thành phố (chuyên chó mèo) — không biết gây mê linh trưởng, không biết phẫu thuật hoang dã. Voọc chết."

"Anh Toàn, em là bác sĩ thú y linh trưởng — em biết gây mê voọc, em biết phẫu thuật hoang dã."

"Em ở Sydney — cách đây tám nghìn cây số."

"Em về."

Châu nghỉ việc ở Taronga — sếp (Dr. Sarah Mitchell, Head of Wildlife Health) ngạc nhiên: "Minh, you're one of our best vets. Are you sure? Vietnam doesn't have the infrastructure, the funding, the equipment. You'll be starting from zero." (Châu — tên tiếng Anh ở Taronga: Minh — vì người Úc không phát âm được "Châu.")

"I know, Sarah. But Sơn Trà has something Taronga doesn't — wild doucs. The last large population on Earth. And they're dying. I need to be there."

"You'll miss Sydney."

"I'll miss gorillas more. But doucs need me. Gorillas have you."

Châu bay về Đà Nẵng — tháng Một 2022. Mang theo: một vali quần áo, một ba lô thiết bị thú y (blow dart, ketamine, surgical kit — tất cả mua bằng tiền tiết kiệm), và — kiến thức. Kiến thức mà không ai ở Đà Nẵng có: DVM Melbourne, hai năm Taronga, experience với linh trưởng, với gây mê hoang dã, với cứu hộ rừng. Kiến thức — thứ duy nhất Châu có — vì tiền thì không (lương bác sĩ thú y hoang dã ở Việt Nam: bảy triệu đồng/tháng — Châu làm cho GreenViet — ít hơn lương một tuần ở Taronga).

Bố mẹ Châu — ở Hội An (cách Đà Nẵng ba mươi phút xe). Bố — ông Nguyễn Văn Hòa, sáu mươi tuổi, làm thợ mộc (đóng bàn ghế gỗ cho homestay Hội An). Mẹ — bà Trần Thị Thu, năm mươi tám tuổi, bán bánh mì ở chợ Hội An (bánh mì Hội An — nổi tiếng — bà bán bốn mươi năm, từ trước khi Hội An thành phố du lịch). Bố mẹ — vui khi Châu về (con gái duy nhất — đi Úc sáu năm, nhớ). Nhưng không hiểu: "Con ơi, ở Úc lương cao — về đây làm gì? Cứu con khỉ? Con khỉ quan trọng hơn cuộc sống con?"

"Bố mẹ ơi — không phải khỉ. Voọc. Voọc chà vá chân nâu — loài đẹp nhất Việt Nam, quý nhất Đông Nam Á. Và nó đang chết — vì bẫy, vì phá rừng, vì không ai cứu."

"Nhưng con — con cũng cần sống. Bảy triệu/tháng — ở Đà Nẵng — không đủ thuê nhà."

"Con ở trọ. Con ăn cơm mẹ nấu cuối tuần. Con — sống được."

Bố im — tay vẫn đục đẽo gỗ (bố đục gỗ khi suy nghĩ — tiếng đục đều đều, nhịp nhàng). Rồi: "Con giống bố — cứng đầu. Bố — thợ mộc, cả đời đóng bàn ghế, không giàu nhưng không nợ. Con — bác sĩ thú y, cả đời cứu con khỉ — à, con voọc — cũng không giàu. Nhưng nếu con vui — bố vui."

Châu vui — không phải vui vì thoải mái (sống ở Đà Nẵng bảy triệu/tháng — không thoải mái). Vui vì — mỗi sáng thức dậy, Châu biết mình sẽ làm gì: lên Sơn Trà, vào rừng, tìm bẫy, tháo bẫy, và — nếu cần — cứu voọc. Vui vì — công việc có ý nghĩa. Vui vì — mỗi con voọc Châu cứu, quần thể Sơn Trà thêm một cá thể. Và 1.300 cá thể — mỗi cá thể đều quan trọng.