Chương 1: Lòng Tham Phản Thầy
Hơi thở nồng đượm của đất sét ẩm quyện với mùi khói trấu nồng nặc bốc lên từ chiếc lò nung gốm cổ tạo nên một bầu không khí đặc trưng của xưởng gốm Quang Minh tại phố Giang Cao, làng cổ Bát Tràng. Bên ngoài, bóng tối của đêm muộn Gia Lâm đã bao phủ, chỉ còn tiếng gió xào xạc thổi qua những hàng tre bên bến sông Hồng lộng gió. Nguyễn Quang Minh ngồi lặng lẽ trước bàn xoay gốm bằng gỗ sồi cũ kỹ, hai bàn tay thon dài dính đầy bùn đất mịn màng khẽ xoay nặn chiếc chén trà men ngọc nhỏ trong lòng bàn tay. Đây là thói quen mỗi khi anh suy nghĩ sâu sắc về một dáng gốm mới. Chiếc chén men ngọc mỏng manh nhưng sâu thẳm như nước hồ thu, phản chiếu ánh lửa lập lòe từ góc lò bầu truyền thống đang âm ỉ cháy.
Xưởng gốm này đã trải qua năm đời truyền thừa, từng viên gạch xây lò bầu đều thấm đượm tro củi và mồ hôi của tổ tiên. Đất sét trắng được lấy từ vùng thượng nguồn sông Đà, qua bàn tay nhào nặn thô mộc của người thợ Bát Tràng mới trở nên có hồn. Thế nhưng, thời đại công nghiệp hóa ập đến như vũ bão, cuốn trôi đi những giá trị thủ công mộc mạc. Làng nghề giờ đây tràn ngập những xưởng gốm hiện đại nung bằng lò ga công nghiệp, sản xuất hàng loạt ngàn chiếc như một. Minh vẫn kiên trì ôm giữ cái xưởng cổ cũ kỹ này, mặc cho người ta gọi anh là kẻ gàn dở hết thời.
Đột nhiên, tiếng gót giày da nện xuống nền gạch nung côm cốp phá vỡ không gian yên tĩnh. Cánh cửa gỗ sồi của xưởng gốm bị đẩy mạnh ra, Trần Thế Sơn bước vào cùng ba gã công nhân đô con từ xưởng gốm Sơn Hà đối diện. Sơn mặc chiếc áo vest đắt tiền, mái tóc chải chuốt bóng lộn, nhưng khuôn mặt lại hằn lên sự tham lam và đắc ý. Sơn từng là đứa trẻ mồ côi cơ nhỡ, nợ nần cờ bạc ngập đầu từ các sới gà ở Hưng Yên, suýt bị giang hồ chặt tay nếu không có Minh đứng ra bảo lãnh, trả nợ thay và nhận làm học trò ruột. Minh đã tận tâm truyền dạy bí quyết giữ lửa lò nung và công thức men ngọc cho Sơn suốt bảy năm trời, coi gã như em ruột trong nhà. Anh đã không ngần ngại chỉ dạy cho Sơn cách nhìn ngọn lửa lò bầu khi chuyển màu xanh lam cực nóng, cách phối đất sét trắng sông Đà sao cho dẻo quánh, và cả thói quen ngửi đất sét trước khi đặt lên bàn xoay.
"Ký vào biên bản bàn giao này đi, anh Minh." Sơn thản nhiên ném một tập tài liệu đóng dấu đỏ lên chiếc bàn phủ đầy bụi đất sét. "Kể từ ngày mai, thương hiệu gốm sứ mỹ nghệ Quang Minh sẽ không còn tên trong danh sách tham dự Triển lãm Tinh hoa Làng nghề Hà Nội nữa. Toàn bộ đơn hàng xuất khẩu đi thị trường Pháp của anh đã được chuyển nhượng hoàn toàn sang xưởng gốm Sơn Hà của tôi rồi. Tập đoàn phân tích F&B châu Âu đã ký xác nhận độc quyền với tôi."
Minh khẽ ngừng bàn tay xoay chén gốm, ngẩng đầu nhìn người học trò cũ. Ánh mắt anh phẳng lặng như mặt hồ không một gợn sóng, nhưng lồng ngực khẽ phập phồng dưới lớp áo vải thô sờn màu. "Sơn, em thực sự đã lấy bản sao chụp cuốn sổ lò nung năm đời của dòng họ tôi để tự mở xưởng đối diện sao? Công thức men ngọc cốt ngà đó là xương máu của tổ tiên tôi truyền lại, không phải thứ để em mang ra sản xuất công nghiệp hàng loạt rồi pha tạp hóa chất bán rẻ."
Trần Thế Sơn cười khẩy, gã bước tới và dùng gót giày da bóng lộn dẫm mạnh lên một mảnh gốm vỡ dưới đất nghe cộp một tiếng lạnh lùng. "Thời đại nào rồi mà anh còn ôm cái lò bầu nung củi gàn dở này? Gốm nghệ thuật của anh làm cả tháng mới được vài chiếc, trong khi lò ga công nghiệp của tôi nung một đêm ra hàng ngàn sản phẩm! Tôi đã chụp lại toàn bộ công thức phối tỷ lệ tro trấu nếp Thái Bình và đất sét sông Đà trong sổ lò của anh rồi. Ngày mai, xưởng Sơn Hà sẽ công bố độc quyền men ngọc cổ truyền Bát Tràng. Anh nên chấp nhận thực tế là mình đã hết thời đi!"
Sơn tiến sát lại gần Minh, ghé sát tai anh thì thầm đầy khiêu khích: "Anh biết tại sao tôi lại phản bội anh không? Vì tôi ghét cái vẻ thanh cao gàn dở của anh. Tôi mệt mỏi với việc phải thức thâu đêm canh lò củi nóng điên người chỉ để đổi lấy vài đồng bạc lẻ. Tôi cần tiền, cần hào môn, cần cuộc sống giàu sang ở khu đô thị Ciputra chứ không muốn chôn chân ở cái góc xưởng rách nát đầy bụi đất này! Chủ tịch tập đoàn Sơn Hà hứa sẽ cho tôi hai mươi phần trăm cổ phần của xưởng gốm mới. Tôi không muốn nghèo khó suốt đời giống như anh."
Minh không hề nổi giận, anh khẽ đưa chiếc chén men ngọc lên mũi ngửi nhẹ mùi bùn đất ẩm quen thuộc. Mồ hôi lạnh khẽ rịn ra bên thái dương Sơn khi nhìn thấy sự điềm tĩnh kỳ lạ của người thầy cũ. Sự im lặng của Minh luôn là thứ đáng sợ nhất. Minh đặt chiếc chén xuống bàn, đứng dậy đối mặt trực tiếp với Sơn. Chiều cao vượt trội và bờ vai rộng của Minh tạo nên một áp lực vô hình khiến Sơn lùi lại nửa bước. Minh khẽ vuốt ve vết sẹo bỏng trên cánh tay right - dấu vết của một lần cứu chiếc lò bầu bị sập vòm mười năm trước, kỷ niệm về sự kiên cường và lòng yêu nghề sâu sắc.
"Em nghĩ công thức men ngọc chỉ đơn giản là tỷ lệ tro trấu và đất sét sông Đà ghi trên giấy sao?" Giọng Minh trầm ấm nhưng lạnh buốt. "Lửa lò bầu truyền thống và độ ẩm của đất sông Hồng mới là thứ quyết định linh hồn của men ngọc. Em có thể ăn cắp được chữ viết trên giấy bản mục, nhưng em không bao giờ ăn cắp được cái tâm của người thợ gốm. Đi đi, và hãy nhớ kỹ lời tôi nói hôm nay. Lòng tham của em sẽ tự thiêu đốt toàn bộ sự nghiệp của em trên bến sông này."
Trần Thế Sơn cố vớt vát sự kiêu ngạo, gã hừ lạnh một tiếng rồi quay lưng sải bước ra ngoài, để lại Minh đứng lặng yên giữa xưởng gốm cổ, làn khói trấu nồng nặc ngoài lò nung khẽ quyện vào màn đêm giông bão đang kéo về. Minh đứng im lặng hồi lâu, nhìn những vết rạn tinh xảo trên chiếc chén men ngọc trong tay. Anh biết, cuộc chiến này chỉ mới bắt đầu và anh sẽ bảo vệ di sản của dòng họ bằng mọi giá.