Chương 6: Đêm Trăng Sơn Trà
Một đêm — tháng Ba, trăng rằm, trời trong — Châu ngồi trên đỉnh Bàn Cờ, Sơn Trà, cao 693 mét. Ngồi một mình — kiểm lâm Hải đã về trạm, community ranger Bình đã về nhà (vợ Hạnh cần chăm). Châu ở lại — vì muốn nghe rừng đêm.
Rừng đêm Sơn Trà — khác rừng ngày. Ban ngày: tiếng chim (chào mào, chích chòe, vẹt đầu xám), tiếng ve, tiếng gió qua lá. Ban đêm: tiếng dế mèn (Gryllidae — dế cánh ngắn, kêu bằng cách cọ cánh, tiếng "rít rít rít" đều đều — nền âm thanh rừng đêm), tiếng ếch (ếch cây — Polypedates — kêu "cóc cóc" từ bụi cây thấp), tiếng cú (cú mèo — Otus lettia — kêu "ù ù" từ ngọn cây cao), và — nếu may mắn — tiếng voọc. Voọc ngủ trên cây — nhưng đôi khi, giữa đêm, voọc phát ra tiếng kêu nhẹ (contact call — tiếng gọi giữa các thành viên đàn, xác nhận "tao còn đây"). Tiếng nhẹ — "u... u..." — giống tiếng ru ngủ.
Châu ngồi — lưng dựa gốc cây sưa (Dalbergia tonkinensis — gỗ quý nhóm IA, cấm khai thác — nhưng cây sưa già vẫn đứng trên Sơn Trà, thân to hai người ôm, vỏ nâu sẫm, rễ chìa ra mặt đất — ghế tự nhiên). Trăng rằm — tròn, sáng, chiếu qua tán lá, vẽ bóng lốm đốm trên nền rừng. Biển phía dưới — biển Đà Nẵng — lấp lánh ánh trăng, tàu cá đèn vàng nhấp nháy ngoài xa. Gió biển lên núi — mát, mang mùi muối và sả (sả rừng — mọc hoang trên Sơn Trà, thơm hơn sả trồng).
Châu nghĩ — về ba năm. Ba năm — từ Taronga (sở thú hàng đầu Úc, lương 85.000 AUD, gorilla, máy lạnh) đến Sơn Trà (rừng, bẫy, lâm tặc dọa giết, lương 7 triệu). Ba năm — ba mươi bốn con voọc cứu được. Ba mươi mốt sống. Ba chết. Ba con — Châu nhớ từng con: con cái bốn tuổi (nhiễm trùng vết bẫy — kháng sinh không đáp ứng, sepsis — chết sau năm ngày); con đực già (ước mười lăm tuổi — gãy xương đùi do ngã từ cây cao, phẫu thuật nhưng không hồi phục — chết sau phẫu thuật ba giờ, dưới gây mê); và con con mồ côi (sáu tuần tuổi — mẹ bị rắn cắn chết, con con được Châu nuôi tay — bú sữa công thức bằng bình — nhưng yếu, phổi nhiễm trùng — chết sau mười hai ngày). Ba con — Châu khóc cả ba lần. Khóc — không giấu — khóc trong rừng, một mình, ôm xác voọc — vì mỗi cá thể voọc chà vá chân nâu mất đi, quần thể 1.500 con ít đi một. Và 1.500 — nghe nhiều — nhưng với loài Cực kỳ Nguy cấp, mỗi cá thể là phần trăm quần thể.
Nhưng ba mươi mốt — sống. Ba mươi mốt con voọc — đang ở đâu đó trên Sơn Trà đêm nay — ngủ trên cây, co mình, ôm nhau (voọc ngủ thành nhóm — ba đến năm con ôm nhau trên cành, giữ ấm và bảo vệ). Một số — con cái bị bẫy dây thép mà Châu cứu hai năm trước — giờ có con (voọc mang thai sáu tháng — con cái bị bẫy, Châu cứu, khâu vết thương, thả — năm sau, kiểm lâm Hải nhìn thấy con cái đó bế con nhỏ trên cây — báo Châu: "Chị Châu, con voọc chị cứu — đẻ rồi! Con nhỏ — lông vàng cam — khỏe!").
Voọc sơ sinh — lông cam (khác voọc trưởng thành — lông xám/nâu). Lông cam — để mẹ dễ nhìn thấy trong rừng rậm (camouflage ngược — con non cần được thấy, để mẹ không mất). Voọc con bám bụng mẹ — suốt sáu tháng đầu — giống trẻ con ôm mẹ. Châu nhìn ảnh voọc con (kiểm lâm Hải chụp bằng camera 300mm) — và thấy: tương lai. Tương lai của quần thể — không phải số liệu (1.300 → 1.520), mà sinh mạng — nhỏ, cam, bám bụng mẹ.
Tiếng voọc đêm — "u... u..." — vọng từ đâu đó phía Đông. Châu nghe — im lặng, nhắm mắt. Tiếng voọc — tiếng rừng — tiếng Sơn Trà. Tiếng mà Châu bay tám nghìn cây số, từ Sydney về Đà Nẵng, bỏ lương 85.000 AUD, bỏ gorilla, bỏ Opera House — để nghe.
Bố gọi — sáng hôm sau — giọng vui (hiếm — bố ít cười qua điện thoại): "Châu ơi — bố đọc báo — bài trên VnExpress — 'Cô bác sĩ thú y từ Melbourne về Sơn Trà cứu voọc.' Bốn triệu lượt xem. Bố — tự hào. Bố kể cả xóm — xóm bảo: 'Con gái ông Hòa — bỏ Úc về cứu khỉ — giỏi quá!'"
"Bố ơi — voọc. Không phải khỉ."
"Ừ — voọc. Bố nhớ rồi. Voọc — con gái bố cứu. Bố tự hào."
Châu cười — cười qua điện thoại — và nhìn ra cửa sổ: Sơn Trà — xanh, xa, sương mù buổi sáng phủ đỉnh. Rừng ở đó. Voọc ở đó. Bẫy — ít dần. Ranger — nhiều dần. Và Châu — ở đây. Ở đây — không phải vì không có nơi nào khác. Mà vì — đây là nơi Châu chọn. Nơi voọc sống. Nơi rừng còn. Nơi — một bác sĩ thú y nhỏ bé, ba mươi lăm tuổi, con thợ mộc và bà bán bánh mì — có thể thay đổi thứ gì đó. Không thay đổi thế giới — nhưng thay đổi Sơn Trà. Và Sơn Trà — là đủ.
Voọc chà vá chân nâu — nữ hoàng linh trưởng — vẫn ngồi trên cây, mặc áo dài năm màu, nhìn biển Đà Nẵng từ đỉnh Sơn Trà. Vẫn đẹp. Vẫn quý. Vẫn — sống. Nhờ Châu. Nhờ Bình. Nhờ mười bảy ranger. Nhờ kiểm lâm Hải. Nhờ — tất cả những người chọn đứng về phía rừng.